Hıçqırıq – diafraqmanın qeyri-iradi, qısa və ritmik yığılmasıdır, bu zaman səs telləri qəfil qapandıqda xarakterik səs eşidilir. Bu səhifədə hıçqırığın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Kardioloq Nevroloq Psixoterapevt Pulmonoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Hıçqırıq – diafraqmanın qeyri-iradi, qısa və ritmik yığılmasıdır, bu zaman səs telləri qəfil qapandıqda xarakterik səs eşidilir. Bu, tənəffüs sisteminin ahəngdar işində özünəməxsus nasazlıqdır. Normada tənəffüs axıcı gedir – nəfəs alarkən diafraqma aşağı düşür, nəfəs verərkən yuxarı qalxır, bu da havanın ağciyərlərə daxil olmasını təmin edir. Lakin onun hərəkəti qəfil kəsildikdə kəskin nəfəs alma baş verir və tanış «hıç» səsi eşidilir. Hıçqırığın yaranması xüsusi sinir zəncirinin – diafraqmal və vaqus sinirlərinin, eləcə də tənəffüs reflekslərinə cavabdeh olan beyin və onurğa beyni sahələrinin daxil olduğu qövsün qıcıqlanması ilə bağlıdır. Kiçik təsir belə – soyuqlama, yemək zamanı tələsmə, mədə köpməsi – belə spazmatik yığılmaları provoka edə bilər. Hıçqırıq çox vaxt zərərsiz xarakter daşıyır və özü keçir. Bəzən o, daxili orqanların işindəki pozğunluqlardan xəbər verir. Uzunmüddətli, yaxud tez-tez təkrarlanan hıçqırıq onun niyə yarandığını araşdırmaq və simptom keçmirsə nə etmək lazım olduğunu anlamaq üçün əsasdır.
Növləri
Hıçqırıq davametmə müddətinə və yaranma səbəbinə görə fərqli olur. Bəzən o, bir neçə dəqiqə ərzində yaranıb özbaşına keçir, digər hallarda isə saatlarla, hətta günlərlə davam edərək ciddi narahatlıq yaradır.
Hıçqırığın aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Fizioloji. Sağlam insanda həddindən artıq yemək, gülmək, alkoqol qəbulu və ya soyuqlama nəticəsində yaranır.
- Dövri. Zaman-zaman, daha çox həzm pozğunluqları zamanı və ya stressdən sonra özünü göstərir.
- Davamlı (xroniki). 48 saatdan çox davam edir və sinir sistemi, daxili orqanlar və ya maddələr mübadiləsi xəstəlikləri ilə bağlıdır.
- Mərkəzi. Baş və ya onurğa beyninin zədələnməsi zamanı yaranır.
- Periferik. Diafraqma və ya sərgərdan sinirin qıcıqlanması ilə bağlıdır.
- Toksik. Alkoqolun və ya digər zərərli maddələrin orqanizmə təsiri zamanı meydana çıxır.
Səbəbləri
Hıçqırıq həm xarici təsirlər nəticəsində, həm də diafraqmaya, sinirlərə və ya baş beynə təsir edən xəstəliklər zamanı yarana bilər.
Böyüklərdə və uşaqlarda hıçqırığın əsas səbəbləri:
- Həddindən artıq yemək. Artıq qida mədənin divarlarını gərgin edir, o isə diafraqmaya təzyiq göstərərək onun qıcolmalı yığılmasına səbəb olur. Bu zaman tənəffüs yollarına daxil olan hava xarakterik səsi yaradır.
- Alkoqol qəbulu. Alkoqol mədənin selikli qişasını qıcıqlandırır və sərgərdan sinirin işinə təsir edərək diafraqmanın istəm xaric yığılmasına və tənəffüs ritminin pozulmasına səbəb olur.
- Mədə və qida borusu xəstəlikləri. Qastrit, xora və ya qida borusu dəliyinin yırtığı zamanı diafraqmanın və tənəffüsdə iştirak edən sinirlərin reseptorları qıcıqlanır. Bu, əzələ spazmlarını və ritmik hıçqırma hərəkətlərini təhrik edir.
- İnsult və kəllə-beyin travmaları. Tənəffüsü idarə edən beyin sahələrinin zədələnməsi tənəffüs əzələlərinə impuls ötürülməsini pozur. Buna görə diafraqmanın yığılmaları xaotik olur və uzunmüddətli hıçqırığa səbəb olur.
- Ağciyər və plevra iltihabı. Döş qəfəsi toxumalarının və diafraqma sinirinin qıcıqlanması zamanı tənəffüs hərəkətləri qeyri-ritmik olur, qıcolmalı nəfəsalma və xarakterik səs yaranır.
- Şəkərli diabet. Qlükoza səviyyəsi dəyişdikdə sinir impulslarının keçiriciliyi əziyyət çəkir, bu da diafraqmanın işinə təsir edərək hıçqırığı təhrik edə bilər.
- Böyrək çatışmazlığı. Qanda toksinlərin toplanması sinir sistemini, o cümlədən tənəffüsə nəzarət edən mərkəzləri qıcıqlandıraraq uzunmüddətli hıçqırıq tutmalarına səbəb olur.
- Emosional gərginlik. Stress zamanı tənəffüs əzələlərinin və diafraqmanın tonusu yüksəlir, bu da, xüsusilə həssas insanlarda, qısa hıçqırıq seriyaları ilə müşayiət oluna bilər.
Diaqnostika
Hıçqırığın niyə yarandığını anlamaq üçün həkim orqanizmin ümumi vəziyyətini qiymətləndirir və əsas pozğunluğu axtarmağa yönəlik müayinələr təyin edir. Diaqnostika tezliyə, davametmə müddətinə və müşayiət edən şikayətlərə görə fərdi seçilir.
Aşağıdakı üsullar tətbiq olunur:
- Ümumi və biokimyəvi qan analizi;
- Döş qəfəsinin rentgeni;
- Elektrokardioqrafiya;
- Beynin kompüter tomoqrafiyası, yaxud MRT-si;
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i;
- Qastroskopiya;
- Tənəffüs funksiyasının müayinəsi.
Bu müayinələrin hər biri problemin mənbəyini dəqiqləşdirməyə kömək edir. Məsələn, rentgen və USM döş qəfəsi və diafraqmanın zədələnməsini istisna etməyə imkan verir, qastroskopiya mədənin vəziyyətini qiymətləndirir, KT, yaxud MRT isə sinir sistemi tərəfindən mümkün üzvi pozğunluqları aşkar edir. Qan analizləri iltihabi prosesləri və mübadilə pozğunluqlarını müəyyən etməyə kömək edir.
Müalicə
İnsan hıçqırıqdan tez necə qurtulmaq barədə düşünəndə başa düşmək vacibdir: universal üsul mövcud deyil. Müalicə diafraqmanın istəm xaric yığılmalarının hansı səbəbdən yarandığından asılıdır. Əvvəlcə həkim hıçqırığın fizioloji amillərlə bağlı olub-olmadığını, yoxsa xəstəliyin əlaməti olduğunu qiymətləndirir. Yalnız bundan sonra fərdi kömək proqramı hazırlanır.
Hıçqırıq məişət səbəbləri ilə bağlıdırsa — məsələn, insan tez yeyibsə, soyuqlayıbsa və ya alkoqol qəbul edibsə — sadə tədbirlər kömək edir: nəfəsi saxlamaq, kiçik qurtumlarla su içmək, kağız paketə nəfəs vermək. Bu üsullar qandakı karbon qazının səviyyəsini artırır, nəticədə diafraqma əzələləri boşalır və hıçqırıq kəsilir.
Böyüklərdə və ya yaşlı xəstələrdə tez-tez baş verən hıçqırıq zamanı qidalanmanı normallaşdırmaq, porsiyaları azaltmaq, qazlı içkilərdən çəkinmək, yemək zamanı danışmamaq vacibdir. Bəzən sinirlərin qıcıqlanmasını azaltmaq üçün boyun və ya döş qəfəsi nahiyəsinin yüngül masajı kömək edir.
Simptom mədə xəstəlikləri ilə bağlıdırsa, turşuluğu azaldan və spazmları aradan qaldıran vasitələr təyin edilir. Nevroloji pozğunluqlar zamanı sinir impulslarının ötürülməsini sabitləşdirən və tənəffüs mərkəzlərinin işini yaxşılaşdıran preparatlar tətbiq edilir. Ağır hıçqırıq formalarında, xüsusilə insult və ya şiş keçirmiş xəstələrdə, həkimlər diafraqmanın yığılmalarına nəzarət etmək üçün mərkəzi sinir sisteminə təsir edən preparatlardan istifadə edirlər.
Əlavə olaraq dərmansız üsullar tövsiyə olunur — tənəffüs gimnastikası, rahatlaşdırıcı texnikalar, yuxunun korreksiyası. Hıçqırığın stress mənşəli olduğu hallarda relaksasiya üsulları, autogen məşq, təmiz havada gəzinti faydalıdır.
Bəzən həkim kompleks yanaşmadan istifadə edir: dərman müalicəsini, qidalanmanın korreksiyasını və fizioterapiyanı birləşdirir. Zərurət olduqda, ənənəvi üsullar kömək etmirsə, diafraqma sinirinə məqsədyönlü təsir — məsələn, blokada və ya elektrostimulyasiya vasitəsilə — həyata keçirilə bilər.
Əsas qayda özbaşına hıçqırığa qarşı dərman seçməməkdir. Ən sadə vasitələr belə bəzi xəstəliklər zamanı əks göstəriş ola bilər. Yalnız mütəxəssis hıçqırığı uzun müddətə necə dayandırmağın mümkün olduğunu müəyyən edə bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Diafraqmanın daimi yığılmaları tənəffüsü pozur, yuxuya mane olur, maddələr mübadiləsinə və ürəyin işinə təsir edir. Müalicəsiz qalan davamlı hıçqırıq bir sıra ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
- Yuxu pozğunluğu. Təkrarlanan qıcolmalı nəfəsalmalar səbəbindən insan yata bilmir və ya gecə yarısı oyanır. Yuxusuzluq sinir sistemini zəiflədərək hıçqırığın təzahürlərini gücləndirir.
- Tənəffüs problemləri. Tez-tez kəskin nəfəsalmalar ağciyər ventilyasiyasının effektivliyini azaldır, oksigen çatışmazlığına və başgicəllənməyə səbəb olur.
- Döş qəfəsində ağrı. Tənəffüs əzələlərinin daimi gərginliyi qabırğalarda və diafraqma nahiyəsində ağrılı hisslərə gətirib çıxarır.
- Arterial təzyiqin yüksəlməsi. Tənəffüs pozğunluqları damarların qısamüddətli spazmlarını təhrik edir, bu da təzyiq tullanmalarına səbəb ola bilər.
- Emosional tükənmə. Uzunmüddətli hıçqırıq narahatlıq, əsəbilik və köməksizlik hissi yaradır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hıçqırıq tez keçir və nadir hallarda yaranırsa, adətən narahatlığa əsas yoxdur. Lakin o təkrarlanırsa, saatlarla davam edirsə, yaxud aydın səbəb olmadan yaranırsa, həkimə müraciət etmək vacibdir. Bu, zərərsiz görünən simptomun arxasında daxili orqanların, yaxud sinir sisteminin xəstəliyinin gizlənib-gizlənmədiyini aşkar etməyə kömək edəcək.
Tez-tez təkrarlanan hıçqırıq zamanı aşağıdakı mütəxəssislərə müraciət etmək lazımdır:
Yadda saxla!
İlk baxışdan hıçqırıq zərərsiz görünür — çünki o, tez-tez özbaşına keçir və ciddi problem yaratmır. Lakin həkimlər qeyd edirlər ki, tez-tez və ya uzunmüddətli hıçqırıq epizodları orqanizmdəki gizli pozğunluqların əlaməti ola bilər. Diafraqma çoxlu sinir yollarıyla əlaqəli həssas orqandır, onun disfunksiyası çox vaxt diqqət tələb edən xəstəliklərə işarə edir.
Davamlı hıçqırığı diqqətsiz buraxmaq olmaz. Gündən-günə təkrarlanırsa, ağrı, ürəkyanması, təngnəfəslik və ya halsızlıqla müşayiət olunursa, müayinədən keçmək lazımdır. Səbəb nə qədər tez müəyyən edilərsə, onu aradan qaldırmaq və normal tənəffüs ritmini bərpa etmək bir o qədər asan olar. Həkim məhz nəyin qıcolmalı yığılmaları törətdiyini müəyyən etməyə və hıçqırığın uyğun müalicəsini seçməyə kömək edəcək.
Suallar və cavablar
Ən sadə üsul — bir neçə saniyə nəfəsi saxlamaq və bir neçə dəfə yavaş-yavaş su içməkdir. Bu, diafraqmanın boşalmasına kömək edir və hıçqırığın kəsilməsi üçün şərait yaradır.
Bol qida qəbulundan sonra mədə gərgin şəklə düşür və diafraqmaya təzyiq göstərir. Bu, insan tələsik yediyi, yemək zamanı danışdığı və ya qazlı içki içdiyi hallarda daha tez-tez baş verir.
Hıçqırıq iki saatdan çox davam edirsə və ya hər gün təkrarlanırsa, həkimə müraciət etmək lazımdır. Bu, sadə diafraqma spazmı olmaya da bilər, mədə, sinir sistemi və ya daxili orqan xəstəliyinə işarə edən əlamət ola bilər.
Uşaqlarda diafraqma və sinir sistemi hələ tam yetkinləşmədiyi üçün onlar soyuqlamaya, həddindən artıq yeməyə və ya qorxuya daha kəskin reaksiya verirlər. Adətən uşaqda hıçqırıq tez keçir və başqa şikayət yoxdursa, müalicə tələb etmir.
Emosional gərginlik zamanı rahatlaşdırıcı tənəffüs, sakit gəzinti, boyun və çiyinlərin masajı kömək edir. Bu cür tədbirlər sinir sisteminin oyanıqlığını azaldır və diafraqmanın qıcolmalı yığılmalarını aradan qaldırır.
