Çanaq dibi əzələlərini möhkəmləndirmək üçün məşqlər

Çanaq dibi əzələləri kiçik çanağın aşağı hissəsində yerləşən, bir növ «hamak» kimi uşaqlığı, sidik kisəsini və düz bağırsağı dəstəkləyən əzələ və bağ qrupudur. Onlar sidik və nəcisin saxlanmasında, cinsi funksiyada və hamiləlik dövründə çanaq orqanlarının dəstəklənməsində iştirak edirlər.

Bu əzələlər zəiflədikdə çanaq orqanları yerini saxlaya bilmir, sidik saxlamamazlığı, cinsi diskomfort və orqanların sallanması (prolaps) yarana bilər. Əzələləri məşq etdirmək mümkündür və bu, profilaktika üçün də, müalicənin erkən mərhələsində də faydalıdır.

Xəstəliyin ən ilkin simptomları sakit vəziyyətdə və ya gərginlik (güc vermə) zamanı budlar aralandıqda cinsiyyət yarığının açıq qalmasıdır. Proses irəlilədikcə uşaqlıq yolu divarlarının və uşaqlıq boynunun aralıqda yaranmış defektə doğru tədricən, bir neçə il ərzində sallanması baş verə bilər. Bu zaman aralıq nahiyəsində yad cismin olması hissi, qarnın aşağı hissəsində və belində dartıcı ağrılar yarana bilər.

Bundan başqa, cinsi diskomfort yarana bilər. Bu, həm qadının, həm də həyat yoldaşının cinsi məmnuniyyətinə təsir edir, ailə münasibətlərində gərginlik yaradır. Problem barədə açıq danışmaq və həkimə müraciət etmək bu vəziyyəti həll etməyə kömək edir.

Genital prolapsın (alimlər bu xəstəliyi belə adlandırır) sonrakı irəliləməsi zamanı əvvəlcə qismən, sonra isə uşaqlığın və uşaqlıq yolu divarlarının cinsiyyət yarığından kənara düşməsi baş verə bilər. Bu halda cinsi həyat çətinləşir, qonşu çanaq orqanlarının, yəni sidik kisəsinin və düz bağırsağın funksiya pozğunluqları qoşula bilər. Bu isə sidik ifrazının çətinləşməsi və ya sidik saxlaya bilməmə, defekasiya aktının pozulması, bağırsaq qazlarını saxlaya bilməmə şəklində təzahür edir.

Prolaps tədricən inkişaf edir və mərhələlər həkim müayinəsi ilə qiymətləndirilir. Aşağıdakı cədvəl ümumi mənzərəni göstərir:

Hər pasiyentə yanaşma fərdidir. Tövsiyəni yalnız ginekoloq müayinədən sonra verir.

Genital prolapsın ən çox rast gəlinən səbəbi doğuşlardır. Bu, sürətli doğuş, iri dölün doğulması, təkrar doğuşlar və ya cırılmaların baş verdiyi, yaxud aralığın kəsilib sonradan bərpa olunduğu doğuşlar ola bilər. Hətta həkim sizə doğuşda cırılmaların olmadığını və ya onların minimal olduğunu desə belə, çanaq dibi əzələlərinin və fassiyalarının daxili zədələnmələri ola bilər ki, bu da sonradan cinsiyyət orqanlarının sallanmasına gətirə bilər.

• çoxsaylı və ya çətin doğuşlar;
• yaşla və menopauzadan sonra estrogen səviyyəsinin azalması;
• artıq çəki və xroniki öskürək;
• uzunmüddətli qəbizlik və güc vermə;
• ağır fiziki işlə bağlı qarındaxili təzyiqin artması;
• irsi bağ zəifliyi.

Cinsiyyət yarığının açıq qalması həmçinin uşaqlıq yolunun iltihabi xəstəliklərinə (kolpitlər, vaginitlər), uşaqlıq yolunun normal biosenozunun pozulması səbəbindən müalicəyə çətin tabe olan uşaqlıq boynu xəstəliklərinə (servisitlər, ektopiyalar) səbəb ola bilər.

Bu cür problemlərlə həkimlərə əsasən perimenopauzal yaşda olan qadınlar müraciət edir. Prolaps uzun illər ərzində yavaş-yavaş irəliləyir. İlkin mərhələlərdə onun inkişafı estrogenlərin çanaq dibi əzələlərinə və selikli qişalara təsiri hesabına saxlanılır. Gənc yaşda qadınlar fiziki cəhətdən aktiv olur, idmanla məşğul olur, bu isə müəyyən dərəcədə xəstəliyin irəliləməsinin profilaktikasıdır.

Perimenopauzal və postmenopauzal yaşda bütün əzələlərin, o cümlədən aralıq əzələlərinin ümumi tonusu azalır, estrogenlərin stimullaşdırıcı təsiri dayanır, bu isə xəstəliyin tez irəliləməsinə səbəb ola bilər. Məhz bu zaman bir çox qadın öskürək, gülüş, fiziki yüklənmə zamanı sidiyin sızmasını qeyd edir. Sidik kisəsinin funksiya pozğunluğu çox vaxt cinsiyyət orqanlarının sallanması ilə müşayiət olunur.

Belə vəziyyətdə nə etməli? Doğuşdan qorxmaq lazım deyil: doğmaq olar və lazımdır. Lakin təbii doğuşun mümkün nəticələri, doğuşda cırılmaların profilaktikası və aralıq əzələlərinin necə möhkəmləndirilməsi və məşq etdirilməsi barədə məlumatlı olmaq lazımdır.

Aralıq əzələlərinin məşq etdirilməsi nəticəsində qan təchizatı və əzələ-bağ aparatının tonusu yaxşılaşır. Doğuşdan sonrakı dövrdə çanaq dibi əzələlərinin məşqləri genital prolapsın və gərginlik zamanı sidik saxlamamazlığının erkən inkişafı riskini azalda bilər.

Qadınların bir çoxunun səhvi ondan ibarətdir ki, onlar doğuşdan sonrakı dövrdə ilk növbədə bədən quruluşunu bərpa etməyə, qarın pressinin əzələlərini yükləyərək qarnı «yığmağa» can atırlar. Halbuki pressin möhkəmləndirilməsindən əvvəl aralıq əzələlərini möhkəmləndirən məşqlər gəlməlidir. Çanaq dibi əzələlərinin tonusu azaldıqda qarındaxili təzyiqin artması aralıq əzələlərinin zəifliyini daha da ağırlaşdıra bilər.

Çanaq dibi əzələlərini möhkəmləndirən məşqləri ilk dəfə XX əsrin ortalarında Kegel təsvir etmişdir. Məşqlərin mahiyyəti müəyyən ritmdə aralıq əzələlərini yığmaq, eyni zamanda anal sfinkteri içəri çəkmək və sağrıları gərginləşdirməməkdir. Məşqlərə başlamazdan əvvəl düzgün əzələni tapmaq vacibdir: bunun üçün sidik ifrazını qısa müddət dayandırmağa çalışmaq olar (bu, yalnız əzələni tapmaq üçündür, sidik ifrazı zamanı məşq etməyin).

Məşqləri müntəzəm və düzgün aparmaq nəticə üçün vacibdir. Ümumi qaydalar aşağıdakılardır. Konkret müddət və təkrar sayını ginekoloq və ya fizioterapevt fərdi müəyyən edir:

1. Vəziyyət. İlk dövrdə kürək üstə uzanın, dizlər bükülü olsun. Sonra oturaq və ayaq üstə vəziyyətdə də məşq etmək olar.
2. Əzələni tapın. Aralıq əzələlərini sidik və qaz axınını saxlayırmış kimi yığın. Qarın, bud və sağrı əzələlərini gərginləşdirməyin.
3. Tənəffüs. Nəfəsi saxlamayın: əzələləri yığarkən nəfəs alın, boşaldarkən nəfəs verin.
4. Gərginliyi saxlayın. Əzələni qısa müddət gərgin saxlayın, sonra tam boşaldın. Müddəti tədricən artırın.
5. Təkrar. Məşqi gün ərzində bir neçə seans şəklində müntəzəm təkrarlayın.

Doğuşdan sonrakı dövrdə tullanmaları, qaçışı, kəskin hərəkətləri və güc verməni ilk vaxtlar məhdudlaşdırmaq məsləhətdir. Çanaq əzələlərini möhkəmləndirmək üçün həkimin məsləhəti ilə uşaqlıq yolu trenajorları (kürəciklər, konuslar) da tətbiq oluna bilər, onların çəkisi tədricən artırılır. Bu vasitələrin seçimini mütəxəssislə razılaşdırın.

Çanaq dibi əzələləri üçün məşqlərin effekti dərhal görünmür, çünki əzələ kütləsi və tonusu tədricən bərpa olunur. Aşağıdakı vaxt çərçivələri təxminidir:

• İlk həftələrƏzələni tapmaq və düzgün yığmaq öyrənilir. Əlamətlərdə nəzərəçarpan dəyişiklik olmaya bilər.
• Bir neçə həftədən sonraƏzələlərin gücü artır, bəzi qadınlar sidik itkisinin azaldığını hiss edir.
• Bir neçə ayMüntəzəm məşq edənlərdə tonus yaxşılaşır, effekt möhkəmlənir.
• Sonrakı dövrNəticəni saxlamaq üçün məşqlər həyat tərzinin hissəsi olaraq davam etdirilir.

Əgər buna baxmayaraq çanaq dibinin yırtığı kimi qiymətləndirilməli olan prolaps inkişaf edirsə, korreksiyaedici əməliyyatın yerinə yetirilməsi üçün ginekoloq həkimə müraciət etmək lazımdır. Aralığın zəifliyi ilə yaşamaq, cinsi diskomfort hiss etmək və daim iltihabi xəstəliklərdən müalicə olunmaq lazım deyil.

Vaxtında müraciət etdikdə ginekoloq məşqlər, fizioterapiya, pessar və lazım olduqda cərrahi müalicə üsullarından uyğununu təklif edə bilər. Düzgün müalicə həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır.