Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?

Aybaşı zamanı uşaqlıq yığılır. Bu prosesdə iştirak edən prostaqlandinlər sancı ilə əlaqəlidir. Ağrıya səbəb olan ayrıca çanaq xəstəliyi tapılmadıqda birincili dismenoreyadan danışılır. Ağrı adətən aybaşı ərəfəsində və ya başlanğıcında hiss olunur; bel və budlara yayıla, ürəkbulanma və bağırsaq şikayətləri ilə birlikdə ola bilər.

İkincili dismenoreyada isə ağrı başqa xəstəliklə əlaqəli olur. Endometrioz, adenomioz, mioma və kiçik çanaq orqanlarının iltihabi xəstəlikləri mümkün səbəblər arasındadır. Uzun müddət problemsiz keçən aybaşının sonradan ağrılı olması və ya ağrının əvvəlkindən fərqli xarakter alması ayrıca qiymətləndirilməlidir. Şikayətin adını bilmək onun səbəbini dəqiq bilmək demək deyil.

İlk aybaşılardan sonrakı illərdə ağrı yeniyetmələrdə çox yayılıb. Çox vaxt bu ağrı birincili dismenoreya ilə əlaqəli olur və yaşla, bəzən doğuşdan sonra yüngülləşir. Lakin “bütün qızlarda belə olur” fikri hər halı izah etmir.

Ağrı məktəbə getməyə, idmana və yuxuya mane olursa, ana və ya yaxın böyüyün qızı ginekoloqa aparması düzgündür. Müayinə həmişə daxili ginekoloji baxış demək deyil: gənc qızlarda çox vaxt söhbət və qarın USM-i kifayət ola bilər, qərarı həkim verir.

Ağrı dərman qəbuluna baxmayaraq hər ay güclənirsə və ya aybaşı çox bol keçirsə, bunu “yaş xüsusiyyəti” kimi qəbul etməyin.

Ağrı işə, dərsə, yuxuya və gündəlik fəaliyyətə mane olursa, planlı müayinə üçün əsas var. Ağrının getdikcə artması, aybaşının daha bol və ya nizamsız olması, aybaşılar arasında qanaxma da diqqət tələb edir. Cinsi əlaqə, sidiyə getmə və ya nəcis ifrazı zamanı ağrı varsa, bunu mütləq bildirin.

Çox güclü, əvvəlkindən şiddətli ağrı olduqda və ağrıkəsici kömək etmədikdə təcili tibbi qiymətləndirmə alın. “Aybaşımdır, keçər” deyərək belə dəyişikliyi gözləmək düzgün deyil.

Qəbul zamanı ağrının sizi konkret nədən saxladığını izah edin. “Dözürəm” deməyiniz şikayətin yüngül olduğunu göstərmir. Məsələn, hər ay dərsdən qalmaq, gecə oyanmaq və ya gündəlik işləri yarımçıq qoymaq barədə danışmaq həkimə təsiri anlamaq üçün daha aydın məlumat verir. Öz təcrübənizi başqalarının ağrısı ilə müqayisə etmək məcburiyyətində deyilsiniz.

Gündəlik fəaliyyəti dayandıran aybaşı ağrısı, davamlı çanaq ağrısı, cinsi əlaqə zamanı ağrı və aybaşı ilə əlaqəli bağırsaq və ya sidik şikayətləri endometriozda görülə bilər. Bəzi qadınlarda hamilə qalmaq çətinliyi də olur. Lakin bu əlamətlərin olması təkbaşına diaqnoz qoymaq üçün kifayət etmir.

Endometriozun əlamətləri başqa xəstəliklərə bənzəyə bilər. Həkim şikayətləri, müayinəni və lazım gəldikdə görüntüləmə nəticələrini birlikdə qiymətləndirir. Bəzi hallarda əlavə müayinələr, o cümlədən laparoskopiya nəzərdən keçirilir. Müalicə ağrının azaldılmasına və fərdi ehtiyaclara yönəldilir. Hamiləlik planı varsa, müalicə seçilməzdən əvvəl bunu demək vacibdir.

Güclü aybaşı ağrısının səbəbi həmişə endometrioz olmur. Adenomiozda uşaqlığın daxili qatına bənzər toxuma uşaqlığın əzələ qatının içinə yayılır. Bu vəziyyət daha çox bol və ağrılı aybaşı, uşaqlığın bir qədər böyüməsi və aşağı qarında ağırlıq hissi ilə özünü göstərir.

Mioma isə əzələ toxumasından inkişaf edən düyündür və bəzən bol qanaxma ilə birlikdə ağrı yaradır. Üç vəziyyətin əlamətləri bir-birinə oxşayır və bəzən yanaşı ola bilir.

Buna görə yalnız ağrının gücünə əsasən diaqnoz qoymaq mümkün deyil. Ginekoloji müayinə və USM çox vaxt ilk addım olur. Həkimdən nəticənin sizin ağrınızı hansı səbəblə izah edə biləcəyini soruşun.

Aybaşı və ağrı gündəliyi söhbəti daha konkret edə bilər. Kağızda və ya telefonda aybaşının başlama tarixini, ağrının hansı gün yarandığını, harada hiss edildiyini və nə qədər davam etdiyini yazın. Ağrının gücünü özünüz üçün eyni şkala ilə qeyd etmək aylar arasındakı fərqi izah etməyi asanlaşdırır.

Qanaxmanın xarakterini, yanaşı şikayətləri və qəbul etdiyiniz dərmanın adını da əlavə edin. Dərmandan sonra ağrının nə qədər azaldığını xatırlamağa çalışın. Qəbul üçün xüsusi tətbiq almağa ehtiyac yoxdur; sadə qeyd də kifayətdir. Əsas məqsəd hər detalı mükəmməl ölçmək deyil, təkrarlanan dəyişiklikləri həkimlə paylaşa bilməkdir. Bu qeyd tibbi yardım almağı gecikdirmək üçün səbəb olmamalıdır.

Qarnın aşağı hissəsinə dəsmala bükülmüş ilıq su torbası qoymaq, isti duş və yüngül fiziki hərəkət rahatlıq verə bilər. İstilik dərini yandırmamalıdır. Özünüzü yaxşı hiss etdiyiniz həddə gəzmək və yüngül hərəkətlər etmək mümkündür; güclü ağrıya baxmayaraq özünüzü məcbur etmək lazım deyil.

Ağrıkəsicilər bəzi qadınlarda faydalı olur. İbuprofen və naproksen kimi qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar istifadə oluna bilər, lakin hər kəsə uyğun deyil. Dərmanın seçimini, qəbul vaxtını və sizin üçün təhlükəsiz olub-olmadığını həkim və ya əczaçı ilə dəqiqləşdirin. Qutudakı göstərişləri aşmayın və müxtəlif dərmanların tərkibini yoxlamadan birlikdə qəbul etməyin.

Evdə görülən tədbirin fayda verməsi şikayətin səbəbini həmişə müəyyən etmir. Əksinə, fayda olmaması da öz-özünə konkret xəstəliyi təsdiqləmir. Nə sınadığınızı qeyd edin və nəticəni qəbulda danışın. Hər ay eyni çətinlik təkrarlanırsa, yalnız növbəti ay üçün yeni üsul axtarmaqla kifayətlənməyin.

Həkim ağrının başlanmasını, aybaşı xüsusiyyətlərini və keçmiş xəstəlikləri soruşur. Ehtiyaca uyğun müayinə və USM seçilə bilər. Bütün qadınlarda eyni analizlər və ya əməliyyat tələb olunmur. Əlavə testin hansı suala cavab verəcəyini soruşmaq faydalıdır.

Müalicə səbəbdən asılıdır. Ağrıkəsicilər və uyğun hallarda hormonal üsullar istifadə edilə bilər. Hormonal müalicə yalnız hamiləlikdən qorunma üçün deyil, bəzi aybaşı şikayətlərini azaltmaq məqsədilə də təyin oluna bilər. Endometrioz, mioma və ya infeksiya aşkarlanarsa, yanaşma həmin problemə uyğun qurulur. Əməliyyat bütün ağrılı aybaşı halları üçün başlanğıc seçim deyil.

Qəbulun sonunda növbəti addımı dəqiqləşdirin: müalicədən hansı nəticə gözlənilir, təsiri nə zaman qiymətləndiriləcək və fayda olmazsa nə ediləcək? Suallarınızı yazılı gətirmək bu söhbət üçün praktik köməkdir. Ağrının həyatınıza təsirini izləmək sonrakı görüşdə nəticəni müzakirə etməyi asanlaşdırır.

• “Ağrılı aybaşı qadın olmağın norması”dır. Yüngül sancı adi ola bilər, lakin gündəlik fəaliyyəti dayandıran ağrı araşdırılmalıdır.
• “Doğuşdan sonra ağrı mütləq keçir.” Birincili ağrı bəzən azalır, amma endometrioz və ya adenomioz kimi səbəblər doğuşla yox olmur.
• “Ağrıdan şikayət etmək həddindən artıq həssaslıqdır.” Ağrının gücü ölçülə bilmir, lakin onun həyatınıza təsiri real tibbi məlumatdır.
• “Müayinə ağrının səbəbini mütləq tapmalıdır.” Bəzən çanaq orqanlarında dəyişiklik tapılmır və birincili ağrı diaqnozu qoyulur. Bu da faydalı nəticədir, çünki müalicəni düzgün seçməyə imkan verir.

Bu əlamətlər adi aybaşı sancısı çərçivəsinə sığmır. Planlı qəbulu gözləməyin, ən yaxın təcili tibbi yardıma müraciət edin. Ağrı keçsə belə, səbəbin aydınlaşdırılması üçün sonradan ginekoloq qəbuluna getmək lazımdır.