Bağırsağın divertikulozu – yoğun bağırsağın divarında iki və ya daha çox kisəşəkilli çıxıntının – divertikulların əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Divertikulyar xəstəlik
- bağırsaq çıxıntıları
- diverticulosis coli
Bağırsağın divertikulozu – yoğun bağırsağın divarında iki və ya daha çox kisəşəkilli çıxıntının – divertikulların əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Qəbizlik və qarında qeyri-spesifik ağrı sindromu ilə təzahür edir, bəzən çıxıntıların divarında və onlara bitişik yoğun bağırsaqda iltihabi proses, qanaxma və digər ağırlaşmalarla müşayiət olunur. Diaqnozu dəqiqləşdirmək və müalicə ilə bağlı tövsiyələr almaq üçün bu xəstəliyin ilk əlamətləri yarandıqda həkimə müraciət etmək bağırsaq divertikulozunun mənfi nəticələri riskini azaltmağa kömək edər.
Xəstəlik haqqında
Divertikuloz – xroniki patologiyadır, illərlə simptomsuz və proqressiyalaşmadan mövcud ola bilər. Əsasən 80 yaşdan yuxarı pasiyentlərdə diaqnostika olunur (bu yaşda bağırsaq çıxıntıları əhalinin 2/3-də aşkar edilir). Lakin bu, daha gənc yaşlarda bağırsaq divertikullarının əmələ gəlməməsi demək deyil – onlar otuz yaşlı pasiyentdə də diaqnostik tapıntı ola bilər, lakin adətən simptomsuz keçir və aşkar edilməmiş qalır.
Əksər hallarda patoloji çıxıntılar enən yoğun bağırsağın aşağı hissəsində və siqmoid bağırsaqda formalaşır, düz bağırsaqda isə praktik olaraq əmələ gəlmir. Onların orta ölçüsü 3 mm-dən 1 sm-ə qədərdir, lakin diametri 4-5 sm olan divertikullar da mümkündür, bəzən daha böyük olur.
Səbəbləri
Xəstəliyin əsasında yoğun bağırsaq divarının anadangəlmə xüsusiyyəti – onda daha zəif, asan genişlənən sahələrin olması dayanır. Belə bağırsağa bağırsağın divertikulozunun digər səbəbləri (risk faktorları) təsir etdikdə xəstəlik yaranır. Bunlar:
- Qəbizlik;
- Qida rasionunda bitki mənşəli lif çatışmazlığı;
- Alkoqoldan sui-istifadə, siqaretçəkmə;
- Azhərəkətli həyat tərzi;
- Artıq bədən çəkisi;
- Bəzi dərman preparatlarının qəbulu (qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, qlükokortikoidlər);
- Bağırsağın digər xəstəlikləri.
Təsnifat
Klinik gedişin xüsusiyyətlərinə görə bağırsağın divertikulozunun 3 növü fərqləndirilir:
- Simptomsuz (bağırsaq divarında çıxıntılar var, lakin patologiyanın klinik əlamətləri yoxdur);
- Klinik cəhətdən aşkar (iltihab, qanaxma və ya digər ağırlaşma əlamətləri olmadan xəstəliyin təzahürlərinin olması ilə xarakterizə olunur);
- Divertikulit (xarakterik klinik mənzərə ilə divertikul divarında iltihabi prosesdir).
Həmçinin divertikullar həqiqi və yalançı olaraq bölünür. Həqiqi divertikulun divarı əzələ qatı da daxil olmaqla bağırsağın üç qatının hamısından ibarətdir. Yalançı divertikullarda isə əzələ qatı olmur, çünki onlar yoğun bağırsağın xarici və daxili divarlarının onun əzələ lifləri arasında çıxıntılarıdır. Həqiqi divertikullara Mekkel divertikulu – anadangəlmə xarakter daşıyan ileumun kisəvari çıxıntısı aiddir. Bağırsağın divertikulozundan danışarkən biz yalançı, yaxud psevdodivertikulları nəzərdə tuturuq.
Klinik mənzərə
Bu xəstəliyi olan beş pasiyentdən dördü heç bir şikayət bildirmir – patologiya onlarda simptomsuz keçir. Çıxıntılar bərkimiş nəcis kütlələri ilə dolduqca və gərildikcə pasiyentlərdə qarın nahiyəsində ağrılar yaranır – daimi və ya periodik, intensiv olmayan, sızıltılı, dartıcı xarakterli, defekasiya aktının pozulması – qəbizlik, bağırsağın köpü ilə müşayiət olunan ağrılar.
İltihablaşmış bağırsaq divertikulları belə simptomlarla təzahür edir:
- Sol qalça nahiyəsində intensiv ağrı;
- Bədən temperaturunun subfebril (37.0-37.9°C) və ya febril (38-39°C) göstəricilərə qədər yüksəlməsi;
- Nəcis ifrazının davamlı pozulması – qəbizlik.
Çıxıntıların atipik lokalizasiyası zamanı onların iltihabının simptomları bir qədər fərqli olur:
- Sidik kisəsinin yaxınlığında – qasıqüstü nahiyədə ağrılar, sidik ifrazının tezləşməsi, kisənin tam boşalmaması hissi;
- Göbəkətrafı nahiyədə – qarının mərkəzi hissələrində ağrı, arxaya irradiasiya edən;
- Mədəyə yaxın – epiqastral nahiyədə ağrı.
Divertikulozun ağırlaşmaları xəstəliyin yüngül formalarından daha parlaq klinik simptomatika ilə xarakterizə olunur, çox vaxt – ürəkbulanma, təkrar qusma, nəcis kütlələrində qanın olması, nəcis ləngiməsi ilə müşayiət olunur. Belə vəziyyətlər, adətən, təcili cərrahi müdaxilə tələb edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Yetkin xəstələrdə bağırsaq divertikulozunun simptomlarının diaqnostikası və müalicəsi cərrah-həkimin vəzifəsidir.
Diaqnostik tədbirlərin taktikası klinik vəziyyətin xüsusiyyətlərindən asılıdır və planlı və ya təcili ola bilər.
Planlı diaqnostika xəstənin nisbi qənaətbəxş vəziyyətində, onda yüksək hərarətin, sarsılmaz qusmanın və qarında ifadəli ağrının olmaması zamanı aparılır. Cərrah şikayətləri aydınlaşdırır, anamnez toplayır, obyektiv müayinə aparır, bu prosesdə sol qalça nahiyəsində ağrılılıq və barmaqlar altında bərkimə sahələri aşkar edə bilər. Bu simptomların təbiətini müəyyən etməyə əlavə müayinə kömək edəcək, bu da aşağıdakıları əhatə edir:
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i;
- Qarın boşluğunun kompüter tomoqrafiyası;
- Divertikulun perforasiyası (deşilməsi) əlamətləri yoxdursa – kolonoskopiya;
- Əgər fistulalar varsa – fistuloqrafiya;
- Mənşəyi digər müayinə üsulları ilə müəyyən edilməmiş qanaxma zamanı – KT-angioqrafiya.
Təcili diaqnostika bağırsaq divertikulozunun kəskin ağırlaşmalarının simptomları olduqda vacibdir. O, aşağıdakıları əhatə edir:
- Qarın boşluğu və kiçik çanaq orqanlarının kompüter tomoqrafiyası (bağırsağın öz çıxıntılarını, həmçinin onların divar bütövlüyünün pozulmasını, qarın boşluğu abseslərini, bağırsaq keçməzliyini və digər ağırlaşmaları aşkar etməyə imkan verir);
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i (daha az informativ, lakin pasiyentlər üçün daha əlçatan üsul);
- Qarının icmal rentgenoqrafiyası (bağırsaq keçməzliyini və divertikul divarının perforasiyasını təsdiqləməyə imkan verir).
Müalicə
Simptomsuz divertikullar müalicə tələb etmir.
Klinik cəhətdən aşkarlaşan ağırlaşmamış divertikulozun və divertikulitin müalicəsi əsasən konservativdir, terapevtik və ya cərrahi stasionar şəraitində aparılır, aşağıdakıları əhatə edə bilər:
- Sellüloza miqdarı yüksək olan pəhriz (təzə tərəvəzlər, meyvələr);
- Içmək üçün kifayət qədər maye;
- Bağırsaq möhtəviyyatının həcmini artıran işlətmə vasitələri;
- Bitki mənşəli qida lifləri tərkibli dərman preparatları;
- 5-aminosalisil turşusu preparatları;
- Geniş spektrli antibiotiklər.
Divertikulozun ağırlaşmaları, bir qayda olaraq, cərrahi müdaxilə tələb edir, onun həcmi və üsulları pasiyentin klinik vəziyyətinin xüsusiyyətlərindən asılıdır (absesin drenajı və formalaşmış boşluğun sanasiyasından tutmuş qanaxma və ya peritonit zamanı bağırsağın bir hissəsinin rezeksiyasına (çıxarılmasına) qədər).
Reabilitasiya
Divertikulozun konservativ müalicəsindən sonra reabilitasiya tələb olunmur.
Bu patologiyanın cərrahi müalicəsindən sonra bərpa tədbirlərinin həcmi ağırlaşmanın növündən, müdaxilə üsulundan, konkret pasiyentin yaşından və somatik vəziyyətindən asılıdır – fərdi qaydada müəyyən edilir.
Profilaktika
Divertikulitin inkişaf riskini azaltmaq və ya onun klinik cəhətdən aşkar epizodlarının qarşısını almaq üçün pasiyentə aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- Təzə tərəvəz və meyvələr, kəpək şəklində çoxlu miqdarda qida lifləri qəbul etmək, kifayət qədər su içmək;
- Defekasiyanın tezliyinə nəzarət etmək, qəbizliyin qarşısını almaq;
- Aktiv həyat tərzi sürmək (bağırsağın normal peristaltikasını təmin edən amillərdən biri).
Yadda saxla!
Təcrübə edən həkim kimi mən tez-tez onunla rastlaşıram ki, pasiyentlər tibbi yardıma artıq təcili vəziyyətdə, divertikulların iltihabı və ya bu patologiyanın digər ağırlaşmaları mərhələsində müraciət edirlər. Diaqnostika prosesində, bir qayda olaraq, məlum olur ki, qarında orta dərəcəli ağrılar, defekasiya ilə bağlı çətinliklər pasiyenti artıq uzun müddətdir narahat edirmiş, lakin həkimə getməyi lazım bilməmiş, qonşuların və ya aptek əczaçılarının məsləhəti ilə özünü müalicə etməyə üstünlük vermişdir. Belə taktikanın nəticəsi divertikullar nahiyəsində patoloji prosesin proqressivləşməsi və pasiyentin vəziyyətinin pisləşməsidir. Bunun qarşısını adekvat terapiyaya vaxtında başlamaqla almaq olardı.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Divertikulyoz – yoğun bağırsağın divarında iki və ya daha çox patoloji kisəvari çıxıntının olması. Divertikulyar xəstəlik – iltihabi proseslə müşayiət olunmayan, klinik cəhətdən aşkar divertikulyozdur. Divertikulit – divertikul divarının iltihabıdır.
Bəli, bağırsaqda divertikullar daha gənc yaşlarda da yarana bilər. Çox vaxt onlar simptomsuz keçir və təsadüfən aşkarlanır – xəstənin başqa bir patologiya ilə əlaqədar müayinəsi zamanı.
Xeyr, bu, xroniki xəstəlikdir, lakin profilaktik tədbirlərə ciddi riayət olunduqda on illərlə heç bir əlamət verməyə bilər.
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
