Kolit yoğun bağırsağın iltihabını ifadə edən ümumi termindir. İnfeksion, iltihabi bağırsaq xəstəliyi, işemik, mikroskopik və digər müxtəlif səbəbləri ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yoğun bağırsağın iltihabı
Xəstəlik haqqında
Yoğun bağırsağın selikli qişasının iltihabı ilə səciyyələnən patoloji vəziyyət kolit adlanır. Bu xəstəliyin müalicəsi ilə qastroenteroloqlar və proktoloqlar məşğul olur.
Səbəbləri
Yoğun bağırsağın selikli qişasının iltihabı müxtəlif patoloji proseslərin ağırlaşması ola bilər. Zədələnmə sahəsi xəstəliyin ilkin səbəbindən asılıdır: iltihab yuxarı şöbələrdə, nazik bağırsaqla sərhəddə, düz bağırsaq nahiyəsində və ya orqanın bütün hissələrində yarana bilər. Həkimlər xəstəliyin mümkün risk amillərinə düzgün olmayan qidalanmanı, nəzarətsiz dərman qəbulunu və immun sistemin patologiyalarını aid edirlər. Əksər hallarda kolit selikli qişanın defektinin (xoranın) formalaşması ilə müşayiət olunur.
Mümkün səbəblər:
- Patogen mikroorqanizmlərin bağırsağa nüfuz etməsi. Bakteriya və viruslar qida ilə birlikdə, əməliyyat zamanı xarici mühitdən və ya qan və limfa vasitəsilə başqa orqandan bağırsağın selikli qişasına daxil ola bilər. Həmçinin orqanda daim disbakterioz və immun sistem funksiyalarının pozulması zamanı toxumaları zədələmək qabiliyyətinə malik şərti-patogen bakteriyalar mövcuddur;
- Arteriyaların qismən və ya tam tıxanması nəticəsində yaranan yoğun bağırsağın qanla təchizatının pozulması;
- Bağırsağa mənfi təsir göstərən antibiotiklərin, qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələrin və digər dərmanların uzunmüddətli qəbulu;
- Həzm sisteminin digər xəstəliklərinin ağırlaşması;
- Orqanizmin müdafiə sistemlərinin öz toxumalarına hücum etdiyi immunitet işinin pozulması.
Kolit tez-tez alkoqoldan sui-istifadə edən pasiyentlərdə diaqnostika olunur. Bundan başqa, bağırsağın distrofiyası iltihabi proseslərin mədə-bağırsaq traktının bütün şöbələrində yarana biləcəyi Kron xəstəliyinin xarakterik əlamətidir.
Klinik mənzərə
Simptomlar kolitin yaranma səbəbindən asılıdır. Bu xəstəlik iltihab və distrofiya nəticəsində bağırsağın selikli qişasında baş verən mənfi dəyişikliklərlə xarakterizə olunur. Kolitin kəskin forması adətən bağırsaq funksiyalarının pozulmasının qabarıq əlamətlərinə malikdir. İnfeksion kolit bədən temperaturunun yüksəlməsi, titrəmə və zəiflik ilə müşayiət oluna bilər. Xroniki gedişdə narahatedici hisslər dövri olaraq özbaşına keçib gedə bilər.
Digər simptom və əlamətlər:
- Defekasiyanın pozulması: maye nəcis və ya qəbizlik;
- Nəcis kütləsində qan və irin qarışıqlarının meydana çıxması (qırmızımtıl və ya yaşılımtıl nəcis);
- Qarnın aşağı və ya sol hissəsində ağrılılıq;
- Defekasiya zamanı narahatedici hisslər və anal dəlik nahiyəsində yanma;
- Defekasiyaya yalançı təhrik;
- Bədən çəkisinin izaholunmaz azalması;
- Yorğunluq və zəiflik.
Bir çox simptomlar ağırlaşmaların formalaşması ilə yanaşı meydana çıxır. Belə ki, daimi qanaxmalar zamanı pasiyentdə xroniki yorğunluq, gündüz yuxululuq, baş gicəllənmə və dərinin solğunluğu ilə təzahür edən anemiya inkişaf edə bilər.
Xəstəliyin simptomları
- B12 vitamininin hipervitaminozu
- Bağırsaqda ağrı
- Bağırsağın tam boşalmaması hissi
- D vitamini defisiti
- Göbək ətrafında ağrı
- Kalprotektinin yüksəlməsi
- Narıncı nəcis
- Nəcisdə nişasta (amiloreya)
- Nəcisdə qan
- Qara dil
- Qarın şişkinliyi
- Qarında ağrı
- Qarında və mədədə ağırlıq hissi
- Qoyun nəcisi (keçi nəcisi)
- Qəhvəyi nəcis
- Temperatur
- Yalançı defekasiya təkanları (tenezmlər)
- İncə nəcis (kolbasa şəklində)
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kolit simptomları yarandıqda qastroenteroloqun qəbuluna yazılmaq lazımdır. Həkimi pasiyentdən şikayətləri barədə ətraflı soruşur və xəstəliyin risk amillərini aşkar etmək üçün anamnestik məlumatları öyrənir. Sonra qarında köpməni, ağrılılığı və kolitin ağırlaşma əlamətlərini aşkar etməyə imkan verən ümumi müayinə aparılır. Xəstəliyin formasını və yaranma səbəbini dəqiqləşdirmək üçün qastroenteroloq əlavə müayinələr təyin edir.
Aparılan müayinələr:
- Qan analizi. Həkim formalı elementlərin miqdarını və nisbətini qiymətləndirmək üçün pasiyentdən venoz qan alınmasını təyin edir. Eritrositlərin çatışmazlığı anemiyaya işarə edir, leykosit formulasının dəyişməsi isə iltihabi prosesi aşkar etməyə imkan verir. Bundan başqa, qan müayinəsi bağırsağın autoimmun xəstəliyinin diaqnostikası üçün tələb olunur;
- Nəcisin tədqiqi. Qastroenteroloq pasiyentdən konteynerdə nəcis nümunəsi verməyi xahiş edir. Laboratoriyada alınmış material gizli qan izlərinə (qanaxma əlaməti), parazit yumurtalarına və patogen bakteriyalara görə müayinə edilir. Koproqrama informativ və sadə tədqiqatdır;
- İrriqoskopiya – bağırsağın struktur xüsusiyyətlərini tədqiq etmə üsuludur. Həkim pasiyentdən prosedurdan 12 saat əvvəl qidadan çəkinməyi xahiş edir. Tədqiqat günü pasiyentin bağırsağına klizma vasitəsilə kontrast maddə yeridilir. Sonra orqanın şəkillərini əldə etmək üçün rentgenoqrafiya aparılır. Həkim təsvirlərdən bağırsaqda distrofik, çapıq və funksional dəyişiklikləri aşkar etmək üçün istifadə edir;
- Kolonoskopiya – yoğun bağırsağın yüksək informativ endoskopik tədqiqatıdır. Anal dəlik vasitəsilə pasiyentin yoğun bağırsağına işıq mənbəyi və miniatür kamera ilə təchiz olunmuş nazik, elastik boru yeridilir. Mütəxəssis qırışları düzəltmək üçün bağırsağı tədricən havayla doldurur və endoskopu bağırsağın kor şöbəsi istiqamətində irəlilədir. Orqanın selikli qişasının təsviri monitora ötürülür, bunun sayəsində həkim xoraları, distrofiya sahələrini və digər mənfi dəyişiklikləri aşkar edir. Zəruri hallarda sonrakı histoloji tədqiqat üçün toxuma sahəsinin götürülməsi həyata keçirilir. Diskomfortu aradan qaldırmaq üçün həkim manipulyasiyanı anesteziya tətbiq etməklə aparır;
- Anal çat, bədxassəli şiş və hemorroy daxil olmaqla, əlamətləri kolitə bənzəyən xəstəlikləri istisna etmək üçün diferensial diaqnostika. Bu məqsədlə həkim pasiyentə qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsini, proktoloji müayinəni və qastroskopiyanı təyin edir.
Öz laboratoriyası müasir avadanlıqla təchiz olunub, buna görə zəruri analizlər ən qısa müddətdə etibarlı nəticələr əldə edilməklə aparılır.
Müalicə
Xəstəliyin müalicəsi selikli qişanın zədələnməsinin ilkin səbəbinin aradan qaldırılmasını, iltihabın yüngülləşdirilməsini və xüsusi pəhrizin təyin edilməsini nəzərdə tutur. Qastroenteroloqu diaqnostika nəticələrinə əsasən kolitin səbəbini müəyyən edir və pasiyentə fərdi terapiya sxemi təyin edir. Patogen mikroorqanizmləri məhv etmək, xəstəliyin simptomlarını yüngülləşdirmək və immun sistemin işini normallaşdırmaq üçün dərmanların tətbiqi tələb olunur. Bəzi hallarda müalicə daimi pəhriz və orqanın vəziyyətinə nəzarətlə məhdudlaşır.
Tətbiq olunan kolit müalicəsi üsulları:
- İnfeksiyaya qarşı mübarizə üçün antibiotiklərin təyin edilməsi. Həkim analizlər vasitəsilə xəstəliyin törədicisini müəyyən edir və bakteriyaların antibiotiklərə həssaslıq testinin nəticələrinə görə ən effektiv preparatları seçir. Qastroenteroloq antimikrob terapiyanın gedişinə nəzarət edir və dərmanların yan təsirlərinin aradan qaldırılmasına kömək edir;
- Antihelmintik dərmanların təyin edilməsi. Bu dərman vasitələri yoğun bağırsağın iltihabına səbəb olan parazitləri məhv edir. Həkim belə dərmanların tətbiqinin məqsədəuyğunluğunu nəcisin analizi, qanın tədqiqi və orqanın endoskopik müayinəsinin nəticələrinə görə qiymətləndirir;
- İltihabi prosesin terapiyası. Qastroenteroloq pasiyentə kortikosteroidlər, mesalazin və ya digər preparatlar təyin edir. Bu cür dərmanların tətbiqindən məqsəd ağrının yüngülləşdirilməsi və bağırsağın işinin normallaşdırılmasıdır;
- Təsdiqlənmiş autoimmun xəstəlik zamanı immun sistemin işinin normallaşdırılması. Qastroenteroloq azatioprin və siklosporin kimi immunosupressorlar vasitəsilə terapiya aparır. Ağırlaşmaların və yan təsirlərin inkişafının qarşısını almaq üçün həkim müalicənin nəticələrinə analizlər vasitəsilə nəzarət edir;
- Ağrının aradan qaldırılmasına və orqanın funksiyalarının bərpasına yönəlmiş simptomatik terapiya. Bu məqsədlə qastroenteroloq spazmolitiklər, ishalə qarşı preparatlar, dəmirli qida əlavələri təyin edir.
Kolitin ağır ağırlaşmalarında cərrahları əməliyyat müdaxiləsi aparırlar.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Terapevtik stasionar kolitin müalicəsinə iltihabın, xəstəliyin səbəbinin aradan qaldırılmasına və ağırlaşmaların profilaktikasına yönəlmiş kompleks və fərdiləşdirilmiş yanaşma təmin edir. Stasionar bazasında törədicinin və prosesin xarakterinin dəqiq müəyyən edilməsi üçün genişləndirilmiş diaqnostika — nəcisin analizi, bakterioloji testlər, endoskopiya və laborator tədqiqatlar — aparılır. Həkim fərdi terapiya sxemi seçir: infeksion komponent zamanı antibiotiklər və ya antihelmintik preparatlar, autoimmun mənşə zamanı iltihabəleyhinə vasitələr və immunomodulyatorlar. Sutkalıq müşahidə şəraitində dozalar operativ şəkildə korrektə edilir, simptomatik müalicə isə gecikmədən aparılır. Müalicəvi qidalanma və fizioterapiya selikli qişanın bərpasına, ağrı sindromunun azalmasına və bağırsaq funksiyalarının normallaşmasına kömək edir. Bu yanaşma dayanıqlı remissiyaya nail olmağa və ciddi ağırlaşmalardan qaçmağa kömək edir.
Profilaktika
Sadə həkim tövsiyələri risk qrupuna daxil olan insanlara kolitin inkişafının qarşısını almağa kömək edir.
Profilaktika üsulları:
- Pəhrizin normallaşdırılması: həddindən artıq yağlı, duzlu, acı və qızardılmış qidadan imtina. Tərəvəz və meyvələrin qəbulu;
- Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatların və antibiotiklərin yalnız həkim nəzarəti altında tətbiqi;
- Proktoloq və qastroenteroloqda müntəzəm müayinələr.
Həkimləri pasiyentlərə profilaktika planı tərtib etmək üçün bağırsaq xəstəliklərinin öz risk amillərini müəyyən etməyə imkan verən konsultasiyalar aparırlar.
Yadda saxla!
Kolitin səbəbləri müxtəlifdir — keçib gedən infeksiyadan tutmuş uzunmüddətli nəzarət tələb edən xoralı kolitə və Kron xəstəliyinə qədər. Nəcisdə qan, bir neçə həftədən çox davam edən ishal və ya izah olunmayan arıqlama olduqda müayinəni təxirə salmayın: belə əlamətlər bağırsaq şişləri ilə də əlaqəli ola bilər.
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- bol qanlı nəcis və ya düz bağırsaqdan qan laxtalarının çıxması;
- güclü, artan qarın ağrısı, qarnın köpməsi və gərginləşməsi;
- yüksək hərarət, titrəmə və tez ürək döyüntüsü;
- susuzlaşma əlamətləri: başgicəllənmə, ağız quruluğu, sidiyin çox az olması.
Xroniki kolit diaqnozu olan insanlarda defekasiyanın tezləşməsi, nəcisdə qanın yenidən görünməsi, gecə ishalı planlı qəbulu gözləmədən həkimə müraciət etmək üçün əsasdır.
Suallar və cavablar
Bu, kolitin səbəbindən asılıdır. İnfeksion kolit bakteriya və ya viruslarla çirklənmiş qida, su və ya əşyalar vasitəsilə, xüsusilə gigiyena qaydaları pozulduqda başqasına keçə bilər. Autoimmun, dərman təsirindən yaranan və ya digər infeksion olmayan formalar isə yoluxucu deyil. Kolitin dəqiq növünü qastroenteroloq müayinə və analizlər əsasında müəyyən edir.
Kolit hallarının əksəriyyəti diyet, dərman müalicəsi və səbəbin aradan qaldırılması ilə əməliyyatsız idarə olunur. Cərrahi müalicə yalnız ağır, ağırlaşmış və ya müalicəyə cavab verməyən hallarda (məsələn güclü qanaxma, bağırsağın deşilməsi) nəzərdən keçirilir. Əməliyyata ehtiyacın olub-olmadığını qastroenteroloq, zərurət yarandıqda cərrahla birgə, fərdi qaydada qərara alır.
Bəzi formalar, xüsusilə xroniki iltihabla bağlı olanlar, kəskinləşmə və remissiya dövrləri ilə uzun müddət davam edə bilər. İnfeksion və ya qısamüddətli səbəbdən yaranan kolit isə düzgün müalicə ilə adətən tam aradan qalxır. Uzunmüddətli proqnoz konkret səbəbdən asılıdır və qastroenteroloqun müntəzəm nəzarətini tələb edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
