Aybaşı zamanı güclü ağrılar dismenoreya (alqodismenoreya) adlanır. Bu səhifədə aybaşı zamanı ağrının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Endokrinoloq Ginekoloq Nevroloq Onkoloq Veneroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Aybaşı zamanı güclü ağrılar dismenoreya (alqodismenoreya) adlanır. Problem aybaşı görən qadınların təxminən yarısında rast gəlinir. Bəzi hallarda əlamət o qədər ifadəlidir ki, iş qabiliyyətindən məhrum edir, həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, imkanları məhdudlaşdırır. Güclü ağrılılıq həm fərdi normanın variantı, həm də patologiyanın əlaməti ola bilər. Dismenoreyanı müalicə etmək olar və lazımdır. Həkim aybaşı zamanı qarnın aşağı hissəsinin niyə çox güclü ağrımasının səbəblərini müəyyən edəcək və əlamət müntəzəm olduqda nə etmək lazım olduğunu izah edəcək. Vaxtında müalicə həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa və xəstəliklərin (mövcud olduqda) ağırlaşmalarının qarşısını almağa kömək edəcək.
Növləri
Simptomatikanın ağırlıq dərəcəsinə görə dismenoreyanın bir neçə tipi ayırd edilir.
- Yüngül. Ağrılar yalnız birinci gün yaranır. Qadının ümumi fəallığı pozulmur. Analgetiklərə ehtiyac yoxdur.
- Orta. Narahatlıq 2-3 gün davam edir, analgetiklərlə yaxşı aradan qaldırılır.
- Ağır. 2 gündən bir həftəyə qədər davam edir. Ağrı güclü ifadə olunur, müvəqqəti əmək qabiliyyətinin itirilməsinə səbəb olur. Analgetiklər az effektlidir.
İnkişaf mexanizminə görə ilkin (funksional) və ikincili (üzvi) formalar ayırd edilir. Birinci halda reproduktiv sistemin quruluş anomaliyaları və xəstəlikləri olmur. İlkin forma gənc qızlar üçün xarakterikdir. Ağrı hissləri 25 yaşa qədər maksimum intensivliyə çatır. Aybaşının başlamasından təxminən bir yarım il sonra, dövrün formalaşma dövründə meydana çıxır.
İkincili forma adətən 30 yaşdan sonra yaranır. Reproduktiv sferanın xəstəlikləri zəminində inkişaf edir. Əlamətin intensivliyi illər keçdikcə artır, əsas xəstəliyin əlamətləri ilə müşayiət olunur.
Səbəbləri
İlkin dismenoreya formasının səbəbləri:
- Hiperestrogenemiya – estrogenlərin artıqlığı;
- Uşaqlıq əzələlərinin yığılmasını stimullaşdıran prostaqlandin maddələrinin yüksək səviyyəsi;
- Hamar əzələ yığılmasını tənzimləyən maqneziumun çatışmazlığı;
- Birləşdirici toxumanın sistemli displaziyası;
- Həssaslıq həddinin yüksəlməsinə səbəb olan sinir sisteminin oynaqlığı;
- Lüteal fazanın çatışmazlığı.
Risk amillərinə aybaşının erkən başlaması, 38 gündən uzun dövr, siqaret çəkmə aiddir.
İkincili formanın səbəbləri:
- Endometrioz – uşaqlığın daxili qişasının orqan hüdudlarından kənara yayılması;
- Reproduktiv sistem orqanlarının inkişaf qüsurları;
- Kiçik çanaqda çapıqlar (orqanları bir-birinə yapışdıran toxuma zolaqları);
- Uşaqlıqdaxili spirallar;
- Selikaltı təbəqədə böyümüş uşaqlıq mioması;
- Kiçik çanaq venalarının varikozu;
- Uşaqlığın və yumurtalıqların iltihabı.
Risk amillərinə qadının həddindən artıq arıqlığı, düzgün olmayan qidalanma, peşəkar idmanla məşğul olma, ağır fiziki əmək aiddir. Tez-tez stress, infeksion xəstəliklər, vegetativ sinir sisteminin qeyri-sabitliyi mənfi rol oynayır.
Diaqnostika
İlkin diaqnostika üsulu ginekoloji baxışdır. Həkim boyun və uşaqlığın iltihabının xarici əlamətlərini aşkar edir, yumurtalıqları əlləşdirir, selikli qişaları müayinə edir.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün əlavə müayinələr təyin edilir.
- Reproduktiv orqanların USM-i uşaqlıqda, yumurtalıqlarda, borularda iltihabları, quruluş anomaliyalarını, yeni törəmələri, birləşmələri aşkar etməyə imkan verir. Monitorda uşaqlıq endometrisinin qalınlığı və quruluşu vizuallaşdırılır, inkişafın erkən mərhələsində miomaları və polipləri görmək mümkündür.
- Cinsi hormonların səviyyəsini müəyyən etmək üçün qanın laborator tədqiqatları təyin edilir.
- Histeroskopiya — uşaqlığın daxili boşluğunun endoskopik müayinəsidir. Anesteziya altında aparılır. Divarlardakı ən xırda patoloji dəyişiklikləri aşkar etməyə imkan verir. USM nəticələrinə əsasən təyin edilir.
Dismenoreyanın növünü müəyyən etmək üçün QSİƏP-lərlə sınaq aparılır. Zəruri hallarda həkim digər müayinələr təyin edəcək.
Müalicə
Aybaşı zamanı ağrının müalicə üsulu xəstəliyin səbəbindən asılıdır. İkincili formada əsas xəstəliyin terapiyası aparılır. İlkin formada həkim hormonlar, o cümlədən estrogen antaqonistləri, gestagenlər təyin edə bilər.
Ağrıları aradan qaldırmaq üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr təyin edilir. Bu preparatlar ağrılı spazmlara səbəb olan prostaqlandinlərin sintezini azaldır. Qəbula aybaşıdan 1-2 gün əvvəl başlamaq lazımdır. Mənfi cəhəti – preparatların çoxlu yan təsiri var. Ginekoloji təcrübədə onları spazmolitiklər, maqnezium, kalsium antaqonistləri ilə əvəz etməyə çalışırlar.
Düzgün seçilmiş müalicə ilə dismenoreyanın səbəbini aradan qaldırmaq, əlamətlərini yüngülləşdirmək mümkün olur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Tibbi yardım olmadıqda sindrom qadının həyat keyfiyyətini pisləşdirir, psixoemosional vəziyyətini pozur, nevroloji problemlərə səbəb olur. Aybaşı ağrıları ilə endometriozun, adenomiozun, yumurtalıq və uşaqlıq törəmələrinin inkişafı arasında əlaqənin olduğu sübut edilmişdir.
Dismenoreya artıq mövcud olan xəstəliklər fonunda yaranıbsa, ağırlaşmaların növü onların xarakterindən asılı olacaq. Endometrioz çapıqlara, yumurtalıqların endometrioid kistlərinin formalaşmasına, nevroloji xəstəliklərə səbəb olur. Daxili miomalar anemiya və sonsuzluğa səbəb olur. Endometrit uşaqlıq boşluğunun formasını poza bilər. Əksər xəstəliklər müalicə olunmadıqda aybaşıdan kənar dövrlərdə xroniki çanaq ağrılarına səbəb olur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ağrılı aybaşı problemi ilə ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Həkim öz profili üzrə diaqnostika aparacaq, zəruri hallarda digər mütəxəssisləri cəlb edəcək.
Ginekoloq, venereoloq, nevroloq, onkoloq, cərrah, endokrinoloq.
Yadda saxla!
Bir çox qadın ağrılı aybaşını təbii hal kimi qəbul edir və illər boyu hər ay bir neçə günü tam dəyərli həyatdan çıxarır. Ginekoloqa baş çəkməyi laqeyd qarşılamaq lazım deyil. Əlamətin səbəbini müəyyən etmək nadir hallarda mümkün olmur. Əsasən həkim səbəb amili uğurla tapır və effektiv müalicə təyin edir.
Dismenoreyanın arxasında sonsuzluğa, hormonal pozğunluqlara, xroniki ağrılara səbəb olan reproduktiv sistem xəstəlikləri gizlənə bilər. Vaxtında diaqnostika onların inkişafının qarşısını almağa kömək edir.
Dismenoreyanı oxşar əlamətlər verən digər xəstəliklərdən fərqləndirmək vacibdir. Bunlara böyrək kolikası, pielonefrit, kəskin xolesistit, spastik kolit aiddir. Ağrının səbəbi nevroloji xəstəliklər də ola bilər: büzdüm sinir kələfinin nevralgiyası, bel-oma nahiyəsinin radikuliti, travmatik neyropatiya.
Suallar və cavablar
Üzvi xəstəliklər olmadıqda səbəbi psixika səviyyəsində axtarmaq olar. Bəzi qadınlarda intensiv ağrılar özünün fərqinə varmadığı uzunmüddətli sinir-psixi gərginliklə əlaqədardır.
İlk növbədə dövrün 5-7-ci günündə həkimə müraciət etmək lazımdır. Bu zaman endometrium ən nazik, «sakit» vəziyyətdə olur. Bütün xəstəliklər intravaginal USM-də yaxşı görünəcək.
Birinci gün uşaqlıq boynu bir qədər açılır, endometriumun aktiv qopması başlayır. Bu, xoşagəlməz çəkici hisslərə səbəb ola bilər. Xəstəlik olduqda ağrı dəfələrlə güclənir.
Əks göstərişlər olmadıqda əvvəlcədən qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr və ya spazmolitiklər qəbul etmək olar.
Ağrını müvəqqəti aradan qaldırmaq üçün analgetiklər və ya spazmolitiklər kömək edər. Səbəbi ginekoloqla birlikdə axtarmaq lazımdır.
