Neytrofillər orqanizmi infeksiyalardan qorumaqda mühüm rol oynayan ağ qan hüceyrələrinin bir növüdür. Bu səhifədə neytrofillərin yüksəlməsinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Hematoloq İmmunoloq İnfeksionist Kardioloq Onkoloq Pulmonoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Neytrofillər orqanizmi infeksiyalardan qorumaqda mühüm rol oynayan ağ qan hüceyrələrinin bir növüdür. Onlar qranulositlər qrupuna aiddir və yetkin insanın qanında leykositlərin əsas hissəsini təşkil edir. Bu hüceyrələr sümük iliyində əmələ gəlir, burada bütün yetişmə mərhələlərindən keçir, sonra qana daxil olur və orada cəmi bir neçə saat dövr edir. Bundan sonra neytrofillər toxumalara nüfuz edir və orqanizmin immun müdafiəsində əsas funksiyanı yerinə yetirir. Bir neçə gün yaşayır, sonra parçalanır. İstifadə olunmuş neytrofillərin utilizasiyası əsasən qaraciyər və dalaqda baş verir. Neytrofillərin əsas vəzifəsi zərərli bakteriya və göbələkləri məhv etməkdir. Onlar iltihab ocağına ilk çatan hüceyrələrdir, mikrobları udur və parçalayır. Qan analizində neytrofil səviyyəsinin yüksəlməsi aşkar edildikdə, bu, orqanizmin kəskin iltihaba, infeksiyaya və ya stresə qarşı reaksiyasından xəbər verə bilər. Bu vəziyyət neytrofiliya adlanır. Yüksəlmə ilkin (qanyaratma sisteminin patologiyası ilə bağlı) və ya ikincili (infeksion xəstəliklər, travmalar və güclü fiziki yüklənmələr daxil olmaqla, xarici amillərin təsirinin nəticəsi) ola bilər.
Növləri
Qanda neytrofillərin yüksəlməsini müxtəlif əlamətlərə görə təsnif etmək olar: hüceyrələrin formasına, ifadə dərəcəsinə və yaranma səbəbinə görə. Bu təsnifat həkimlərə iltihab prosesinin xarakterini daha dəqiq başa düşməyə və müayinə taktikasını seçməyə kömək edir.
Yüksəlmiş neytrofillərin təsnifatı:
- Hüceyrələrin yetkinliyinə görə: seqmentnüvəli neytrofillərin yüksəlməsi; çöpvari nüvəli neytrofillərin yüksəlməsi.
- Dərəcəyə görə: orta dərəcəli neytrofiloz (10×10⁹/l-ə qədər); ifadəli neytrofiloz (10–20×10⁹/l); ağır neytrofiloz (20×10⁹/l-dən yuxarı).
- Səbəbə görə: birincili (qanyaranma sisteminin xəstəliyi ilə bağlı); ikincili (infeksiyaya, iltihaba, stresə cavab).
Səbəbləri
Neytrofillərin səviyyəsi bir çox səbəbdən yüksələ bilər. Aşağıda qanda neytrofillərin yüksəlməsinə səbəb olan ən çox rast gəlinən amillər göstərilib.
- Kəskin bakterial infeksiya. Orqanizm mikroblarla mübarizə üçün aktiv şəkildə neytrofil istehsal edir. Bu, pnevmoniya, angina, piyelonefrit və digər infeksiyalar zamanı iltihaba tipik cavabdır.
- Qeyri-infeksion xarakterli iltihab prosesi. Travma, yanıq və ya miokard infarktı zamanı zədələnmiş toxumalar, infeksiya olmasa belə, neytrofil istehsalını stimullaşdıran maddələr ifraz edir.
- Xroniki iltihabi xəstəliklər. Uzunmüddətli, ləng gedişli iltihabla xarakterizə olunan xəstəliklər (məsələn, revmatoid artrit) sümük iliyini daim neytrofil istehsalına təhrik edir.
- İntoksikasiyalar. Toksinlərlə zəhərlənmə və ya ağır metalların təsiri zamanı orqanizm immun müdafiəni səfərbər edərək cavab verir ki, bu da neytrofillərin yüksəlməsinə səbəb olur.
- Bədxassəli şişlər. Bəzi xərçəng növləri neytrofillərin birbaşa istehsalını, ya da dolayı yolla (şişin ətrafındakı iltihab səbəbindən) stimullaşdırır.
- Stress və fiziki gərginlik. Güclü fiziki yüklənmə və ya emosional gərginlik zamanı stress hormonlarının ifrazı səbəbindən neytrofillərin müvəqqəti yüksəlməsi baş verir.
- Hamiləlik (fizioloji yüksəlmə). Hamilə qadınlarda neytrofillərin səviyyəsi normadan yuxarı ola bilər — bu, immun sisteminin hamiləliyə fizioloji uyğunlaşmasıdır və ananın və körpənin gücləndirilmiş immun müdafiəsinə yönəlib.
Diaqnostika
Neytrofillərin niyə yüksəldiyini anlamaq üçün əlavə müayinələrdən keçmək lazımdır. Yalnız diaqnostikaya kompleks yanaşma qan analizindəki dəyişikliklərin səbəbini aydınlaşdırmağa və düzgün müalicə taktikasını seçməyə imkan verir.
Təyin oluna biləcək müayinələr:
- Leykosit formullu ümumi qan analizi (ÜQA);
- Qanın biokimyəvi analizi;
- C-reaktiv zülala (CRZ) analiz;
- Qanın mikroflora üçün əkilməsi;
- Rentgenoqrafiya və ya KT;
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i;
- Sidik analizi;
- Infeksiyaların PZR-diaqnostikası.
Ümumi qan analizi təkcə neytrofillərin səviyyəsini deyil, onların digər hüceyrələrlə, məsələn, limfositlərlə nisbətini də müəyyən etməyə kömək edir. Biokimyəvi göstəricilər qaraciyərin, böyrəklərin işini qiymətləndirməyə və iltihabi prosesi aşkar etməyə imkan verir. Qanın əkilməsi və PZR hansı törədicinin infeksiyaya səbəb olduğunu dəqiqləşdirir. Alət üsulları orqanlarda iltihab ocağını aşkar etməyə kömək edir.
Müalicə
Neytrofillərin yüksəlməsinin müalicəsinə başlamazdan əvvəl qandakı bu dəyişikliyin səbəbini müəyyən etmək lazımdır. İltihabın mənbəyi aydın olmadan terapiya effektiv olmayacaq. Buna görə müalicəyə yanaşma etiopatogenetik olmalıdır — həm əsas xəstəliyi, həm də neytrofillərin yüksəlməsinə səbəb olan mexanizmləri aradan qaldırmalıdır.
Birinci mərhələdə qan, sidik analizləri, əkinlər və instrumental müayinələr aparılır. İltihab ocağı və ya xroniki xəstəlik aşkarlandıqdan sonra müalicə proqramı tərtib edilir.
Diaqnozdan asılı olaraq aşağıdakılar tətbiq edilir:
- Əksmikrob preparatları (bakterial infeksiyalar zamanı): törədicini məhv etməyə kömək edir, bununla da immun yükü və neytrofil səviyyəsini azaldır.
- İltihabəleyhinə vasitələr: infeksiya ilə bağlı olmayan xəstəliklərdə (məsələn, revmatoid artrit, autoimmun vəziyyətlər) iltihab fəallığını yatırmağa yönəlib.
- Detoksikasiya terapiyası: zəhərlənmə, intoksikasiya və yanıqlarda toksinlərin xaricə çıxarılmasını yaxşılaşdıran, iltihab fonunu azaldan preparatlar təyin edilir.
- Onkoloji müalicə: neytrofiloz şişlə bağlıdırsa, kimyaterapiya, şüa terapiyası və ya şişin cərrahi çıxarılması aparılır.
- Qidalanmanın və həyat tərzinin korreksiyası: fizioloji dəyişikliklərdə (məsələn, hamiləlik, stress zamanı) orqanizmin yükünü azaltmaq və gün rejimini tənzimləmək kifayətdir.
Bəzi hallarda əsas mərhələdən sonra orqanizmin bərpasına kömək edən dəstəkləyici mərhələ aparılır:
- İltihab intoksikasiya ilə müşayiət olunursa, qaraciyəri dəstəkləyən preparatlar təyin edilir.
- İmmun sistemi tükənibsə, immunomodulyatorlar tətbiq edilir.
- Keçirilmiş xəstəlikdən sonra bərpanı sürətləndirmək üçün vitaminlər və antioksidantlar istifadə olunur.
Yadda saxlamaq vacibdir ki, qanda yüksəlmiş neytrofillərin özü müalicə olunmur. Məqsəd səbəbi aradan qaldırmaq və immun sistemdə balansı bərpa etməkdir. Yalnız bundan sonra qan göstəriciləri normaya qayıdır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Qanda neytrofillərin yüksəlməsi özlüyündə həyat üçün təhlükə yaratmır. Lakin bu, orqanizmin infeksiya və ya iltihabla mübarizəyə artırılmış hazırlıq vəziyyətində olduğunu göstərir. Bu vəziyyət uzun müddət davam edərsə, immun sistem tükənməyə başlaya bilər ki, bu da arzuolunmaz nəticələrə gətirib çıxarır.
Neytrofillərin uzunmüddətli yüksəlməsi zamanı mümkün ağırlaşmalar:
- İmmun tükənmə. Qanyaranma sisteminə daimi yük immun cavabın effektivliyini azalda bilər, bu da xroniki infeksiya və kəskinləşmə riskini artırır.
- Uzunmüddətli iltihab fonunda immunitet öz toxumalarına hücum etməyə başlaya bilər ki, bu da revmatoid xəstəliklərin inkişafına gətirib çıxarır.
- Mikrosirkulyasiyanın pozulması. Yüksəlmiş neytrofillər qanın qatılaşmasına kömək edir, toxumaların qidalanmasını pisləşdirir və tromboz riskini artırır.
- Anemiyanın inkişafı. Xroniki iltihablarda eritrositlərin istehsalı azalır ki, bu da hemoqlobin səviyyəsinin düşməsinə və orqanların oksigen aclığına səbəb ola bilər.
- Toxuma zədələnməsi. Xroniki iltihab şəraitində neytrofillər sağlam hüceyrələrin dağılmasına səbəb ola bilər və patoloji prosesi gücləndirə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Analizdə neytrofillərin yüksək olduğu aşkar edildikdə özbaşına diaqnoz qoymaq olmaz. Yüksək neytrofillər müstəqil xəstəlik deyil, simptomdur. Səbəbi aydınlaşdırmaq və düzgün müalicə almaq üçün həkimə müraciət etmək lazımdır. Mütəxəssis məqsədyönlü müayinələr təyin edəcək və zərurət yaranarsa, diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün digər həkimlərə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Klinik qan analizində neytrofillərin yüksəlməsi aşkarlanıbsa, təlaşa düşmək lazım deyil. Bu, sadəcə orqanizmdə iltihab prosesinin inkişafına işarə edə biləcək bir siqnaldır. Bir neçə gündən sonra analizi təkrar vermək vacibdir. Lakin göstərici uzun müddət yüksək qalırsa və ya artmağa davam edirsə, həkim əlavə müayinələr təyin etməlidir. Əsas məqsəd, xüsusən limfositlər aşağı olduqda, iltihab ocağını və ya infeksiyanı tapmaqdır. Yalnız bütün göstəricilər və şikayətlər qiymətləndirildikdən sonra səbəb barədə danışmaq və müalicəni seçmək mümkündür. Yadda saxlamaq vacibdir: neytrofiloz diaqnoz deyil, simptomdur.
Suallar və cavablar
Qadınlarda bu vəziyyət çox vaxt bakterial infeksiyalarla, çanaq orqanlarının iltihabı ilə, stress, hamiləlik və ya xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi ilə bağlı olur. Bəzən neytrofiloz əməliyyatdan və ya ağır fiziki yüklənmədən sonra inkişaf edir.
Bu birləşmə kəskin bakterial infeksiyalar üçün xarakterikdir. Orqanizm mikroblarla mübarizə üçün aktiv şəkildə neytrofil istehsal edir, limfositlərin səviyyəsi isə diqqətin başqa vəzifələrə yönəlməsi səbəbindən müvəqqəti azalır.
Bu, sümük iliyinin qana neytrofillərin yetişməmiş formalarını buraxdığını göstərir. Bu, kəskin iltihab, irinli infeksiya və ya ağır stress zamanı baş verir.
Analizin izahı və klinik vəziyyətin qiymətləndirilməsi üçün uşağı həkimə göstərmək lazımdır. Uşaqlarda neytrofillər çox vaxt soyuqdəymə, angina və ya pnevmoniya zamanı yüksəlir. Bəzən — diş çıxarma dövründə və ya peyvənddən sonra.
Bu, virus infeksiyasının əlaməti ola bilər, xəstəlikdən sonra bərpa mərhələsində rast gəlinə bilər və ya orqanizmin fərdi reaksiyası kimi qiymətləndirilə bilər. Belə analiz nəticələrində dinamikada müşahidə vacibdir.
