Nəcis yoğun bağırsağın boşluğunda əmələ gəlir və həzmin bütün mərhələlərindən keçmiş qidanın emalının nəticəsidir. Bu səhifədə qoyun nəcisinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Dietoloq Endokrinoloq Proktoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Nəcis yoğun bağırsağın boşluğunda əmələ gəlir və həzmin bütün mərhələlərindən keçmiş qidanın emalının nəticəsidir. Ona həzm olunmamış komponentlərin qalıqları, mikroflora fəaliyyətinin məhsulları, bağırsaq divarının selikli sekresiyası və su daxildir. Normada nəcis mülayim yumşaq, plastik konsistensiyaya, hamar səthə və sterkobilin piqmenti ilə bağlı bərabər qonur rəngə malikdir. Bağırsaqda tərkibin irəliləməsi yavaşladıqda vəziyyət dəyişir. Maye intensiv şəkildə geri sorulmağa başlayır, buna görə nəcis kütləsi suyunu itirir və sıxlaşır. Bu şəraitdə ayrı-ayrı sıx fraqmentlər şəklində xarakterik nəcis — qoyun nəcisi (Bristol şkalasına görə bu, nəcisin 1-ci tipidir) formalaşır. Onun yaranması yavaşımış peristaltika və/yaxud suyun həddən artıq geri sorulması ilə bağlı ola bilər. Bu vəziyyətdə defekasiya çətinləşir, qarında diskomfort, natamam boşalma hissi yarana bilər, bu zaman nəcis xırda quru toplara bənzəyir.
Növləri
Praktik tibbdə qoyun nəcisinin təsnifatından istifadə olunur, bu təsnifat təkcə nəcis kütləsinin formasını deyil, həm də bu vəziyyətin əsasında duran bağırsaq hərəkətliliyi pozğunluqlarının xarakterini nəzərə alır.
Xarici görünüşünə görə aşağıdakılar fərqləndirilir:
- Quru qranullara bənzəyən, kiçik, ayrı-ayrı yerləşən sıx toplar;
- Bir-birinə yapışmış, müxtəlif böyüklükdə topacıqlar;
- Səthində çatlar olan, fraqmentlərə parçalanan sıx nəcis;
- Selikli qarışığı olan həddindən artıq qurumuş nəcis kütləsi.
Yaranma mexanizminə görə aşağıdakılar ayırd edilir:
- Spastik tip — bağırsaq divarlarının həddindən artıq yığılması zamanı yaranır, bunun nəticəsində möhtəviyyat sanki «sıxılır» və kiçik hissələrə bölünür;
- Atonik tip — bağırsaq tonusunun zəifləməsi zamanı yaranır, bu zaman hərəkət yavaşıyır, nəcis kütləsi tədricən sıxlaşır və suyunu itirir;
- Qarışıq tip — spazm və zəifləmiş motorika sahələrinin birləşməsi.
Boşalma tezliyinə görə qoyun (keçi) nəcisi aşağıdakı kimi ola bilər:
- Epizodik — çox vaxt qidalanma xətaları ilə əlaqəli nadir hallar;
- Xroniki — həftələrlə və ya daha uzun müddət davam edir (davamlı qəbizliyin bir növüdür).
Bu bölgü həkimə insanda qoyun nəcisinin niyə yarandığını başa düşməyə və müalicə taktikasını seçməyə kömək edir.
Səbəbləri
Böyüklərdə qoyun nəcisinin yaranma səbəbləri çox vaxt müxtəlif amillərin — qidalanma vərdişlərinin, həyat tərzinin və xroniki pozğunluqların — birgə təsiri ilə əlaqədardır. Əsas rolu möhtəviyyatın yoğun bağırsaq boyunca yavaş hərəkəti oynayır. Nəcis kütləsi nə qədər uzun saxlanılarsa, ondan bir o qədər çox maye sorulur və bir o qədər sıxlaşaraq ayrı-ayrı fraqmentlərə parçalanır.
Böyükdə qoyun nəcisinin əsas səbəbləri:
- Xroniki nəcis ləngiməsi. Nadir defekasiya zamanı bağırsaq möhtəviyyatı uzun müddət yoğun bağırsağın lümenində qalır. Bu müddətdə ondan tədricən maye çıxır.
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu (spazmlı variant). Bağırsağın ayrı-ayrı hissələrində əzələ qatının həddindən artıq yığılması baş verir. Lümen qeyri-bərabər olur və keçən möhtəviyyat kiçik hissələrə bölünür. Buna görə böyüklərdə qoyun (keçi) topacıqları şəklində nəcisin səbəbi tez-tez bağırsaq divarının artmış yığılma fəallığı ilə əlaqədardır.
- Qidada bitki lifi çatışmazlığı. Sellüloza çatışmazlığı nəcis kütləsinin həcmini azaldır və onu daha az boş edir. Bitki komponentləri olmadan bağırsaq möhtəviyyatı yavaş hərəkət edir və asanlıqla maye itirir, bunun nəticəsində nəcis keçi nəcisinə bənzəyən quru, dənəvər struktur qazanır.
- Maye çatışmazlığı. Az su qəbulu zamanı orqanizm onu saxlamağa çalışır, yoğun bağırsaqda sorulmasını artırır. Nəticədə nəcis kütləsi susuzlaşır, sıxlaşır və bağırsaqdan çətinliklə keçən ayrı-ayrı topacıqlara parçalanır.
- Qalxanabənzər vəzin funksiyasının azalması. Hipotireoz zamanı, o cümlədən həzm traktının motorikası da daxil olmaqla, mübadilə prosesləri yavaşıyır. Peristaltika süst olur, möhtəviyyatın hərəkəti yavaşıyır, bu isə sıx, fraqmentləşmiş nəcisin formalaşması üçün şərait yaradır.
- Dərman vasitələrinin təsiri. Bəzi preparatlar bağırsaq fəallığını yavaşlada və ya bağırsaq lümenində su balansını dəyişə bilər. Bu fonda nəcis kütləsi xarakterik kiçik topacıqlar formasını alır.
Beləliklə, böyükdə keçi nəcisinin niyə yarandığı sualına cavab verərkən problemin kompleks xarakterini — qidalanma xüsusiyyətlərini, fiziki fəallıq səviyyəsini və müşayiət edən xəstəliklərin olmasını — nəzərə almaq vacibdir.
Diaqnostika
Sıx toplar şəklində nəcisin yaranması ayrıca xəstəlik deyil, bağırsağın dəyişmiş işinin göstəricisidir. Qoyun nəcisinin niyə formalaşdığını aydınlaşdırmaq üçün həzm sisteminin hərtərəfli qiymətləndirilməsi tələb olunur. Müayinə yoğun bağırsaqda tərkibin irəliləməsini yavaşladan və ya suyun geri sorulmasını gücləndirən amillərin axtarışına yönəlib.
Koproqramma konsistensiyanın xüsusiyyətlərini müəyyən etməyə, keçi noxudu şəklində nəcisdən şikayət edən xəstələrdə selik və həzm olunmamış qida qalıqlarını aşkar etməyə kömək edir. Qanın laborator araşdırmaları iltihabi proseslərin mövcudluğunu və maddələr mübadiləsindəki dəyişiklikləri əks etdirir. Kolonoskopiya və rektoromanoskopiya kimi endoskopik üsullar yoğun bağırsağın daxili səthinə baxmağa və struktur dəyişiklikləri istisna etməyə imkan verir. USM və KT həzm orqanlarının vəziyyətini vizual qiymətləndirmək üçün istifadə olunur, bu orqanlar sıx nəcisin formalaşmasına dolayı təsir göstərə bilər.
Müalicə
Qoyun nəcisi yarandıqda böyüklərdə müalicə fərdi yanaşma tələb edir. Əvvəlcə belə nəcis xarakterinin niyə yarandığını başa düşmək vacibdir. Yalnız səbəb müəyyən edildikdən sonra korreksiya proqramı tərtib olunur. Yanaşma həmişə kompleksdir və nəcis kütləsinin normal konsistensiyasının bərpasına və bağırsağın müntəzəm boşalması üçün şərait yaradılmasına yönəlib.
- Qidalanmanın korreksiyası. İlkin mərhələ — rasionun dəyişdirilməsidir. Bitki lifinin payının artırılması nəcisdə suyun saxlanmasına kömək edir və onun həcmini artırır. Bu, nəcisi daha yumşaq edir və defekasiyanı asanlaşdırır. Qidalanmada müntəzəmlik prinsipinə əməl edilməlidir: yemək qəbulları arasında eyni fasilələr bağırsaq reflekslərini stimullaşdırır.
- Su rejiminin normallaşdırılması. Kifayət qədər maye qəbulu nəcis kütləsinin sıxlığını azaldır, çünki onun yoğun bağırsaqda həddindən artıq sorulmasının qarşısını alır.
- Bağırsaq motorikasının bərpası. Peristaltika yavaşıdıqda bağırsağın hərəkət fəallığını stimullaşdıran üsullar tətbiq olunur. Bunlara gün rejiminin dəyişdirilməsi, fiziki fəallıq, müntəzəm defekasiya vərdişinin formalaşdırılması aiddir. Spastik variantda isə, əksinə, diqqət bağırsaq əzələlərinin artıq gərginliyinin aradan qaldırılmasına yönəldilir.
- Mikroflora ilə iş. Bağırsaq mühitinin vəziyyəti nəcis kütləsinin formalaşmasına təsir edir. Mikrofloranın balansı pozulduqda qıcqırma prosesləri güclənə, nəcisin konsistensiyası və tezliyi dəyişə bilər. Normal mikrob tərkibinin bərpası daha sabit boşalmaya kömək edir.
- Fon xəstəliklərinin korreksiyası. Endokrin pozğunluqlarda hormonal fon normallaşdırılır, pankreatitdə ferment balansı bərpa edilir və s.
- Düzgün defekasiya vərdişlərinin formalaşdırılması. Boşalma istəyini boğmamaq və tualetə hər dəfə eyni vaxtda getməyə çalışmaq vacibdir. Bu, davamlı refleksin formalaşmasına və nəcis kütləsinin durğunluğunun qarşısının alınmasına kömək edir.
Beləliklə, qoyun nəcisindən necə qurtulmaq sualı yarandıqda başa düşmək vacibdir: sürətli universal həll yolu yoxdur. Yalnız pozğunluğun səbəbini nəzərə alan kompleks yanaşma davamlı nəticəyə nail olmağa imkan verir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Qoyun nəcisinin səbəbləri müalicə olunmadan qalarsa, zamanla bu təkcə bağırsağın işinə deyil, ümumi sağlamlığa da təsir edir. Sıx, fraqmentləşmiş nəcisin uzun müddət davam etməsi davamlı pozğunluqların formalaşması üçün şərait yaradır və həyat keyfiyyətini pisləşdirir.
- Davamlı qəbizlik. Nadir bağırsaq boşalması tədricən davamlı vəziyyətə çevrilir. Nəcis kütləsi toplanır, daha da susuzlaşır və son dərəcə sıx olur. Onun xaric olunması üçün güclü dartınma tələb olunur, bu isə çanaq dibi əzələlərini zəiflədir və düz bağırsaqla bağlı problemlər yaradır.
- Anal kanalın çatları. Sıx nəcis topacıqları keçərkən düz bağırsağın selikli qişasını travmatikləşdirir. Bu, defekasiya zamanı ağrı və qan izlərinin görünməsi ilə müşayiət olunur. Müntəzəm zədələnmə zamanı uzun müddət sağalmayan, residivə meyilli defekt formalaşır. Ağrı sindromu xroniki xarakter alır.
- Hemorroy xəstəliyi. Tez-tez dartınma düz bağırsağın venalarında təzyiqi artırır. Bu, onların genişlənməsinə və diskomfort, qaşınma və qanlı ifrazatla müşayiət olunan hemorroy düyünlərinin formalaşmasına səbəb olur.
- Orqanizmin intoksikasiyası. Nəcis kütləsinin uzun müddət saxlanması zamanı mübadilə məhsulları qismən yenidən qana sorulur. Bu, zəiflik, iştahanın azalması, ağızda xoşagəlməz dad və ümumi vəziyyətin pisləşməsi ilə özünü göstərə bilər.
- Bağırsaq keçməzliyi (nadir hallarda). Nəcis kütləsinin güclü durğunluğu və sıxlaşması zamanı möhtəviyyatın hərəkətinə mane olan nəcis «tıxaclarının» formalaşması mümkündür. Bu vəziyyət təcili tibbi yardım tələb edir.
- Koprolitlər. Sıxlaşmış nəcis kütləsi bağırsağın keçiriciliyini pozan «daşlara» çevrilə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Nəcis sıxlaşır, top şəklində çıxır və defekasiya gərginlik və ya qarında diskomfortla müşayiət olunursa — bu, mütəxəssisə müraciəti təxirə salmamaq üçün əsasdır. Böyüklərdə qoyun nəcisi tez-tez bağırsaq hərəkətliliyinin pozulmasını və ya müşayiət edən xəstəlikləri əks etdirir, buna görə problemin mənbəyini müəyyən etmək vacibdir.
Həkim boşalma tezliyini, nəcis kütləsinin formasını, qarışıqların olub-olmadığını, həmçinin müşayiət edən simptomları — ağrı, köpmə, natamam boşalma hissini qiymətləndirir.
Hansı həkimlərə müraciət etmək lazımdır:
Yadda saxla!
Qoyun nəcisi bağırsaqda normal iş ritminin pozulduğunu göstərir. Bu formada nəcis kütləsi epizodik olaraq belə yaransa, bu vəziyyət problemdən xəbər verir (qidanın balanssızlığı, funksional pozğunluqlar, patoloji prosesin inkişafı). Belə dəyişiklikləri, xüsusən təkrarlanırsa və ya ağrı, köpmə, qan və ya seliyin qarışığı ilə müşayiət olunursa, nəzərə almamaq olmaz. Vaxtında həkimə müraciət konkret vəziyyətdə qoyun nəcisinin hansı xəstəliyin əlaməti olduğunu müəyyən etməyə kömək edir. Erkən diaqnostika vəziyyəti korreksiya etməyə və problemin xroniki formaya keçməsinin qarşısını almağa imkan verir. Qəbizlik müntəzəm hala gəldikdə və nəcis həftələrlə qoyun nəcisi şəklində qaldıqda, həkimə müraciəti təxirə salmamaq xüsusilə vacibdir.
Suallar və cavablar
Kifayət qədər sellüloza olduqda belə bağırsaq motorikasının funksional pozğunluqları mümkündür. Onlar stress təsirləri və ya hormonal dəyişikliklərlə əlaqəli ola bilər. Belə hallarda bağırsaq yığılmalarının koordinasiyası pozulur və düzgün qidalanmaya baxmayaraq nəcis sıx topacıqlara «parçalanır».
Gün rejiminin, su balansının və qidalanmanın dəyişməsi bağırsağın işinə təsir edir. Orqanizm yeni şəraitə dərhal uyğunlaşmır və bu fonda müvəqqəti qəbizlik yarana bilər. Belə vəziyyətlərdə keçi topacığı şəklində nəcis çox vaxt epizodik xarakter daşıyır və adət olunmuş rejim bərpa olunduqdan sonra keçir.
Aydın simptomlar olmasa belə, belə nəcis diqqət tələb edir. Əsas diqqət qidalanma rejiminə, kifayət qədər maye qəbuluna və müntəzəm boşalma vərdişinin formalaşdırılmasına yönəldilir. Vəziyyət davam edərsə, həzm orqanlarının gizli pozğunluqlarını istisna etmək üçün diaqnostikadan keçmək lazımdır.
Epizodlar nadirdirsə, qidalanmanı və həyat tərzini təhlil etmək vacibdir. 3 əsas suala cavab vermək lazımdır: kifayət qədər maye qəbul olunurmu, yemək qəbulları arasında fasilə varmı, defekasiya istəyi boğulmurmu. Həyat tərzinin korreksiyasından sonra vəziyyət normallaşmazsa, həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Uşaqda əsasən bağırsaq tənzimlənməsinin yetkin olmaması, stress və ya qidalanmadakı dəyişikliklər səbəb rolunu oynayır. Böyüklərdə isə tez-tez xroniki xəstəliklər və ya davamlı funksional pozğunluqlar aşkarlanır. Buna görə müalicə taktikası yaş və səbəb nəzərə alınaraq fərdi seçilir.
