Sidikdə selik müxtəlif yaşda və cinsdə olan insanlarda (həm kişilərdə, həm də qadınlarda) aşkar oluna bilər. Bu səhifədə sidikdə seliyin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Ginekoloq Nefroloq Terapevt Uroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Sidikdə selik müxtəlif yaşda və cinsdə olan insanlarda (həm kişilərdə, həm də qadınlarda) aşkar oluna bilər. Bu vəziyyət ümumi sidik analizi zamanı aşkar edilir. Əksər hallarda o, sınaq şüşəsində çökmə şəklində müəyyən olunur. Sidikdə az miqdarda selik norma variantı hesab olunur və sidik yollarının epitel hüceyrələrinin təbii tökülməsi nəticəsində yarana bilər. Lakin əgər sidikdə selik miqdarı buraxıla bilən həddi keçirsə, bu, patoloji prosesdən və ya biomaterialın toplanmasının pozulmasından xəbər verə bilər. Artmış selik geniş müayinə tələb edə bilər. Belə ki, selik ağrı, yanğı, sidiyin rənginin dəyişməsi, iy yaranması və ya temperaturun yüksəlməsi kimi digər əlamətlərlə birləşdikdə hərtərəfli diaqnostika göstərişdir.
Növləri
Sidikdəki selik görünüşünə və rənginə görə fərqlənə bilər, bu da onun mənşəyini göstərir:
- Şəffaf selik — əksər hallarda təhlükəsizdir, selikli qişanın cüzi qıcıqlanmasında ola bilər;
- Ağ və ya bulanıq selik — infeksiyaların və ya göbələk florasının olmasından xəbər verə bilər;
- Sarı və yaşılımtıl selik — çox vaxt irinli iltihabdan xəbər verir;
- Qan qarışıq selik — şiş və ya güclü iltihaf baxımından dərhal müayinə olunmaq üçün əsasdır.
Həmçinin fizioloji və patoloji seliyi fərqləndirirlər. Birincisi norma hədlərindədir, ikincisi isə müxtəlif xəstəliklər üçün xarakterikdir. Sidikdə selik normadan çox olarsa, bu, sidik sisteminin funksiyasının pozulması əlamətidir.
Səbəbləri
Sidikdə seliyin yaranmasının ən geniş yayılmış səbəbləri sidik yollarının selikli qişasının qıcıqlanması və ya iltihabı ilə müşayiət olunan vəziyyətlərdir.
- Sidik yollarının infeksiyaları — sistit, uretrit, pielonefrit. Bu xəstəliklər fəal iltihabla müşayiət olunur, buna cavab olaraq epitelium seliyi gücləndirilmiş şəkildə istehsal etməyə başlayır.
- Yavaş, lakin uzunmüddətli gedən xronik iltihabi proseslər selikli qişanın daimi stimulyasiyasına səbəb olur, bu da onun qoruyucu hipersekresiyasına gətirib çıxarır.
- Sidik-daş xəstəliyi — mikroskopik kristallar və ya qum sidik axarlarından keçərkən divarları travmalaşdırır, bu da selikli sekretin ifrazını təhrik edir.
- Şişlər — həm xoşxassəli, həm də bədxassəli yeni törəmələr sidik orqanlarının quruluşunu poza bilər və atipik selik ifrazına səbəb ola bilər.
- Kateterlərlə mexaniki qıcıqlanma — uzunmüddətli kateterizasiya çox vaxt selikli qişanın zədələnməsinə gətirib çıxarır, bu da bol selik ifrazı ilə müşayiət olunur.
- Analizin düzgün toplanmaması — kənar maddələrin və ya ifrazatın nümunəyə düşməsi səhv olaraq selik kimi qiymətləndirilə bilər.
- Zəif gigiyena — xüsusilə qadınlarda, nümunənin çirklənməsinə və cinsiyyət yollarından seliyin nümunəyə düşməsinə səbəb olur.
- Hamiləlik — hormonal dəyişikliklər dövründə sekresiya güclənir, bu da sidik analizində əks oluna bilər.
- Selikli qişanın qıcıqlanması ilə müşayiət olunan kişi və qadın cinsiyyət sisteminin iltihabi prosesləri.
Uşaqlarda sidikdə selikli ifrazat sidik-cinsiyyət sisteminin kifayət qədər yetişməməsi və gigiyena qaydalarının pozulması ilə əlaqəli ola bilər. Kişilərdə isə ən geniş yayılmış səbəblər prostat vəzinin və sidik kanalının iltihabi zədələnmələridir.
Diaqnostika
Sidikdə selikin müəyyən edilməsi laborator müayinə — həm şikayət olduqda, həm də profilaktik müayinə çərçivəsində təyin edilən ümumi sidik analizi zamanı baş verir. Bu zaman sidiyin rəngi və şəffaflığı ilə yanaşı, içində selikin aşkar oluna biləcəyi çöküntünün mövcudluğu da qiymətləndirilir. Laboratoriyada onun miqdarı qeyd olunur: cüzi (tək liflər) miqdardan bol (+++) miqdara qədər ki, bu da iltihabdan və ya digər patologiyalardan xəbər verə bilər.
Patoloji vəziyyəti təsdiqləmək üçün bir dəfəlik sidik analizi kifayət deyil. Əgər sidikdə selik normadan yüksəkdirsə, təkrar ümumi analizdən əlavə digər diaqnostik testlər tövsiyə oluna bilər:
- Çöküntünün mikroskopiyası ilə genişləndirilmiş sidik analizi;
- Səbəbkar bakteriyaları müəyyən etmək və onların əkscanlı preparatlara həssaslığını qiymətləndirmək üçün bakposev;
- Böyrəklərin və sidik kisəsinin ultrasəs müayinəsi (USM);
- Qan analizləri (ümumi, biokimyəvi, C-reaktiv zülal);
- Sistoskopiya — sidik kisəsinin selikli qişasının vizual endo-müayinəsi;
- Cinsi yolla keçən infeksiyalardan şübhələnildikdə vaginal, uretral, prostat sürtmələri (PZR-diaqnostika).
Ümumi klinik sidik analizinin dəqiqliyi böyük ölçüdə biomaterialın toplanmasının düzgünlüyündən asılıdır. Müayinəyə gecə yuxusundan sonra alınan orta hissəni göndərmək tövsiyə olunur. Əvvəlcədən cinsiyyət orqanlarını yumaq lazımdır. Sidik steril qaba (aptekdən alınır, təmiz əllərlə sidik ifrazatından bilavasitə əvvəl açılır) toplanır. Qadınlara vaginal ifrazatın nümunəyə düşməsinin qarşısını almaq üçün gigiyenik tampondan istifadə etmək tövsiyə olunur, çünki bu, analizin nəticəsini təhrif edə bilər.
Müalicə
Sidikdə seliyin müalicəsi birbaşa aşkar edilmiş səbəbdən asılıdır, çünki bu vəziyyət özlüyündə xəstəlik deyil, yalnız simptomdur. Həkimin əsas vəzifəsi sidik-ifrazat sisteminin selikli qişasında iltihaba və ya qıcıqlanmaya səbəb olan ilkin patologiyanı aradan qaldırmaqdır.
Müayinə zamanı sidik yollarının infeksiyası aşkar edilərsə, etiotrop və simptomatik müalicə təyin olunur. Ən çox aşağıdakı tədbirlər tətbiq edilir:
- Antibiotiklər — bakterioloji əkmə və antibakterial preparatlara həssaslıq testinin nəticələrinə əsasən ciddi fərdi seçilir;
- Uroseptiklər — sidik yolları səviyyəsində geniş mikrob əleyhinə təsir göstərən preparatlar, o cümlədən nitrofuranlar və bitki əsaslı vasitələr (giləmeyvə və dərman bitkiləri əsasında);
- Bol maye qəbulu — diurezi artırır və selik ilə patogen floranın sidik kisəsindən təbii yolla yuyulmasına kömək edir;
- Iltihab əleyhinə preparatlar — ağrını, ödemi aradan qaldırmaq və ümumi vəziyyəti normallaşdırmaq üçün istifadə olunur;
- Diyet — böyrəklərə və selikli qişaya yükü azaltmaq üçün acı, duzlu, marinadlanmış qidalar, habelə qəhvə və alkoqol istisna edilir.
Sidik-daş xəstəliyində duzları həll edən və ya onların əmələ gəlməsinin qarşısını alan preparatlardan istifadə olunur. Kişilərdə xronik prostatitdə müalicəyə fizioterapiya prosedurları, prostat masajı, immunostimulyatorlar və zərurət olduqda hormonal fonun korreksiyası daxildir.
Qadınlarda çox vaxt vaginanın sanasiyası tələb olunur, xüsusilə sidikdəki selik vaginal infeksiyalarla əlaqəli olduqda. Həmçinin müşayiət edən xəstəlikləri — şəkərli diabeti, hormonal pozğunluqları, immunçatışmazlığı vəziyyətlərini müalicə etmək vacibdir.
Müalicənin effektivliyini qiymətləndirmək üçün adətən terapiyaya başladıqdan 7-10 gün sonra təkrar ümumi sidik analizi aparılır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Sidikdə seliyin görünməsi simptomunu diqqətdən kənarda qoymaq ciddi nəticələrə və ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər. Selik adətən sidik yollarında iltihabın və ya infeksiyanın olduğunu göstərir. Vaxtında tədbir görülməzsə, bu, xəstənin vəziyyətini pisləşdirə bilər.
- Xronik iltihablar — sistit və ya pielonefrit kimi kəskin iltihablar müalicə olunmazsa, xronik formaya keçə bilər. Bu, residivlərin tezliyini artırır və davamlı ağrılara gətirib çıxarır.
- Böyrək funksiyasının pozulması — böyrəklərin uzunmüddətli iltihabı onların zədələnməsinə səbəb ola bilər, pielonefrit halında isə böyrək çatışmazlığına gətirib çıxara bilər.
- Reproduktiv problemlər — qadınlarda və kişilərdə sidik yollarının xronik infeksiyaları reproduktiv funksiyaya təsir edərək sonsuzluğa və ya hamiləliyin baş verməsində çətinliklərə səbəb ola bilər.
- İmmunitetin zəifləməsi — davamlı infeksiyalar immun sistemini zəiflədərək orqanizmi digər xəstəliklərə qarşı daha həssas edir.
- İnfeksiyanın digər orqanlara yayılması — vaxtında müalicə olunmayan infeksiya digər orqanlara yayıla bilər (patogenlər adətən qan axını ilə yayılır).
Özbaşına müalicə xüsusilə təhlükəlidir, çünki o, xəstəliyin klinik mənzərəsini “bulandıra”, sidikdə seliyin əsl səbəbini gizlədə və prosesin xronikləşməsinə səbəb ola bilər. Bu cür proseslər sonrakı müalicəni çətinləşdirir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Sidikdə artmış selik aşkar olunduqda terapevtə müraciət etmək lazımdır. O, ilkin diaqnostikanı aparacaq və dar ixtisaslı mütəxəssislərə yönləndirəcək:
- Uroloqa — sidik-ifrazat sisteminin iltihabından şübhələndikdə;
- Ginekoloqa — qadınlarda sidikdə selik vaginal patologiya ilə əlaqəli ola biləcəkdə;
- Androloqa — kişi cinsiyyət sistemi xəstəlikləri söhbət mövzusu olduqda;
- Nefroloqa — böyrəklər proses ilə əlaqəli olduqda.
Xüsusilə əlavə əlamətlər — ağrı, yanğı, tez-tez sidik ifrazı, xoşagəlməz iy, sidiyin rənginin dəyişməsi olduqda həkimə müraciəti gecikdirmək olmaz.
Yadda saxla!
Sidik analizində selik aşkar edilməsi həmişə patologiya demək deyil. Məsələn, qadınlarda sidikdə selik vaginal ifrazatın nümunəyə düşməsi ilə əlaqəli ola bilər. Lakin eyni zamanda bakteriya, zülal, leykosit aşkar olunarsa, bu narahatedici siqnaldır. Materialı düzgün toplamaq və özbaşına müalicə etməmək çox vacibdir. Müalicə yalnız tam müayinədən və bütün analizlərin şərh edilməsindən sonra təyin olunur.
Suallar və cavablar
Sidikdə selik həm norma variantı, həm də patoloji dəyişikliyin əlaməti ola bilər. İlk növbədə diaqnostik əhəmiyyəti onun miqdarı daşıyır. Az miqdarda selikli ifrazat narahatlıq doğurmur (bu, sidikdə seliyin norma variantıdır). Əgər onun miqdarı çoxdursa, sidik-cinsiyyət sisteminin vəziyyətini ətraflı araşdırmaq lazımdır.
Sidikdə selikli ifrazat ilk növbədə sidik və cinsiyyət sisteminin iltihabi proseslərinin istisna edilməsini tələb edir. Bu simptomla ən çox əlaqələndirilən patologiyalar sistit, vaginit, prostat vəzinin iltihabı, böyrəyin kasacıq-ləyən sisteminin iltihabı hesab olunur.
Qadınlarda sidikdə əhəmiyyətli selikli ifrazat sidik kanalının, vaginanın və vulvanın iltihabi zədələnməsinin əlaməti ola bilər. Bu anatomik hissələr bir-biri ilə sıx əlaqəlidir. Bir orqanın patoloji prosesə cəlb olunması digərinin vəziyyətinə qanunauyğun şəkildə təsir edir.
Bu vəziyyət, bir qayda olaraq, ilk növbədə prostat vəzinin iltihabi zədələnməsinin istisna edilməsini tələb edir. İkinci mərhələdə sidik və cinsiyyət sisteminin digər orqanlarının iltihabı ilə differensial diaqnostika aparılır.
Müalicə olunan sidikdəki seliyin özü deyil, bu laboratoriya əlamətinin yaranmasına səbəb olan xəstəlikdir. Buna görə obyektiv diaqnoz qoymaq, sonra isə məqsədyönlü terapiya aparmaq vacibdir.
