“Çanaq dardır” deyilib: doğuş üsulu necə seçilir?

Çanaqda deformasiya və ya əvvəlki travma kimi məlumatlar planlaşdırmada əhəmiyyətli ola bilər. Başın keçməsinə dair klinik qərar isə konkret hamiləlik və doğuş şəraitində verilir. Eyni qadında müxtəlif hamiləliklərin gedişi fərqlənə bilər. Keçmişdə problemsiz vaginal doğuşun olması faydalı məlumatdır, amma bütün gələcək riskləri sıfırlamır. Əksinə, əvvəlki çətinlik də hər dəfə eyni nəticə olacağını göstərmir.

USM ilə çəki təxmin edilir, dəqiq ölçülmür. Dölün başının istiqaməti və doğuş zamanı mövqeyi də əhəmiyyətlidir. Bir hesabatdakı təxmini rəqəm əsasında mütləq vaginal və ya əməliyyat doğuşu vədi vermək olmaz. Diabet və digər vəziyyətlər də seçimi dəyişə bilər. Həkim məlumatın qeyri-müəyyənliyini və qərar hədlərini aydın izah etməlidir.

Uşaqlıq boynunun açılması, başın enməsi, sancılar və ana ilə dölün vəziyyəti birlikdə qiymətləndirilir. Gedişin dayanması həmişə yalnız çanaqla əlaqəli olmur. Dölün mövqeyi və sancıların xüsusiyyəti də araşdırılır. Gözləmək, əlavə dəstək, instrumental yardım və ya keysəriyyə arasında seçim təhlükəsizlikdən asılıdır. Yardımlı vaginal doğuş üçün də müəyyən şərtlər olmalıdır.

Əvvəlki travma və əməliyyat sənədlərini, doğuş qeydlərini və şübhəli diaqnozun əsasını göstərin. “Dardır” sözünün hansı tapıntıya söykəndiyini soruşun. Planlı keysəriyyə seçilirsə səbəbi və riskləri, vaginal doğuş planlanırsa hansı dəyişiklikdə planın yenilənəcəyi danışılmalıdır. Məqsəd doğuşun bir üsulunu hər kəs üçün ideal elan etmək deyil, konkret ana və körpə üçün uyğun yolu seçməkdir.

Keçmişdə keysəriyyə “baş keçmədi” səbəbi ilə aparılıbsa doğuş qeydləri daha dəqiq məlumat verə bilər. Dölün mövqeyi, ölçüsü, açılma və başın enməsi kimi amillər nəzərə alınır. Bunları bilmədən növbəti doğuşun eyni gedəcəyini söyləmək düzgün deyil. Əməliyyatın başqa səbəbləri və uşaqlıqdakı çapıq haqqında məlumat da yeni planın hissəsidir.

Doğuş üsulu ilə bağlı qorxu varsa onu ayrıca danışmaq olar. Risklərin izahı pasiyentin təcrübəsini kiçiltmədən aparılmalıdır. Planlı əməliyyatın da, doğuş cəhdinin də fərdi fayda və zərərləri var. Hansı şəraitdə qərarın dəyişəcəyi əvvəlcədən bilinərsə gözlənilməz müdaxilə daha anlaşılan ola bilər. Komandanın təcrübəsi və təcili yardım imkanları da seçimin real hissəsidir. “Təbii doğuş mütləq alınacaq” və ya “ölçüyə görə mümkün deyil” kimi qəti vədlərdən uzaq durmaq lazımdır.

Dölün USM çəkisi müəyyən bədən ölçülərindən hesablanır və xəta payı var. Doğuş qərarında bu qeyri-müəyyənlik nəzərə alınmalıdır. Başın mövqeyi və enməsi də çəki qədər əhəmiyyətli ola bilər. Bir rəqəmi doğuşun mütləq alınmayacağı sübutuna çevirmək düzgün deyil. Eyni zamanda böyük döl ehtimalı və diabet kimi risklər də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Həkim sizin vəziyyətinizdə hansı məlumatın daha çox çəkisi olduğunu izah etməlidir. Qərar tək bir cədvələ deyil, real klinik şəraitə əsaslanır.

Çanaq oma sümüyü, büzdüm sümüyü və qalça sümüklərindən ibarət sümük çərçivədir. Doğuş zamanı dölün başı bu halqadan keçir. Girişin, ortanın və çıxışın ölçüləri fərqli ola bilər, baş isə doğuş zamanı mövqeyini dəyişərək ən geniş ölçüyə uyğunlaşır.

Hamiləlik hormonları çanaq bağlarını yumşaldır və oynaqların hərəkətliliyini bir qədər artırır. Doğuş zamanı ananın mövqeyi, məsələn, dikdayanma, çömelmə və ya yan yatma, çanaq çıxışına təsir edə bilər. Başın sıxılma səbəbindən formasının müvəqqəti dəyişməsi də doğuşun normal mexanizminin bir hissəsidir. Bu səbəblə çanağı yalnız “dar” və ya “geniş” kimi iki kateqoriyaya bölmək kifayət deyil.

Baş aşağıda olsa da, onun hansı istiqamətə baxması doğuşa təsir edə bilər. Başın ənsə hissəsi arxaya, ananın belinə doğru dönmüşdürsə, doğuş bəzən daha uzun və arxa ağrılı keçir. Başın yana əyilməsi və ya çanağa asimmetrik oturması da irəliləyişi ləngidə bilər.

Bu hallarda komanda ananın mövqeyini dəyişməyi, hərəkət etməyi, mayeni və ağrı nəzarətini və sancıların gücünü nəzərdən keçirir. Gedişin yavaş olması avtomatik olaraq çanağın dar olduğu anlamına gəlmir. Mövqe düzələ və ya doğuş davam edə bilər. Qərar uşaqlıq boynunun açılması, başın enməsi və dölün vəziyyəti birlikdə qiymətləndirilərək verilir.

Bu ümumi qaydalar fərdi qiymətləndirməni əvəz etmir. Konkret vəziyyətiniz barədə həkiminizlə danışın.

Doğuş planını qurarkən yalnız bir tapıntıya deyil, bütün şəraitə baxılır. Müzakirədə adətən aşağıdakılar aydınlaşdırılır.

• Planlı keysəriyyənin fayda və riskləri, əməliyyatdan sonrakı bərpa.
• Vaginal doğuşa cəhdin mümkünlüyü və hansı halda planın dəyişdirilə biləcəyi.
• Sonrakı hamiləliklər üçün seçimin nəticələri, məsələn, uşaqlıqdakı çapıq.
• Təcili hal yaranarsa, hansı addımların atılacağı.

Qərar yalnız həkimin deyil, informasiya əsasında sizin də iştirakınızla verilməlidir. Doğuş yeri və komandanın imkanları barədə əvvəlcədən soruşun.

Çiyin ilişməsi (distosiya) başın doğulmasından sonra çiyinlərin çanaqdan keçməkdə çətinlik çəkməsi deməkdir. Bu, nadir, lakin təcili müdaxilə tələb edən vəziyyətdir. Dölün iri ölçüsü, ananın diabeti, əvvəlki doğuşda çiyin ilişməsi, ananın çəkisinin çox artması kimi amillər riski artıra bilər. Lakin bu amillər olmayan hallarda da baş verə bilər.

Doğuş komandası bu ehtimalı bilir və lazım olduqda xüsusi manevrləri tətbiq etmək üçün hazır olur. Əvvəlki doğuşda çiyin ilişməsi olubsa, bunu həkiminizə mütləq bildirin. Təxmini çəki ilə bağlı narahatlıq varsa, doğuş planı barədə də əvvəlcədən danışın.

Çanağın quruluşuna təsir edə bilən keçmiş vəziyyətlər doğuşun planlaşdırılmasında əhəmiyyətli ola bilər.

• Çanaq, bud və ya onurğa sınığı və əməliyyat.
• Uşaqlıqda keçirilmiş sümük xəstəlikləri, məsələn, raxit.
• Onurğa əyriliyi və ya ayaq uzunluğunda fərq.
• Yeriş pozuntusu və ya ciddi qalça oynağı problemi.
• Əvvəlki doğuşlarda ağır yırtıq, uzun ikinci mərhələ və ya alət yardımı.

Bu məlumatları ilk qəbulda bildirin, mümkünsə tibbi sənədləri gətirin. Bu amillər mütləq keysəriyyə demək deyil; onlar planın daha ətraflı müzakirəsinə kömək edir.

Doğuşun ikinci mərhələsi uzandıqda, dölün ürək ritmi narahatlıq yaratdıqda və ya ana gücdən düşdükdə vakuum və ya forseps kimi alət yardımı müzakirə edilə bilər. Bu, yalnız başın artıq çanağın aşağı hissəsinə endiyi və digər şərtlər uyğun olduğu halda mümkündür.

Alət yardımı mümkün deyilsə və ya təhlükəli sayılırsa, keysəriyyə qərara alınır. Komanda hər variantın riskini izah etməlidir. Sakit şəkildə nəyin təklif olunduğunu, alternativin nə olduğunu və qərarın nə üçün indi verildiyini soruşun.

Alət yardımından sonra ananın və yenidoğulmuşun vəziyyəti ayrıca yoxlanılır; bəzi hallarda bərpa dövründə əlavə nəzarət tələb olunur.