Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar əsasən cinsi təmas vasitəsilə yayılan infeksiyalar qrupudur. Xlamidioz, qonoreya, sifilis, trixomoniaz, İİV və digər infeksiyalar bu qrupa daxildir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Cinsi yolla keçən xəstəliklər
- CYKX
Xəstəlik haqqında
CYKX (CYKİ) abbreviaturası cinsi yolla keçən xəstəlikləri (infeksiyaları) bildirir. Əksər hallarda onlarla yoluxma cinsi əlaqə zamanı – sperma, cinsiyyət orqanlarından ifrazatlar vasitəsilə baş verir, həmçinin qan vasitəsilə yoluxma da mümkündür. Çox nadir hallarda bəzi törədicilər məişət yolu ilə (dəsmallar, gigiyena vasitələri, alt paltarı, unitaz oturacaqları vasitəsilə) ötürülür.
CYKX infeksiyalarının müasir tərifi bir neçə on il əvvəlkindən daha genişdir. Çoxdan məlum olan venerik xəstəliklərdən (sifilis, qonoreya, qasıq bitliyi) başqa, son zamanlar yeni xəstəliklər aşkar edilmişdir: genital herpes, xlamidioz, insan papilloma virusu (İPV).
Səbəbləri
Cinsi yolla ötürülən xəstəliklərə virus, bakteriya, göbələk və ya sadə hüceyrəlilər səbəb ola bilər. Aşağıdakı amillər yoluxma riskini artırır:
- lokal və ümumi immunitetin zəifləməsi;
- dəridə zədə sahələrinin olması (cızıqlar, yaralar);
- cinsi partnyorların tez-tez dəyişdirilməsi;
- kontrasepsiya vasitələrindən istifadə edilmədən cinsi əlaqə.
Təsnifat
Törədicinin növünə görə cinsi yolla keçən infeksiyalar cinsi yolla ötürülən xəstəliklərin 4 qrupuna bölünür:
- virus mənşəli (İİV, herpes, hepatitlər, İPV);
- bakterial (qonoreya, xlamidioz, sifilis və digərləri);
- parazitar (qasıq bitləri);
- göbələk mənşəli (kandidoz).
Əgər CYYX vaxtında diaqnostika edilməzsə, onlar kişi və qadınlarda sonsuzluğun, cinsiyyət orqanlarının xroniki, iltihabi və onkoloji xəstəliklərinin inkişafına səbəb ola bilər.
Qadınlarda CYYX hamiləliyin ağırlaşmalarına və dölün inkişaf qüsurlarına səbəb ola bilər.
Klinik mənzərə
İlkin mərhələlərdə infeksiyalar hiss olunmadan keçə bilər. CYKX-in ilk əlamətləri:
- cinsiyyət orqanlarından ifrazatın artması, onların rənginin (ağımtıl, yaşıl), konsistensiyasının (kəsmikvari, köpüklü) dəyişməsi, xoşagəlməz qoxunun yaranması;
- qarnın aşağı hissəsində, qasıqda və ya xayalıqda ağrı və ya diskomfort;
- cinsiyyət orqanları nahiyəsində qaşınma və ya yanğı;
- cinsi əlaqə və ya sidik ifrazı zamanı ağrılı hisslər, cinsi disfunksiyalar;
- böyümüş limfa düyünləri;
- selikli qişalarda və dəridə müxtəlif növ səpgilər.
- tez-tez, ağrılı sidik ifrazı;
- aralıq nahiyəsi (qasıqarası) nahiyəsində ağrı;
- xoşagəlməz qoxu ilə müşayiət olunan uretradan selikli və ya irinli xarakterli ifrazat;
- ejakulatda qan və ya irin qatışığı;
- cinsi sferanın pozğunluqları – libidonun azalması, ağrılı ejakulyasiya;
- cinsiyyət orqanlarının dərisində, budların daxili səthində, sağrılarda səpgi.
- tez-tez, kiçik porsiyalarla ağrılı sidik ifrazı;
- kiçik çanaq orqanları nahiyəsində ağrı;
- vaginada quruluq hissi;
- vaginadan xoşagəlməz qoxulu patoloji ifrazat;
- menstrual siklin pozulması;
- cinsi əlaqə zamanı ağrı, kontakt qanaxmalar (vaginal seksdən sonra vaginadan qan ifrazı);
- hamilə qala bilməmək;
- cinsiyyət dodaqları nahiyəsində, vaginaya giriş yerində, qasıq büküşlərində, perianal nahiyədə müxtəlif xarakterli səpgi, bu zonaların hiperemiyası, ödemi.
Yuxarıda təsvir edilən simptomlardan heç birini müşahidə etməsəniz belə, cinsi infeksiyaların aşkarlanması üçün (ən azı əsas CYKX üçün) analiz vermək lazımdır. İlkin mərhələlərdə xəstəliklər hiss olunmadan keçə bilər. Bundan başqa, çox uzun müddət özünü heç cür büruzə verməyən gizli formalar mövcuddur (QİÇS, sifilis).
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Cinsi yolla ötürülən infeksiyaların çoxu uzun müddət simptomsuz keçir, buna görə müayinə yalnız şikayət olduqda deyil, risk olduqda da — yeni partnyor, qorunmasız əlaqə, partnyorda infeksiya aşkar edildikdə — aparılmalıdır. Müayinəni ginekoloq, uroloq və ya dermatoveneroloq təyin edir.
- Sorğu və baxış — cinsiyyət orqanlarının, dərinin, selikli qişaların və limfa düyünlərinin müayinəsi.
- PZR (polimeraz zəncirvari reaksiya) və digər molekulyar testlər — xlamidiya, qonokok, trixomonada, Mycoplasma genitalium və herpes virusunu yüksək dəqiqliklə aşkar edir. Material uşaqlıq yolundan, uretradan, lazım olduqda boğazdan və düz bağırsaqdan götürülür, kişilərdə sidik də müayinə edilə bilər.
- Yaxmanın mikroskopiyası.
- Bakterioloji əkmə — törədicinin antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etmək üçün, xüsusən qonoreyada.
- Qan analizləri — İİV, sifilis, hepatit B və C üçün.
- Qadınlarda İPV testi və uşaqlıq boynunun sitoloji müayinəsi.
Nəticə müsbət olduqda partnyorun da müayinəsi və müalicəsi vacibdir.
Müalicə
Diaqnoz qoyulduqdan sonra pasiyentə müalicə təyin ediləcək. Ona aşağıdakı qruplardan preparatlar daxil ola bilər:
- antibiotiklər;
- əleyhinəvirus vasitələr;
- əleyhinəgöbələk vasitələr;
- protozoylara qarşı vasitələr (məsələn, trixomoniaz zamanı);
- İİV və hepatit B zamanı uzunmüddətli virus əleyhinə terapiya;
- göstəriş olduqda simptomları yüngülləşdirən vasitələr (ağrıkəsici, iltihabəleyhinə).
Hepatoprotektorlar, «ümumi möhkəmləndirici» vasitələr və vitaminlər cinsi yolla ötürülən infeksiyaların müalicəsinin bir hissəsi deyil — onların effektivliyinə dair sübut bazası yoxdur. Müalicə törədiciyə təsir edən preparatlarla aparılır.
Son aylar ərzindəki cinsi tərəfdaşlarınız da sizinlə eyni vaxtda müayinədən keçməli və müalicə olunmalıdır, əks halda təkrar yoluxma riski yüksəkdir. Müalicə başa çatana qədər cinsi əlaqədən çəkinmək tövsiyə olunur.
Müalicədən sonra bir neçə ay ərzində onun nəticəsinə nəzarət olunur ki, bu da residiv riskini minimuma endirməyə imkan verir.
Reabilitasiya
CYYX-dən sonra reabilitasiya tədbirlərinin həcmi infeksiyanın növündən, ağırlıq dərəcəsindən, daxili orqanların patoloji prosesə cəlb olunmasından asılı olaraq geniş şəkildə dəyişir. Bütün hallar üçün ümumi olan tövsiyələr tam istirahət etmək, fiziki və psixoemosional yorğunluqdan qaçmaq, rasional, balanslaşdırılmış qidalanmaqdır.
Profilaktika
Cinsi yolla keçən xəstəliklərin inkişaf riskini azaltmaq üçün yalnız prezervativlə qorunan cinsi əlaqəyə girmək, cinsi partnyorların tez-tez dəyişdirilməsindən və təsadüfi cinsi əlaqədən imtina etmək lazımdır. Valideynlər öz uşaqlarının, xüsusən yeniyetməlik yaşında olanların cinsi tərbiyəsinə kifayət qədər diqqət yetirməlidirlər.
Bu gün insan papilloma virusunun (İPV-infeksiyasının) effektiv profilaktikası üçün bir üsul mövcuddur – peyvəndləmə. Peyvəndin vurulması insanı virusun ən geniş yayılmış ştammlarından qoruyur, bu infeksiyanın səbəb olduğu CYKX (ZPPP) və cinsiyyət orqanları xərçəngi riskini azaldır. İdeal halda, peyvəndləmə cinsi həyata başlamazdan əvvəl (9-13 yaşlarında) uşaqlara edilməlidir, lakin preparatın aktiv cinsi həyat sürən gənclərdə də – 38 yaşa qədər – tətbiqi mümkündür.
Prezervativdən istifadə belə 100% qorunma zəmanəti vermir.
Müayinə üçün xüsusi göstərişlər bunlardır:
- istənilən formada qorunmasız cinsi əlaqə;
- qorunsanız belə, tez-tez partnyor dəyişdirmək;
- hamiləliyin planlaşdırılması (hər iki gələcək valideyn müayinədən keçməlidir).
Cinsi yolla keçən xəstəliklərin aşkarlanması üçün aşağıdakılar tətbiq olunur:
- immunfermentativ analiz (İFA), qanda CYKİ törədicilərinə qarşı antitelləri müəyyən edir. Tədqiqat təkcə cari xəstəliyi aşkar etməyə deyil, həm də keçmişdə yoluxmanın olub-olmadığını və nə vaxt baş verdiyini müəyyən etməyə imkan verir;
- bakterioloji əkin. Uzun, lakin etibarlı üsul, mahiyyəti ondan ibarətdir ki, sizdən götürülmüş bioloji material (məsələn, sürtmə) qida mühitinə yerləşdirilir. Əvvəlcə nümunədə tədqiqat üçün çox az bakteriya olur, lakin bir neçə gün ərzində aktiv çoxalmadan sonra onları aşkar etmək mümkün olur;
- PZR diaqnostikası. Demək olar ki, bütün CYKİ-ni müəyyən etmək üçün ən müasir, sürətli (nəticələr artıq bir neçə saatdan sonra) və dəqiq üsuldur. Fərqi ondadır ki, törədicilər nümunədə cüzi miqdarda olsa belə onları aşkar edə bilər. Virusların, bakteriyaların, göbələklərin və digər törədicilərin DNT fraqmentlərinin dəfələrlə kopyalanması üsuluna əsaslanır. Onun dəyəri adi tədqiqatlardan yüksəkdir, lakin dəqiqliyi və nəticəliliyi onları bir neçə dəfə üstələyir.
Müayinədən əvvəl aşağıdakılar qadağandır:
- bir ay ərzində – antibiotik qəbul etmək;
- ərəfə günü – cinsiyyət orqanlarının gigiyenası üçün antiseptik maddələr ehtiva edən vasitələrdən istifadə etmək;
- kişilərə – qaşıntı üçün lazım olan cinsiyyət orqanlarının ifrazatını yumamaq üçün 2 saat ərzində sidiyə getməmək.
Yadda saxla!
Təəssüf ki, prezervativdən istifadə etmək belə CYKX-ə yoluxmayacağınıza zəmanət vermir. Bu qrupdan bəzi xəstəliklər insandan insana bioloji mayelər vasitəsilə deyil, dəri vasitəsilə və ya qanla ötürülür. Məsələn, genital herpes. Cinsi tərəfdaşlardan birinin qasıq nahiyəsində heç olmasa bir herpetik qabarcıq varsa, əmin olun ki, cinsi təmasdan sonra ikinci tərəfdaş bu infeksiyaya yoluxacaq. Məhz buna görə öz sağlamlığınızı izləmək və hər hansı CYKX simptomları meydana çıxdıqda tərəfdaşı riskə atmamaq, diaqnoz və müalicə tövsiyələri üçün uroloqa, ginekoloqa və ya dermatovenoloqa müraciət etmək vacibdir. Bütün terapiya dövründə cinsi istirahətə əməl edilməlidir – bu, zədələnmiş orqanlara yükü azaldacaq, sağalmanı sürətləndirəcək və ikinci tərəfdaşı yoluxma riskindən qoruyacaq.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
