Artroskopiya azinvaziv müdaxilədir, lakin oynağın funksiyası öz-özünə bərpa olunmur. Məqalədə reabilitasiyanın hansı mərhələlərdən ibarət olduğu və nə qədər çəkdiyi danışılır.
Artroskopiya oynaqların diaqnostikası və müalicəsinin azinvaziv endoskopik üsuludur. Onun tətbiqi zamanı kiçik kəsikdən oynağı ətraflı tədqiq etməyə və zərurət yarandıqda dərhal müalicə aparmağa imkan verən optik qurğu yeridilir. Artroskopiyanın minimal kəsiklərlə aparılan əməliyyat olmasına baxmayaraq, çox vaxt onun keçirilməsindən sonra bərpa müddətini qısaltmağa və oynağın vəziyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edən xüsusi terapiya tələb olunur.
Sizin üçün fərdi reabilitasiya prosedurları proqramı tərtib olunur. Proqramın məzmunu əməliyyatın növündən, oynağın xüsusiyyətlərindən və ümumi vəziyyətdən asılıdır.
Reabilitasiya nə üçün lazımdır
Artroskopiya zamanı toxumaların zədələnməsi cüzi olsa da, oynaq ətrafında ödem, ağrı və əzələ zəifliyi qaçılmazdır. Əməliyyatdan sonra oynağın hərəkət həcmi məhdudlaşa, əzələ qüvvəsi azala və yeriş pozula bilər. Reabilitasiyanın məqsədi bu dəyişiklikləri tədricən aradan qaldırmaq, oynağın funksiyasını bərpa etmək və təkrar zədələnmənin qarşısını almaqdır.
Düzgün qurulmuş bərpa proqramı pasiyentin gündəlik fəaliyyətə, işə və idmana daha rahat qayıtmasına kömək edir. Əksinə, reabilitasiyanın pozulması və ya həddindən artıq tez yüklənmə oynağın yenidən zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Reabilitasiya proqramına nələr daxildir
Proqram göstərişlərə uyğun olaraq bir neçə komponentdən ibarət olur. Hər pasiyent üçün onların tərkibi və ardıcıllığı fərqli ola bilər:
- sakitlik və hərəkət zamanı elektromiostimulyasiya;
- masaj;
- fizioterapiya;
- dərman terapiyası;
- oynaqdaxili terapiya;
- ortezlərdən istifadə (bandajlar, tutorlar, supinator altlıqlar, tibbi kompression trikotaj).
Bunlarla yanaşı, əsas yeri MBT, yəni müalicəvi bədən tərbiyəsi tutur. Məşqlər fizioterapevt və ya reabilitoloqun nəzarəti altında öyrədilir və evdə də davam etdirilir.
Bərpa mərhələləri
Reabilitasiya mərhələli şəkildə aparılır. Müddətlər oynaqdan və əməliyyatın həcmindən asılı olaraq dəyişir, buna görə aşağıdakı bölgü ümumi istiqamət kimi başa düşülməlidir:
- İlk günlərAğrı və ödemə nəzarət, oynağa yüngül mühafizə rejimi, həkimin icazəsi ilə erkən yüngül hərəkətlər, qanın durğunluğunun qarşısını almaq üçün ayaq biləyi və barmaq hərəkətləri.
- Birinci-ikinci həftələrHərəkət həcminin tədricən artırılması, əzələ gərginliyinin bərpası, tikişlərin sağalması və yeriş texnikasının düzəldilməsi.
- Sonrakı həftələrƏzələ qüvvəsinin və dözümlülüyün artırılması, tarazlıq və koordinasiya məşqləri, yükün həkimin göstərişi ilə tədricən artırılması.
- Son mərhələGündəlik və peşə fəaliyyətinə, ehtiyac olarsa, idmana funksional hazırlıq. İdmana qayıdış yalnız həkim razılığı ilə.
Ağrı və ödemlə mübarizə
Artroskopiyadan sonra oynaqda yüngül və ya orta ağrı, şişkinlik və hərarət hissi normal sayılır. Bu əlamətləri azaltmaq üçün bir neçə sadə qayda tətbiq olunur: ətrafın yüksək vəziyyətdə saxlanılması, həkimin tövsiyə etdiyi qaydada soyuq tətbiqi, yüngül sıxıcı sarğının istifadəsi və hərəkət rejiminə əməl etmək. Soyuğu birbaşa dəriyə qoymayın, dəri zədələnməsinin qarşısını almaq üçün parça ilə örtün.
Ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərmanlar yalnız həkimin təyinatı ilə qəbul edilir. Dozanı yalnız həkim təyin edir və özbaşına artırmaq olmaz. Ağrı gündən-günə azalmırsa, əksinə güclənirsə, bu, həkim baxışı üçün əsasdır.
Müxtəlif oynaqlarda bərpanın xüsusiyyətləri
| Oynaq | Reabilitasiyada əsas diqqət |
|---|---|
| Diz | Ödemin azaldılması, tam açılma və bükülmə həcminin bərpası, bud əzələlərinin gücləndirilməsi, düzgün yeriş |
| Çiyin | Qolun qaldırılması həcminin tədricən bərpası, kürək və çiyin əzələlərinin məşqi, həkim icazəsi olmadan ağır yük qaldırmamaq |
| Ayaq biləyi | Tarazlıq və proprioseptiv məşqlər, bağların möhkəmləndirilməsi, uyğun ayaqqabı və ortezlərdən istifadə |
| Bud-çanaq | Çanaq və bud əzələlərinin gücləndirilməsi, yeriş texnikası, uzun müddət oturmanın məhdudlaşdırılması |
| Dirsək və bilək | Hərəkət həcminin bərpası, tutma qüvvəsinin artırılması, gündəlik əl fəaliyyətinə qayıdış |
Bərpa dövründə nə etmək olar və nə olmaz
Məsləhətdir
- reabilitoloqun göstərdiyi məşqləri müntəzəm icra etmək;
- ödem və ağrıya nəzarət üçün tövsiyələrə əməl etmək;
- yükü tədricən artırmaq;
- balanslı qidalanma və kifayət qədər yuxu;
- nəzarət baxışlarına vaxtında getmək.
Məsləhət deyil
- ağrıya baxmayaraq oynağı yükləmək;
- həkim icazəsi olmadan idmana qayıtmaq;
- ortezi və ya bandajı özbaşına çıxarmaq;
- yara sağalmamış hamam, hovuz və sauna;
- siqaret və ağır spirtli içkilər.
Nəticəyə təsir edən amillər
Eyni əməliyyatdan sonra bərpa müddəti müxtəlif insanlarda fərqli ola bilər. Bunu bir neçə amil müəyyən edir: oynaqdakı zədənin növü və həcmi, pasiyentin yaşı, əzələ vəziyyəti, yanaşı xəstəliklər (məsələn, şəkərli diabet), çəki, siqaret və ən vacibi, reabilitasiya proqramına əməl edilməsi. Həkim bərpanın tempini fərdi təyin edir, ona görə başqasının təcrübəsi ilə özünüzü müqayisə etməyin.
Artroskopiyanın bir sıra üstünlüyü var:
- kiçik kəsik hesabına yüksək estetik nəticələr;
- nisbətən qısa reabilitasiya müddəti;
- diaqnostikanın yüksək dəqiqliyi;
- aşkar edilmiş patologiyanı dərhal korreksiya etmək imkanı.
Gündəlik fəaliyyət, iş və idmana qayıdış
Əməliyyatdan sonra gündəlik işlərə, sürücülüyə və peşə fəaliyyətinə qayıdış vaxtı oynağın növündən, işin xarakterindən və bərpa sürətindən asılıdır. Oturaq işdə olanlar daha tez, ağır fiziki əmək və ya idmanla məşğul olanlar isə daha uzun müddətdən sonra qayıdır. Sürücülük, xüsusilə ayaq və ya sağ qol oynağına əməliyyat aparılıbsa, ancaq həkim icazəsi ilə mümkündür.
İdmana qayıdış qərarı yalnız oynağın hərəkət həcmi, əzələ qüvvəsi və sabitliyi yoxlandıqdan sonra verilir. Tələsmək təkrar zədələnmə riskini artırır. İdmana qayıdarkən məşqləri yüngül yükdən başlamaq, isinmə və dartılma məşqlərinə vaxt ayırmaq lazımdır.
Məşqlərin ümumi prinsipləri
Reabilitasiya məşqləri fərdi seçilsə də, onların əsas prinsipləri oxşardır. Bu qaydalara əməl etmək həm təhlükəsizliyi, həm də effektivliyi artırır:
- məşqlərə həmişə yüngül isinmə ilə başlamaq;
- hərəkətləri yavaş, nəzarətlə və düzgün texnika ilə icra etmək;
- kəskin ağrı yaranarsa məşqi dayandırmaq, yüngül gərginlik hissinin isə normal olduğunu bilmək;
- yükü və təkrar sayını yalnız mütəxəssisin razılığı ilə artırmaq;
- məşqlər arasında istirahətə vaxt ayırmaq;
- məşq gündəliyi aparmaq və nəticələri həkimlə müzakirə etmək.
Qidalanma və həyat tərzi
Toxumaların sağalması üçün orqanizmə kifayət qədər zülal, vitamin və minerallar lazımdır. Balanslaşdırılmış qidalanma, kifayət qədər su qəbulu və tam yuxu bərpa proseslərini dəstəkləyir. Artıq çəki oynağa əlavə yük verdiyi üçün çəkinin nəzarətdə saxlanması reabilitasiyanın nəticəsinə müsbət təsir edir. Siqaret isə toxumalarda qan dövranını pisləşdirir və sağalmanı ləngidə bilər, buna görə bərpa dövründə imtina etmək məsləhətdir.
Psixoloji dəstək və motivasiya
Reabilitasiya bəzən yorucu və uzun görünür, xüsusən nəticə gec nəzərə çarpanda. Pasiyentlərin bir hissəsi yenidən zədələnmə qorxusu yaşayır və bu səbəbdən hərəkətdən çəkinir, bu isə bərpanı ləngidir. Mərhələli məqsədlər qoymaq, kiçik uğurları qeyd etmək və mütəxəssislə açıq danışmaq motivasiyanı saxlamağa kömək edir. Ailə üzvlərinin dəstəyi evdə məşqlərin müntəzəm icrası üçün də önəmlidir.
Evdə təhlükəsizlik
Əməliyyatdan sonrakı ilk həftələrdə yıxılma riskini azaltmaq lazımdır. Sürüşkən döşəməni qurudun, xalça kənarlarını bərkidin, otaqlarda kifayət qədər işıq təmin edin. Pillələrdə, lazım olduqda, tutacaqdan istifadə edin. Əgər qoltuq ağacı və ya əsa təyin olunubsa, onlardan düzgün istifadə qaydasını fizioterapevtdən öyrənin. Yataqdan qalxarkən tələsməyin və əməliyyat olunmuş oynağa nəzarətsiz yük vermədən hərəkət edin.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- ağrı güclənir və ağrıkəsicilər kömək etmir;
- oynaq nahiyəsində şişkinlik, qızartı və hərarət artır;
- yaradan irin və ya bulanıq maye ifraz olunur;
- bədən hərarəti yüksəlir;
- baldır nahiyəsində ağrı, şişkinlik və qızartı yaranır (tromboz əlaməti ola bilər);
- nəfəs darlığı və ya döş qəfəsində ağrı hiss olunur — bu halda təcili yardım çağırın.
Diqqət!
Bu məqalədəki məlumat ümumi xarakter daşıyır. Konkret məşqlər, yük məhdudiyyətləri və müddətlər yalnız sizi müayinə edən ortoped-travmatoloq və reabilitoloq tərəfindən müəyyən edilir.
Tez-tez Verilən Suallar
Müddət oynaqdan, əməliyyatın həcmindən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır. Bəzi hallarda gündəlik fəaliyyətə qayıdış tez baş verir, lakin tam funksional bərpa daha uzun vaxt apara bilər. Dəqiq proqnozu müalicə edən həkim verir.
Reabilitasiya adətən əməliyyatdan dərhal sonra, yüngül məşqlərlə başlayır. Erkən başlanğıc ödemin azalmasına və hərəkət həcminin qorunmasına kömək edir, lakin yükün həcmini həkim müəyyən edir.
Evdə məşqlər proqramın vacib hissəsidir, lakin əvvəlcə texnikanı mütəxəssisdən öyrənmək lazımdır. Düzgün icra olunmayan məşq oynağı zədələyə bilər. Müəyyən vaxt aralığında reabilitoloqla görüşmək məsləhətdir.
Yüngül ödem bir neçə həftə davam edə bilər, xüsusilə yük artdıqda. Ödem artırsa, qızarırsa və ya ağrı ilə müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Fizioterapiya prosedurları göstərişlərə görə təyin edilir. Bəzi pasiyentlərə yalnız məşqlər və rejim kifayət edir, digərlərinə əlavə üsullar lazım olur. Seçim həkimin qərarıdır.
Bu, əməliyyat olunan oynaqdan, ağrının və hərəkət həcminin vəziyyətindən asılıdır. Ayaq və ya sağ qol oynağına əməliyyat aparılıbsa, sürücülüyə yalnız həkimin icazəsi ilə qayıtmaq təhlükəsizdir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.