Laktoza intoleransı — əsas əlaməti süd şəkərinin həzminin pozulması olan, həm böyüklərdə, həm də uşaqlarda rast gəlinən xəstəlikdir. Bu səhifədə laktoza intoleransının səbəbləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Dietoloq Genetik İnfeksionist Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Laktoza intoleransı — əsas əlaməti süd şəkərinin həzminin pozulması olan, həm böyüklərdə, həm də uşaqlarda rast gəlinən xəstəlikdir. Onun əsasında məhsulun parçalanmasına cavabdeh olan laktaza fermentinin fəaliyyətinin azalması dayanır. Bu, süd tərkibli qida qəbulundan sonra qarında köp, ishal və ağrı sindromuna səbəb olur. Xəstə patologiyanın səbəbini müəyyən etmək, farmako- və pəhriz terapiyası təyin etmək üçün müayinəyə ehtiyac duyur.
Növləri
Laktoza dözümsüzlüyü disaxaridaza çatışmazlığına aiddir — sükroza və trehalozaya patoloji reaksiya ilə bir sırada. İfadəlilik dərəcəsindən asılı olaraq laktozaya dözümsüzlük qismən və ya tam ola bilər.
Patologiyanın aşağıdakı formaları ayırd edilir:
- ilkin anadangəlmə — laktaza fermenti nazik bağırsaqda ümumiyyətlə olmur;
- gecikmiş başlanğıclı anadangəlmə — genetik olaraq irsən keçir, lakin yeniyetməlik yaşında debüt edir;
- ikincili malabsorbsiya — nazik bağırsağın digər patologiyaları fonunda inkişaf edir.
Ferment istehsalının pozulması həm tam, həm qismən ola bilər — bu, əlamətlərin ifadəliliyini müəyyən edir.
Qeyd: laktoza dözümsüzlüyü süd zülalına allergiya ilə eyni şey deyil. Birincidə söhbət fermentin çatışmazlığından gedir və əlamətlər süd məhsulunun miqdarından asılıdır; ikincisi isə immun reaksiyadır və hətta cüzi miqdarda təhlükəli ola bilər.
Səbəbləri
Laktoza intoleransının əsas səbəbləri nazik bağırsağın fəaliyyəti ilə bağlıdır:
- Laktaza fermentinin fəallığının dəyişməsi;
- Qidanın mədə-bağırsaq traktından keçmə sürətinin pozulması;
- Bağırsağın bir hissəsinin çıxarılması da daxil olmaqla, mədə-bağırsaq traktının xəstəlikləri.
İmmun və endokrin xəstəliklərdə, orqanizmin müəyyən qidalara fərdi həssaslığında, həmçinin qeyri-düzgün qidalanmada — yəni yüksək dozada laktoza qəbulunda və ya həddindən artıq yeməkdə — risk daha yüksəkdir. Süd şəkərinin mənimsənilməsində ikincili pozğunluqlar infeksiyalar, disbakterioz və bağırsaqda bakteriyaların həddindən artıq çoxalması sindromu zamanı, o cümlədən antibiotik qəbulundan sonra baş verə bilər.
Psixoloji vəziyyəti də nəzərə almaq lazımdır: həzm vegetativ sinir sistemi tərəfindən tənzimlənir, buna görə stress və narahatlıq qida ilə daxil olan qida maddələrinin normal mənimsənilməsini çətinləşdirə bilər. Bəzən pasiyentlər həzm pozğunluğu ilə bir dəfə üzləşir, lakin sonra simptomun təkrarlanmasını daim gözləyir və orqanizmini diqqətlə izləyir, bu isə gərginliyə və təkrar bağırsaq pozğunluqlarına səbəb olur.
Diaqnostika
Müayinə süd məhsullarına dözümsüzlüyü təsdiqləmək və oxşar əlamətləri olan digər patologiyalardan fərqləndirmək üçün zəruridir.
- Analizlər. Əsas üsullar qlükozaya tolerantlıq testi (QTT) və bağırsaqda laktaza fəallığının müəyyən edilməsidir. Həmçinin genotipləmə aparılır.
- Nazik bağırsağın biopsiyası. Toxumanın kiçik parçası mikroskop altında öyrənilir. Bu, laktoza intoleransı ilə bağlı bağırsaq divarının strukturundakı zədələnmə və ya dəyişiklikləri müəyyən etməyə, eyni zamanda seliakiya və ya iltihab kimi üzvi səbəbləri istisna etməyə imkan verir.
- Hidrogen tənəffüs testi. Analiz laktazanın funksional fəallığını qiymətləndirməyə imkan verir. Xəstəyə süd şəkəri məhlulu içirdilir, müəyyən zaman aralıqlarından sonra isə çıxarılan havada hidrogen tərkibi analiz edilir. Yüksək göstəricilər laktozanın parçalanmasının pozulmasından xəbər verir və laktaza çatışmazlığı diaqnozunu təsdiqləyir.
- Qarın boşluğu orqanlarının USM, KT, MRT-si. Prosedur daxili strukturların vəziyyəti haqqında məlumat almağa, iltihabi dəyişiklikləri, şişlərin və ya daşların olub-olmadığını aşkar etməyə imkan verir.
- Endoskopik tədqiqatlar. Prosedur zamanı həkim mədə-bağırsaq traktına ağız (qastroskopiya) və ya düz bağırsaq (kolonoskopiya) vasitəsilə kamera olan çevik boru daxil edir. Birinci halda yuxarı şöbələr, ikinci halda isə yoğun bağırsaq müayinə olunur. Bu, selikli qişanın vəziyyətini qiymətləndirməyə və dəyişiklikləri aşkar etməyə imkan verir. Endoskopiya dəqiq diaqnoz qoymağa və zədələnmə dərəcəsini müəyyən etməyə kömək edən biopsiya nümunəsi götürmək üçün də istifadə oluna bilər.
Əlavə olaraq xəstəyə dietoloq və psixoterapevt daxil olmaqla dar profilli həkimlərin konsultasiyaları təyin edilir.
Müalicə
Laktaza çatışmazlığında müalicənin iki üsulu var.
- Tərkibində laktoza olan qidaların rasiondan çıxarılması: adi südün laktozasız və ya bitki mənşəli südlə əvəz edilməsi.
- Laktozanın həzmini yaxşılaşdırmaq üçün fermentlərin istifadəsi. Onlar tablet və ya toz formasında buraxılır və yeməkdən əvvəl qəbul edilir.
Laktoza intoleransının müalicə strategiyasını seçərkən, orqanizmi enerji ilə təmin edəcək balanslaşdırılmış rasion tərtib etmək üçün dietoloqla məsləhətləşmək vacibdir.
İkincili çatışmazlıqda birinci növbədə əsas xəstəliyin aradan qaldırılması, bu mümkün olmadıqda isə dayanıqlı remissiyaya nail olunması önə çıxır. Əsas patologiyanın simptomları aradan qalxdıqca, böyüklərdə süd məhsullarına qarşı dözümsüzlük də tədricən azalır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Laktaza çatışmazlığının nəticələrindən biri dispepsiyadır — özünü yeməkdən sonra qarında köp, qaz əmələ gəlməsi və ağrılar şəklində göstərir. Süd dözümsüzlüyündə kalsium və D vitamini çatışmazlığı yaranır ki, bu da sümük xəstəlikləri və osteoporoz riskinə, uşaqlarda fiziki inkişafın ləngiməsinə səbəb olur. Bundan əlavə, laktoza intoleransı simptomları olan bəzi kişi və qadınlar qidalanmanın məcburi məhdudlaşdırılması və ya süd şəkəri olan məhsulların qəbulundan sonra yaranan xoşagəlməz bağırsaq təzahürləri səbəbindən psixoloji problemlərlə üzləşir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Laktoza intoleransı əlamətləri zamanı ilk konsultasiya üçün qastroenteroloqa və ya terapevtə yazılmaq olar. Şikayətləri və xəstəlik tarixçəsini dəqiqləşdirdikdən sonra həkim əlavə tədqiqatlar təyin edəcək və zərurət yarandıqda digər ixtisas həkiminə göndəriş verəcək.
Yadda saxla!
Qiymətləndirmələrə görə, təxminən hər beşinci insanda laktozanın sorulması pozulur. Süd şəkəri ana südünün tərkibində olur və körpənin mədə-bağırsaq traktına daxil olan ilk karbohidratdır. O, tam halda sorula bilmir, buna görə orqanizmdə onu qlükoza və qalaktozaya parçalayan ferment mövcuddur. Əgər laktaza yoxdursa və ya istehsal olunan miqdarı həzm üçün kifayət etmirsə, insanda laktoza intoleransı diaqnozu qoyulur. Bu vəziyyət təhlükəli deyil, lakin pasiyentə özünü yaxşı hiss etməsinə kömək edəcək və dispeptik pozğunluqların qarşısını alacaq diyet lazımdır.
Nazik bağırsaqdakı iltihab prosesləri ilə bağlı olan ikincili laktoza intoleransı formasında da oxşar müalicə taktikası tətbiq olunur. Bu halda qidalanmanın məhdudlaşdırılması selikli qişanın zədələnməsini azaltdığı üçün sağalmanı sürətləndirir. Bu tövsiyələri nəzərə almamaq olmaz.
Suallar və cavablar
Pozğunluq adətən artmış qaz əmələ gəlməsi, qarında ağrı və köp kimi standart simptomlarla başlayır.
Laktoza intoleransı süd şəkərinin həzm edilməməsi pozğunluğudur. Xəstəliyi müəyyən etmək üçün rasiondan tərkibində süd olan bütün məhsulları çıxarmaq lazımdır. Simptomlar aradan qalxarsa, menyunu tədricən yenidən genişləndirmək olar. Həzm pozğunluqlarının yenidən yaranması dözümsüzlüyə işarə edir. Diaqnozu təsdiqləmək üçün tibbi müayinə tövsiyə olunur.
Böyüklərdə laktoza intoleransına xas simptomlar zamanı diyet bütün süd və turşud süd məhsullarından imtina etməyi nəzərdə tutur. Laktoza həmçinin qənnadı məmulatlarında, souslarda, idman qidalarında, şokoladda da olur. Fermentin ağır çatışmazlığında pasiyent bunlardan da imtina etməli olacaq.
