Sidikdaşı xəstəliyi (urolitiaz)

• Sidik-daş xəstəliyindən əziyyət çəkən xəstələrə təcili yardım Zərurət yarandıqda mütəxəssislər böyrək kolikasını aradan qaldırmaq və ağrı tutmasını kəsmək üçün dərman preparatlarından istifadə etməklə təcili tibbi yardım göstərmək məqsədilə xəstənin yanına getməyə hazırdır.
• Bunun sayəsində həkimlər ən qısa müddətdə daşların yerləşdiyi yer, forma və sıxlığı, həmçinin xəstənin sidik-ifrazat sisteminin ümumi vəziyyəti barədə məlumat əldə edə bilirlər.
• Burada xəstələr bütün lazımi mütəxəssislərin konsultasiyasını ala və diaqnostik müayinənin nəticələrinə əsasən təyin olunmuş müalicədən keçə bilərlər.
• Onlar bütün müasir müalicə üsullarına mükəmməl yiyələniblər və daşların çıxarılması üzrə istənilən əməliyyatı apara bilərlər.
• Sutkalıq nəzarət və tam qayğı Daşların çıxarılması əməliyyatından əvvəl və ondan sonrakı bərpa dövründə xəstələr təkcə həkimlərin deyil, çalışan bütün tibbi heyətin diqqətli münasibətinə güvənə bilərlər.

Müalicə üsulları

Kişi və qadınlarda sidik-daş xəstəliyinin müalicə üsulunun seçimi daşların növündən və yerləşməsindən, əmələ gəlmə səbəbindən, bu və ya digər simptomların ifadəliliyindən, həmçinin orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır. Terapiya xəstənin vəziyyəti və laborator, instrumental müayinələrin nəticələri nəzərə alınmaqla həkim tərəfindən seçilir. Bu məlumatlardan asılı olaraq xəstəyə konservativ terapiya və ya daşların cərrahi yolla çıxarılması təyin olunur.

Konservativ müalicə

Konservativ terapiya ən çox aşağıdakı hallarda aparılır:

• konkrementin diametri dörd millimetrdən çox olmadıqda
• konkrementin diametri təxminən altı millimetr olduqda və böyrəyə bilavasitə yaxın yerləşdikdə.

Bu halda daşın orqanizmdən özbaşına çıxma ehtimalı yüksəkdir. Buna görə həkim xəstə üçün xüsusi pəhriz seçir və çıxarılmaya kömək edən preparatlar təyin edir. Bu preparatların sırasında ola bilər:

• sidiyin ifrazını gücləndirən sidikqovucu vasitələr (diuretiklər);
• sıxlığı yüksək olmayan xırda daşların qismən və ya tam həll olması üçün dərman vasitələri;
• pozulmuş maddələr mübadiləsinin korreksiyası və böyrəklərin normal fəaliyyətinin bərpası üçün vasitələr;
• ağrı hissini azaldan və böyrək və sidik axarlarının hamar əzələlərinin boşalmasına kömək edən dərman vasitələri;
• sidik-daş xəstəliyinin ağırlaşması zamanı yaranan bakterial infeksiyaların müalicəsi üçün müxtəlif antibiotiklər.

Pəhriz sidik-daş xəstəliyinin müalicəsinin mühüm amillərindən biridir. İcazə verilən və qadağan olunan məhsulların siyahısı daşların kimyəvi tərkibindən və xəstənin maddələr mübadiləsinin xüsusiyyətlərindən asılıdır. Beləliklə, oksalat daşlarında süd məhsulları, paxlalılar, qoz-fındıq, ispanaq və digər bir sıra məhsullar məhdudlaşdırılır. Zülallı qida, alkoqol, şokolad, qəhvə, həmçinin subməhsullar məhdudlaşdırıldıqda urat konkrementləri kiçilir. Fosfor-kalsium əmələgəlmələri süd, ədviyyat, bütün növ pendir və kəsmiyin, həmçinin yaşıl rəngli tərəvəzlərin istisna edilməsini tələb edir.

Pəhriz terapiyasının ümumi prinsipləri kifayət qədər maye qəbulunu və makro- və mikronutrientlərə görə balanslaşdırılmış rasionun saxlanmasını tələb edir.

Cərrahi müalicə

3-4 həftə davam edən konservativ terapiya kursu müsbət nəticə vermədikdə, daşlar bu və ya digər üsulla çıxarılır.

• Uzaqdan litotripsiya. Daşların onlarla bilavasitə təmasda olmadan – dəri vasitəsilə xırdalanmasından ibarətdir. Daşları sidik axını ilə asanlıqla çıxan xırda qum halına salan xüsusi cihazın köməyilə aparılır.
• Endoskopik litotripsiya. Üsul konkrementlə təmasa qədər sidik yollarına daxil edilən alət vasitəsilə daşların xırdalanmasına əsaslanır. Bu yolla böyrəklərdən, sidik axarlarından və sidik kisəsindən əmələgəlmələr çıxarılır.
• Dəri vasitəsilə nefrolitolapaksiya. Müdaxilə bel nahiyəsində dəridə edilən kiçik kəsik vasitəsilə aparılır, bu kəsiyə böyrəyin içərisindəki konkrementi xırdalamaq üçün alət daxil edilir. Hətta mərcanabənzər nefrolitiazla da mübarizə aparmağa imkan verir.
• Laparoskopik müdaxilələr. Cərrahlar dəridə bir neçə kəsik edir, bu kəsiklərdən manipulyasiyaların həyata keçirilməsi üçün optika, işıqlandırma və alətlər daxil edilir. Həkimlər orqanların toxumalarını kəsir, konkrementləri çıxarır və kəsikləri tikirlər.

Əvvəllər daşların çıxarılması üçün açıq müdaxilələr də istifadə olunurdu, lakin bu gün onlar yüksək travmatikliyi səbəbindən demək olar ki, aparılmır.