Baş ağrısı onlarla müxtəlif səbəbdən yarana bilər və hamısı eyni yanaşma tələb etmir. Məqalədə onun əsas növlərinin nə ilə fərqləndiyi və hansı hallarda müayinə lazım olduğu izah edilir.
Həyatında heç olmasa bir dəfə baş ağrısı keçirməmiş insana son dərəcə nadir hallarda rast gəlmək olar. Baş ağrısı, yəni sefalgiya nevroloq həkimin qəbulunda ən çox rast gəlinən şikayətlərdən biridir. Xroniki baş ağrılarından əhalinin əhəmiyyətli hissəsi əziyyət çəkir.
Baş ağrısı həm müstəqil xəstəlik, həm də başqa xəstəliyin əlaməti ola bilər. Bu məqalədə baş ağrısının əsas növlərini, səbəblərini, diaqnostika və müalicə yanaşmalarını, gündəlik həyatda nələrə diqqət etməyin lazım olduğunu və hansı hallarda təcili müraciət etməyin vacib olduğunu izah edirik.
Baş ağrısının növləri
Baş ağrısının formaları müxtəlifdir: miqren, gərginlik baş ağrısı, travmadan sonrakı baş ağrısı, kəllədaxili təzyiqin dəyişməsi ilə bağlı baş ağrısı, dərman preparatlarının uzunmüddətli qəbulu zamanı baş ağrısı, infeksiyaların törətdiyi baş ağrısı və s. Mexanizminə görə də bir neçə variant ayırd edilir:
- Damar baş ağrısı arteriyaların spazmı və ya venaların genişlənməsi, tonusun pozulması səbəbindən yaranır.
- Əzələ gərginliyi baş ağrısı qeyri-fizioloji vəziyyətdə uzun müddət qalarkən əzələlərin gərginləşməsi ilə törəyir (məsələn, məktəblilərin, sürücülərin, ofis işçilərinin düzgün oturmaması).
- Nevralji baş ağrısı sinirlərin prosesə cəlb olunması ilə bağlıdır.
- Psixogen komponentli baş ağrısı stress, depressiya və həyəcan pozğunluqları ilə əlaqəli ola bilər.
- Qarışıq baş ağrısı yuxarıda sadalanan amillərin ardıcıl və ya eyni zamanda kombinasiyası ilə xarakterizə olunur.
Son dərəcə nadir formalara klaster baş ağrısı, xroniki paroksizmal hemikraniya və gicgah arteriti də daxildir.
Əsas növlərin müqayisəsi
| Növ | Xarakter | Tipik şərait |
|---|---|---|
| Gərginlik baş ağrısı | Başı çənbərləyən, sıxıcı, orta şiddətli ağrı; adətən hər iki tərəfdə. | Stress, yorğunluq, uzun müddət tərpənməz oturmaq, yuxu çatışmazlığı. |
| Miqren | Çox vaxt bir tərəfli, pulsasiya edən ağrı; ürəkbulanma, işığa və səsə həssaslıqla. | Tutmalar bir neçə saatdan bir neçə günə qədər davam edə bilər; tətikləyici amillər var. |
| Klaster baş ağrısı | Gözün ətrafında çox güclü bir tərəfli ağrı, gözyaşarma, burun tutulması. | Qısa, lakin çox şiddətli tutmalar, çox vaxt eyni vaxtda təkrarlanır. |
| Dərman abuzusu ilə bağlı baş ağrısı | Ağrıkəsicilərin tez-tez qəbulu fonunda demək olar ki, hər gün olan ağrı. | Ağrıkəsici dərmanların ayda bir neçə gündən çox istifadəsi. |
Miqren və tətikləyici amillər
Miqren baş ağrısının ən çox rast gəlinən və yaşam keyfiyyətini ciddi pozan formalarından biridir. Tutmadan əvvəl bəzən aura, yəni görmə, hiss və ya nitq ilə bağlı müvəqqəti dəyişikliklər ola bilər. Tutma zamanı pasiyent işıqdan və səsdən qaçır, ürəkbulanma və qusma yarana bilər.
Tutmaları qızışdıra bilən amilləri müəyyən etmək müalicənin mühüm hissəsidir:
- yuxu çatışmazlığı və ya həddindən artıq yuxu;
- stress və emosional gərginlik, stressdən sonra rahatlaşma dövrü;
- yeməyin buraxılması və uzun aclıq;
- spirtli içkilər (xüsusilə qırmızı şərab), bəzi qida məhsulları;
- parlaq işıq, güclü qoxular, səs-küy;
- hava şəraitinin dəyişməsi;
- qadınlarda hormonal dəyişikliklər, menstruasiya.
Baş ağrısı nəyin əlamətidir
İstənilən baş ağrısı nevroloqa müraciət üçün səbəb olmalıdır ki, özü haqqında baş ağrısı ilə xəbər verən sinir sistemi və ya daxili orqanların patologiyası nəzərdən qaçmasın. Bu, hipertoniya xəstəliyi, LOR-orqanların, böyrəklərin, mədə-bağırsaq traktının xəstəlikləri, infeksion və stomatoloji xəstəliklər, görmə qüsurları və s. ola bilər.
Belə hallarda baş ağrısı ikincili baş ağrısı adlanır və əsas xəstəliyin müalicəsi ilə aradan qalxır. Bu səbəbdən ağrıkəsici ilə maskalamaq əvəzinə səbəbi araşdırmaq vacibdir.
Diaqnostika
Baş ağrısının səbəbləri nevroloji müayinə və lazım olduqda əlavə müayinələr əsasında müəyyən edilir:
- Müsahibə və baxış. Ağrının xarakteri, yeri, müddəti, tezliyi, tetikləyiciləri, müşayiət edən əlamətlər soruşulur, nevroloji baxış aparılır.
- Təzyiq və ümumi müayinə. Arterial təzyiq, göz dibi, boyun və çiyin əzələlərinin vəziyyəti qiymətləndirilir.
- Laborator analizlər. Qan analizləri, qlükoza, qalxanabənzər vəzi və digər göstəricilər lazım olduqda yoxlanılır.
- Görüntüləmə. Göstəriş olduqda baş beynin maqnit-rezonans və ya kompüter tomoqrafiyası, baş və boyun damarlarının ultrasəs müayinəsi aparılır.
- Digər mütəxəssislər. Göz həkimi, LOR həkimi, stomatoloq, kardioloq və ya digər mütəxəssislərin məsləhəti lazım ola bilər.
Müalicə üzrə tövsiyələr
Özbaşına müalicə ilə, baş ağrısı simptomlarını aradan qaldırmaq üçün ağrıkəsici vasitələrin uzunmüddətli və nəzarətsiz qəbulu ilə məşğul olmaq lazım deyil. Belə halda ağrını boğaraq pasiyent onun ciddi ola bilən səbəbinə təsir göstərmir. Üstəlik, analgetiklərin tez-tez qəbulu əks effektə gətirib çıxarır: dərmanın həddindən çox istifadəsi ilə bağlı baş ağrısı (abuzus baş ağrısı) yaranır.
Müalicə baş ağrısının növündən və səbəbindən asılıdır, fərdi seçilir və həm tutmanın kəsilməsini, həm də tutmalararası dövrdə profilaktikanı əhatə edir. Həkimin arsenalında dərman üsulları, fizioterapiya, masaj, əzələ gərginliyini aradan qaldırmaq üçün manual terapiya və postizometrik relaksasiya, müalicəvi bədən tərbiyəsi, psixoterapiya, relaksasiya və bioloji əks əlaqə üsulları vardır. Medikamentoz olmayan üsullar dərman müalicəsinə əlavə olaraq və ya dərmana dözümsüzlük, allergik reaksiya zamanı onun əvəzinə tətbiq edilə bilər.
Diqqət!
Ağrıkəsici dərmanların ayda bir neçə gündən çox qəbulu abuzus baş ağrısına səbəb ola bilər. Dərman seçimi və dozası yalnız həkimin təyinatına uyğun olmalıdır.
Baş ağrısı gündəliyi
Həkimə müraciət etməzdən əvvəl baş ağrısı gündəliyi tutmaq diaqnozun dəqiqləşməsinə və müalicənin düzgün seçilməsinə kömək edir:
- ağrının başlama tarixi və saatı, davametmə müddəti;
- ağrının yeri (bir tərəfli, iki tərəfli, alın, gicgah, ənsə) və xarakteri (sıxıcı, pulsasiya edən, deşici);
- şiddət (0-dan 10-a qədər bal ilə);
- müşayiət edən əlamətlər: ürəkbulanma, işıq və səsə həssaslıq, görmə pozulması;
- ağrıdan əvvəlki hadisələr: yuxu, stress, qida, hava, menstruasiya;
- qəbul edilmiş dərmanlar və onların təsiri.
Profilaktika
Baş ağrılarının tezliyini azaltmaq üçün həyat tərzindəki dəyişikliklər mühüm rol oynayır:
- sabit yuxu və qidalanma rejimi, yeməyi buraxmamaq;
- kifayət qədər maye qəbulu;
- ofis işində düzgün oturuş, ekran qarşısında fasilələr, boyun və kürək üçün gimnastika;
- müntəzəm mülayim fiziki fəallıq: gəzinti, üzgüçülük;
- stressin idarə olunması, relaksasiya texnikaları;
- spirtli içkidən və siqaretdən imtina;
- tetikləyici amillərin müəyyən edilməsi və mümkün olduqda azaldılması.
Uşaqlarda, qadınlarda və yaşlılarda baş ağrısı
Baş ağrısı hər yaşda ola bilər, lakin hər qrupda xüsusiyyətlər fərqlidir. Uşaqlarda və yeniyetmələrdə baş ağrısı çox vaxt görmə qüsuru, yuxu çatışmazlığı, ekran qarşısında uzun vaxt və ya dərs yükü ilə bağlı olur. Qadınlarda miqren menstruasiya, hamiləlik və menopauza dövründə hormonal dəyişikliklərlə güclənə bilər. Yaşlı insanlarda isə yeni başlayan baş ağrısı arterial təzyiq, damar xəstəlikləri və ya digər ciddi səbəblərlə bağlı ola bilər və mütləq müayinə tələb edir.
Hər yaş qrupunda dərmanın seçimi fərqli olduğundan, xüsusilə uşaqlarda və hamilələrdə özbaşına ağrıkəsici qəbul etmək olmaz.
Nə vaxt təcili müraciət etməli
Aşağıdakı hallar baş ağrısının təhlükəli səbəblərindən xəbər verə bilər və gecikmədən tibbi yardım tələb edir:
Təcili müraciət edin
- həyatın ən güclü «ildırım» baş ağrısı, qəfil başlayan və dəqiqələr ərzində artan;
- baş ağrısı ilə birlikdə hərarət, boyun əzələlərində gərginlik, səpgi;
- nitq pozulması, üzün və ya əl-ayağın zəifləməsi, keyimə, görmə itkisi, ikiləşmə;
- baş travmasından sonra baş ağrısı, huş itkisi, qusma;
- qıcolma, çaşqınlıq, şüur dəyişikliyi;
- 50 yaşdan sonra yeni başlayan və güclənən baş ağrısı, gicgah nahiyəsində həssaslıq.
Tez-tez Verilən Suallar
Əvvəlcə nevroloqa və ya terapevtə. Lazım olduqda göz həkimi, LOR həkimi, stomatoloq, kardioloq və digər mütəxəssislərin məsləhəti təyin edilir.
Tez-tez və nəzarətsiz qəbul etmək məsləhət görülmür, çünki abuzus baş ağrısına səbəb ola bilər. Dərman seçimi və qəbul tezliyini həkimlə razılaşdırın.
Gərginlik baş ağrısı adətən sıxıcı və iki tərəflidir. Miqren isə çox vaxt bir tərəfli, pulsasiya edən, ürəkbulanma və işığa həssaslıqla müşayiət olunur. Dəqiq fərqi həkim müəyyən edir.
Xeyr. Bu müayinə yalnız göstəriş olduqda, məsələn xəbərdarlıq əlamətləri (qəfil güclü ağrı, nevroloji pozğunluqlar, travma) olduqda təyin edilir.
Bəli, stress gərginlik baş ağrısının və miqrenin əsas tətikləyicilərindən biridir. Relaksasiya, yuxu rejimi və fiziki fəallıq faydalı ola bilər.
Gündəlik ağrının tezliyini, şiddətini, tətikləyicilərini və dərmanın təsirini göstərir. Bu, həkimə diaqnozu dəqiqləşdirməyə və müalicəni fərdiləşdirməyə kömək edir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.