“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?

Treponemal testlər infeksiyanın törədicisinə qarşı müəyyən anticisimləri, qeyri-treponemal testlər isə başqa anticisim göstəricilərini qiymətləndirir. RPR və VDRL ikinci qrupa aiddir. Tək qrupun cavabı diaqnozu həmişə tam aydınlaşdırmır; nəticələr uyğun alqoritmlə birləşdirilir.

Bəzi treponemal testlər müalicədən sonra da uzun müddət müsbət qala bilər. Buna görə müsbət cavabı avtomatik yeni yoluxma və ya müalicənin uğursuzluğu saymaq olmaz. Digər tərəfdən, erkən mərhələdə test hələ mənfi ola bilər. Şikayət və təmas vaxtı da qiymətləndirilməlidir.

Sifilis mərhələlərlə keçən infeksiyadır və hər mərhələdə testlərin cavabı fərqli ola bilər. Birincil mərhələdə adətən ağrısız yara olur; bu zaman qan testləri hələ mənfi görünə bilər, çünki anticisimlərin yaranması üçün vaxt lazımdır. İkincil mərhələdə səpgi, ümumi halsızlıq, limfa düyünlərinin böyüməsi ola bilər və testlər adətən müsbət olur. Gizli mərhələdə isə heç bir əlamət olmaya bilər, infeksiya yalnız analizlə aşkarlanır.

Müalicə olunmamış infeksiya illər sonra sinir sistemi, ürək və damarlara ziyan vura bilər. Buna görə əlamətin olmaması sakitləşdirici arqument deyil. Testin nə vaxt və hansı mərhələdə götürüldüyünü, həmçinin yeni təmas və ya yara olub-olmadığını həkimə dəqiq danışın. Mərhələni yalnız həkim klinik mənzərə və analizlərin birliyi ilə müəyyən edir.

Yeni əlamət çıxarsa, əvvəlki mənfi analiz sizi sakitləşdirməməlidir: infeksiyanın erkən dövründə test bir müddət mənfi qala bilər.

RPR və ya VDRL cavabında titr kimi rəqəmlər verilə bilər. Bu məlumat seçilmiş hallarda müalicədən sonrakı dəyişiklikləri izləməyə kömək edir. Titrin sadəcə bir dəfə yüksək və ya aşağı olması ilə xəstəliyin bütün tarixçəsini müəyyən etmək mümkün deyil. Eyni üsulla müqayisənin əhəmiyyətini həkim izah etməlidir.

Əvvəllər müalicə almısınızsa, dərmanın adını, tarixini və əvvəlki titrləri gətirin. “Bir dəfə iynə vurulmuşdu” ifadəsi kifayət etməyə bilər. Sənədlər yoxdursa, bunu açıq bildirin; plan natamam tarixçəyə uyğun yenidən qurulur. Özünüz antibiotik seçib cavabı sonradan “düzəltməyə” çalışmayın.

• Qan nümunəsi damardan alınır; adətən xüsusi aclıq tələb olunmur, lakin laboratoriyanın qaydasını yoxlayın.
• Hamiləlik planlayırsınızsa, müayinə əvvəlcədən verilə bilər.
• Hamiləlikdə sifilis skrininqi qeydiyyatdan sonra aparılır və həkimin göstərişi ilə uyğun hallarda təkrarlana bilər.
• Qan donorluğu, əməliyyat öncəsi və tibbi müayinə zamanı da test tələb oluna bilər.
• Yeni yara, səpgi və ya riskli təmas varsa, planlı vaxtı gözləmədən müraciət edin.

Cavab müddəti laboratoriyadan və seçilmiş üsuldan asılıdır. Treponemal və qeyri-treponemal testlər bir-birini tamamlayır, ona görə tək cavab gəldikdə həkim ikinci testi də istəyə bilər. Bu, ilkin cavabın “səhv” olduğunu göstərmir, sadəcə diaqnozun təsdiqlənməsi üçün standart addımdır.

Bir test müsbət, digəri mənfi olduqda əvvəlki müalicə, erkən yoluxma və ya yalancı müsbətlik kimi ehtimallar araşdırılır. Bəzən başqa üsulla yoxlama və ya müəyyən vaxtdan sonra təkrar nümunə lazım olur. Bu, laboratoriyanın mütləq səhv etdiyi mənasına gəlmir.

Hamiləlikdə nəticəni gecikdirmədən həkimə göstərin: sifilisin vaxtında aşkarlanması və uyğun müalicəsi ana və döl üçün vacibdir. Yaralar, səpgi və ya yeni təmas ehtimalı varsa, hətta əvvəlki mənfi analizə baxmayaraq bildirin. Müalicə və partnyor qiymətləndirilməsi fərdi təşkil edilməlidir.

Qeyri-treponemal testlər spesifik olmadığından bəzən sifilisdən başqa vəziyyətlərdə də müsbət çıxa bilər. Buna misal olaraq bəzi viral infeksiyalar, autoimmun xəstəliklər, hamiləlik və yaşın artması göstərilir. Belə hallarda ikinci tip test cavabı dəqiqləşdirir.

Əksinə, çox erkən yoluxma zamanı və ya çox yüksək titr olduqda test texniki səbəblərlə mənfi çıxa bilər. Buna görə nəticə ilə klinik şikayətlər uyğun gəlmirsə, həkim yoxlamanı təkrar etmək və ya digər üsulu seçmək barədə qərar verir.

Tam laborator hesabatı, əvvəlki testləri və müalicə sənədlərini toplayın. Son təmasın vaxtı, yeni əlamətlər və hamiləlik ehtimalı barədə məlumat verin. Nəticənin kim tərəfindən izah ediləcəyini, əlavə testin məqsədini və nəzarətin tarixini soruşun. Şəxsi məlumatların məxfiliyi barədə sual vermək də uyğundur.

Sifilis diaqnozu təsdiqlənərsə, müalicə həkim tərəfindən seçilir və xəstəliyin mərhələsinə görə dəyişir; bu müalicə antibakterial müalicədir və özbaşına ev şəraitində seçilməməlidir. Müalicə zamanı və sonrasında aşağıdakılar vacibdir:

1. Müalicəni tam başa çatdırın. Dərmanı yarımçıq dayandırmayın və cədvəli dəyişməyin.
2. Cinsi əlaqəyə fasilə. Həkim icazə verənə qədər əlaqədən çəkinin ki, infeksiya başqasına keçməsin.
3. Partnyorun qiymətləndirilməsi. Partnyor(lar) məlumatlandırılmalı və yoxlanmalıdır.
4. Nəzarət testləri. Həkimin təyin etdiyi vaxtlarda titrlərin müqayisəsi aparılır.
5. Digər infeksiyaların yoxlanması. Həkim digər cinsi yolla ötürülən infeksiyalar üçün də müayinə təklif edə bilər.

Hamiləlikdə müalicə və nəzarət xüsusi planla aparılır. Məxfilik haqqınızdır; nəticənin kimə və necə bildiriləcəyini əvvəlcədən soruşun.

Sifilis testləri şərh edilərkən əvvəlki diaqnoz və müalicə məlumatı böyük rol oynayır. Əvvəl müalicə almısınızsa, hansı dərman, nə vaxt və hansı nəzarətlə verildiyini mümkün qədər dəqiq təqdim edin. Bəzi testlər uzun müddət müsbət qala bildiyi üçün yeni cavabı keçmişdən ayrı oxumaq çaşdırıcıdır.

İki müxtəlif laboratoriyanın sadəcə “müsbət” sözünü müqayisə etmək müalicəyə cavabı göstərməyə bilər. Testin adı, titr və tarix birlikdə qiymətləndirilir. Həkimdən bu müqayisənin hansı üsulla aparılacağını soruşun. Təkrar yoluxma ehtimalı ilə əvvəlki infeksiyanın laborator izi də eyni məsələ deyil.

Əgər sənədləri tapa bilmirsinizsə, olmayan məlumatı təxmin etməyin. Qeyri-müəyyənliyi bildirmək daha təhlükəsiz qiymətləndirməyə kömək edir. Hamiləlik, yeni yara və ya səpgi barədə isə cavabların tam toplanmasını gözləmədən həkimə məlumat verin.

“RW” adı köhnə olduğundan müasir laboratoriyalar cavabda konkret test adlarından istifadə edir. Cavab vərəqində RPR, VDRL, treponemal test kimi adları axtarın və məhz onları həkiminizə göstərin. Qeyri-müəyyən ifadə varsa, laboratoriyadan aydınlaşdırma istəmək tamamilə normaldır.

Müalicə olunmamış sifilis hamiləlikdə dölə keçərək hamiləlik fəsadlarına, o cümlədən hamiləliyin itirilməsinə, vaxtından əvvəl doğuşa və yenidoğulmuşda xəstəliyə səbəb ola bilər. Buna görə hamiləlik planlayarkən və hamiləliyin erkən mərhələsində skrininq vacib sayılır.

Hamiləlikdə müsbət nəticə alınsa, müalicə və nəzarət həkim planına uyğun gecikdirilmədən başlanır; hamiləlik üçün uyğun müalicəni yalnız həkim seçir. Doğuşdan sonra yenidoğulmuşun da müayinəsi barədə komanda ilə danışılır. Bu məlumat qorxutmaq üçün deyil, skrininqin niyə təkrar təklif oluna biləcəyini izah edir. Narahatlığınızı həkimlə açıq bölüşün.

Sifilis diaqnozu qoyulduqda yaxın zamanda cinsi əlaqədə olmuş partnyor(lar) barədə həkimlə danışmaq lazımdır. Məqsəd qınaq deyil, təkrar yoluxmanın və xəstəliyin sonrakı yayılmasının qarşısını almaqdır. Partnyor əlamətsiz olsa belə, yoxlanma və müalicə lazım ola bilər. Məxfilik prinsipləri qorunur, ona görə sağlamlıq xidməti göstərən mütəxəssisdən bu söhbəti necə təşkil etmək barədə kömək istəyə bilərsiniz. Müalicə dövründə və nəzarət testləri müsbət olduğu müddətdə qorunma vasitələrindən istifadə və həkimin icazəsinə qədər fasilə vacibdir.