Qastroenterit – mədənin, nazik və yoğun bağırsağın selikli qişasının əsasən infeksion mənşəli kəskin və ya xroniki iltihabıdır. Ağır hallarda orqanizmin ifadəli susuzlaşmasına gətirib çıxarır ki, bu da daxili orqanların fəaliyyətini pozur və pasiyentin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mədə-bağırsaq qripi
Qastroenterit – mədənin, nazik və yoğun bağırsağın selikli qişasının əsasən infeksion mənşəli kəskin və ya xroniki iltihabıdır. Ağır hallarda orqanizmin ifadəli susuzlaşmasına gətirib çıxarır ki, bu da daxili orqanların fəaliyyətini pozur və pasiyentin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır. Qastroenteritin ilk əlamətləri ortaya çıxdıqda tibbi yardım üçün müraciət etmək xəstəliklə qısa müddətdə mübarizə aparmağa və onun xoşagəlməz fəsadlarının inkişafının qarşısını almağa kömək edəcək.
Xəstəlik haqqında
Bu patoloji son dərəcə geniş yayılmışdır – onun xəstələnmə göstəricisi infeksion xəstəliklərin strukturunda ikinci yeri tutur, yalnız kəskin respirator virus infeksiyalarından geri qalır. Qastroenteritə daha çox uşaqlar tutulur, lakin o, tez-tez böyüklərdə də müşahidə olunur.
Xəstəlik zədələnmiş orqanların həzm, sekretor, nəqliyyat funksiyalarını pozur, ikincili immun dəyişikliklərə və maddələr mübadiləsi pozğunluqlarına səbəb olur ki, bu da müvafiq klinik simptomatika ilə təzahür edir.
Səbəbləri
Bu xəstəliyin əksər halları infeksiya ilə bağlıdır: viruslar (noro-, astro-, adeno-, rotaviruslar), bakteriyalar (klostridiyalar, şigellalar, kampilobakter, bağırsaq çöpü, salmonella, stafilokoklar), parazitlər (ameba və başqaları).
Kəskin qastroenteritin digər səbəbləri:
- spirtli içkilər;
- yağlı və ya acılı qida;
- radiasiya;
- kimyəvi maddələr;
- dərman preparatları;
- müəyyən qidalara allergik reaksiya.
Xəstəliyin xroniki forması düzgün müalicə olunmamış kəskin formanın nəticəsi kimi və ya həzm traktının Helicobacter pylori bakteriyası ilə yoluxması səbəbindən yaranır; bu, xüsusən spirtli içkilərdən sui-istifadə edən xəstələrdə baş verir.
Təsnifat
Gediş xarakterinə görə qastroenteritin 2 tipi ayırd edilir:
- Kəskin (qəfil, kəskin başlanır, parlaq klinik simptomatika ilə xarakterizə olunur);
- Xroniki (dalğavari gedişli olub, remissiya və prosesin kəskinləşməsi dövrlərinin növbələşməsi ilə keçir).
Kəskin qastroenteritin gedişinin ağırlıq dərəcəsinə görə 3 dərəcəsi ayırd edilir:
- Yüngül – nadir qusma və nəcisin tezləşməsi ilə müşayiət olunur; pasiyentin bədən temperaturu normaldır, susuzlaşma əlamətləri yoxdur;
- Orta – qusma və diareya gündə 10 dəfəyədək baş verir, pasiyentin bədən temperaturu 38.0-38.5°C-yə qədər yüksəlir, susuzlaşmanın ilkin təzahürləri müəyyən olunur;
- Ağır – güclü qusma və diareya, ifadəli hipertermiya (39°C və daha çox), üşütmə, ifadəli susuzlaşma.
Səbəb amilinə görə qastroenterit aşağıdakı növlərə təsnif edilir:
- Infeksion (virus, bakterial, ibtidailər tərəfindən törədilmiş);
- Infeksion olmayan (allergik, dərman mənşəli, mədə-bağırsaq traktının selikli qişasına kimyəvi və ya fiziki təsir nəticəsində yaranan).
Klinik mənzərə
Kəskin qastroenteritin klinik təzahürləri qəfil inkişaf edir və bir neçə saat ərzində artaraq güclənir. Pasiyentdə ürəkbulanma və qusma, tez-tez duru nəcis yaranır, o, qarında qurultu, bağırsaq boyunca yayılmış ağrı hiss edir, narahatlıq, mədədə ağrı mümkündür. Qusma və diareya epizodlarının sayı prosesin ağırlıq dərəcəsindən asılıdır və gündə 1-2 dəfəlikdən 10-15 və daha çox dəfəyədək dəyişir. Adətən qusma müəyyən yüngülləşmə gətirir, lakin artıq qısa müddət sonra yenidən təkrarlanır.
Kəskin qastroenteritin digər, qeyri-spesifik əlamətləri:
- Bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- Ümumi zəiflik, halsızlıq, yorğunluq;
- Baş ağrısı, başgicəllənmə;
- Yuxululuq;
- Dehidratasiya, yaxud susuzlaşma təzahürləri (dəri və selikli qişaların quruluğu, ağ örtüklə örtülmüş quru dil, susuzluq, güclü zəiflik, nəbzin tezləşməsi, arterial təzyiqin enməsi, ağır hallarda – ifraz olunan sidiyin miqdarının azalması, bədən temperaturunun aşağı düşməsi, şüurun pozulması, qıcolmalar).
Xroniki qastroenterit kəskinləşmə mərhələsində yeməkdən bir müddət sonra yaranan qarın ağrısı, gəyirmə, ürəkbulanma, bəzən – qusma, köp, qarında qurultu, nəcisin tezliyinin və konsistensiyasının dəyişməsi ilə (bir qayda olaraq, gündə bir dəfədən çox olur, yarımmaye və ya duru olur) keçir.
Xroniki qastroenteritin kəskinləşməsinin ümumi simptomları:
- Ümumi zəiflik, yorğunluq;
- Ağlağanlıq, əsəbilik;
- Yuxu pozğunluqları;
- Dırnaqların kövrəkliyi, lay-lay olması, saçların kövrəkliyi;
- Dərinin quruluğu, tonusunun azalması.
Kəskinləşmələri yanlış qidalanma və həzm traktının digər xəstəlikləri törədir. Vaxtında başlanmış düzgün müalicə 10-14 gün ərzində remissiyaya gətirib çıxarır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Gastroenteritdən şübhələnildikdə diaqnostik proses aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:
- Şikayətlərin, xəstəlik anamnezi məlumatlarının toplanması;
- Pasiyentin yaşadığı regionda risk faktorlarının və epidemioloji vəziyyətin təhlili;
- Obyektiv müayinə (bədən temperaturunun yüksəlməsi, solğunluq, dəri quruluğu, dildə ağ və ya boz rəngli qalın ərp, qarın ağrısı, palpasiya (əllə yoxlama) zamanı bağırsaqların gurultusu);
- Laborator müayinələr (qanın klinik analizi – iltihabi proses və/və ya orqanizmin susuzlaşmasının əlamətləri, koproqramma – nəcis kütlələrində qan, selik, yağlar, həzm olunmamış lifin qarışığı);
- Törədicinin qusuntu və ya nəcis kütlələrində, qanda, sidikdə verifikasiyası;
- Instrumental diaqnostika (EFQDS, qarın boşluğu orqanlarının USM-i, mədədaxili pH-metriya, antreduodenal manometriya).
Diaqnostikanın hər mərhələsində əldə edilmiş məlumatları təhlil edib ümumiləşdirərək, həkim xəstəliyi verifikasiya edir və pasiyentə onun vəziyyətində ən effektiv müalicə sxemini tövsiyə edir.
Müalicə
Kəskin gastroenteritin müalicəsinin əsası rehidratasiya, yəni orqanizmdə maye defisitinin bərpası, susuzlaşmanın korreksiyası və ya qarşısının alınmasıdır. Onun metodu pasiyentin ilkin vəziyyətindən asılıdır – maye ona içmək üçün duz məhlulu şəklində təklif oluna bilər və ya venadaxili infuziyalar (damcılar) vasitəsilə yeridilə bilər.
Həmçinin dietoterapiya vacibdir. Pasiyentə yalnız asan həzm olunan, yüngül qidalar, acı, yağlı, qızardılmış yeməklər, ekstraktiv maddələr olmadan qidalanmaq tövsiyə olunur. Xəstəliyin ilk günlərində iştaha azalır və ya ümumiyyətlə olmaya bilər, qidanın görünüşü və ya qoxusu isə növbəti ürəkbulanma və qusma tutmasını yarada bilər. Bu dövrdə tam aclıq rejiminə riayət etmək, iştaha qayıtdıqda isə az-az yemək, tövsiyə olunan məhdudiyyətləri nəzərə alaraq tədricən qidaya yeni məhsullar daxil etmək lazımdır. Xəstəlik dövründə qazlı içkilərdən, kofedən, spirtli içkilərdən tamamilə imtina edilməlidir.
Həmçinin pasiyentə aşağıdakılar təyin oluna bilər:
- Xəstəliyin bakterial mənşəyi təsdiqləndikdə – antibiotiklər;
- Toksinləri bağlamaq və ishalı azaltmaq üçün – enterosorbentlər;
- Qarın ağrısı zamanı – spazmolitiklər, vismut preparatları;
- Mədə turşuluğu yüksək olduqda – proton pompası inhibitorları, antasidlər;
- Mədə turşuluğu aşağı olduqda – təbii mədə şirəsi;
- Həzm traktı orqanlarının fermentativ aktivliyi aşağı olduqda – ferment preparatları;
- Bəzi hallarda – qusmaəleyhinə və ishaləleyhinə preparatlar;
- Probiyotiklər.
Xroniki gastroenteritin kompleks müalicəsində fizioterapiya metodlarından istifadə oluna bilər – maqnitoterapiya, ağrıkəsici preparatlarla elektroforez və s.
Reabilitasiya
Qastroenterit keçirən xəstələrə tam, balanslaşdırılmış qidalanma, mümkün olduqda – sanator-kurort müalicəsi tövsiyə olunur. Bu tədbirlər orqanizmin öz qüvvələrini daha tez bərpa etməsinə kömək edəcəkdir.
Profilaktika
Gastroenteritin inkişaf riskini azaltmaq üçün aşağıdakılara əməl etmək lazımdır:
- Şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək (əlləri müntəzəm yumaq – küçədən sonra, yeməkdən əvvəl, çirklənmiş əşyalarla işlədikdən sonra);
- Tərəvəz və meyvələri istifadədən əvvəl yumaq;
- Əti, balığı hərtərəfli termiki emal etmək;
- Şübhəli mənbələrdən su içməmək;
- Qastroenteritdən əziyyət çəkən insanlarla təmasları minimuma endirmək.
Yadda saxla!
Gastroenterit – tez-tez rast gəlinən və bəzən pasiyent üçün çox təhlükəli olan, gedişini proqnozlaşdırmaq çətin olan xəstəlikdir. Klinik mənzərənin xüsusiyyətləri birbaşa törədicinin növündən və orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır. Bəzən xəstəlik başlanğıcda yüngül formada keçir, lakin sonra sürətlə proqressivləşir və güclü susuzlaşmaya gətirib çıxarır; bu isə qıcolmalara səbəb olur, pasiyentin şüurunu pozur və hətta onun həyatı üçün təhlükə yaradır.
Belə ssenaridən öz sağlamlığına diqqətli, qayğıkeş münasibət kömək edəcək – gastroenteritin ilk simptomları yarandıqda diaqnozu dəqiqləşdirmək və müalicə ilə bağlı tövsiyələr almaq üçün mütəxəssisə müraciət etmək. Çox güman ki, həkim sizə infeksion stasionara hospitalizasiyanı tövsiyə edəcək. İmtina etməyin! Axı bu xəstəlik yoluxucudur – siz ətrafınızdakı bütün insanlar üçün infeksiya mənbəyisiniz. Bundan başqa, yalnız stasionarda keyfiyyətli diaqnostika və pasiyentin tam nəzarətdə saxlanılması mümkündür; bunlar xüsusilə orta ağır və ağır formalar zamanı vacibdir. Həkimin tövsiyələrinə əməl etməklə siz qısa müddətdə xəstəliyin öhdəsindən gələcək və evə qayıdacaqsınız.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Adətən böyüklərdə xəstəlik uşaqlara nisbətən daha yüngül keçir, ağır susuzlaşma daha nadir inkişaf edir. Lakin əsas simptomlar eynidir: ürəkbulanma, qusma, ağrılar, qarında qurultu, nəcisin pozulmaları (diareya).
Bəli, xəstəliyin yüngül formaları ambulator müalicəyə aiddir. Pasiyent evdə olur, ətrafdakılarla təmasları minimuma endirir, həkimin qidalanma xüsusiyyətləri, rehidratasiya və dərman müalicəsi ilə bağlı verdiyi tövsiyələrə əməl edir. Müalicədən bir neçə gün ərzində müsbət effekt olmadıqda, çox güman ki, yenə də hospitalizasiya məsələsi ortaya çıxacaq.
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
