Uşaqlıq cismi xərçəngi əsasən endometriumdan inkişaf edən bədxassəli şişdir. Postmenopauzal qanaxma mühüm xəbərdaredici simptomdur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Endometrium xərçəngi
- endometrial karsinoma
Xəstəlik haqqında
Uşaqlıq cismi xərçəngi (endometrium xərçəngi) — uşaqlığın daxili selikli qişasından, endometriumdan inkişaf edən bədxassəli şişdir. Endometrium hər aybaşı dövründə hormonların təsiri ilə yenilənir, buna görə hormonal balansın uzunmüddətli pozulması bu xəstəliyin inkişafında mühüm rol oynayır.
Beynəlxalq məlumatlara görə, bu, inkişaf etmiş ölkələrdə qadın cinsiyyət orqanlarının ən çox rast gəlinən bədxassəli şişidir və dünyada hər il 400 mindən çox yeni hal qeydə alınır. Xəstəlik əsasən menopauzadan sonra, 55 yaşdan yuxarı qadınlarda aşkar edilir; artıq çəki və şəkərli diabet kimi metabolik pozğunluqların yayılması ilə əlaqədar xəstələnmə artmaqdadır.
Uşaqlıq cismi xərçəngi çox vaxt nisbətən erkən özünü göstərir: menopauzadan sonra qanlı ifrazat qadını həkimə müraciət etməyə vadar edir. Buna görə əksər hallarda şiş hələ uşaqlıq hüdudlarında olarkən aşkar edilir və müalicə yaxşı nəticə verir.
Səbəbləri
Uşaqlıq xərçəngi hormonal pozğunluqlar, metabolik pozğunluqlar, immunitet pozğunluqları, gen mutasiyaları və s. nəticəsində inkişaf edə bilər. Dəqiq səbəb bilinmir. Meylləndirici amillər ayırd edilir:
- sonsuzluq;
- anovulyator tsikllər;
- gecikmiş menopauza;
- uşaqlıqda hiperplastik proseslər;
- artıq çəki;
- şəkərli diabet;
- hipertenziya;
- 55 yaşdan yuxarı yaş;
- böyrəküstü vəzi xəstəlikləri;
- yaxın qohumlarda endometrium xərçəngi hallarının olması.
Təsnifat
Histoloji tipinə əsasən uşaqlıq cismi xərçənginin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- adenokarsinoma;
- yastı hüceyrəli xərçəng;
- vəzili-yastı hüceyrəli;
- seroz;
- musinoz;
- şəffaf hüceyrəli adenokarsinoma;
- differensasiya olunmamış xərçəng.
Atipik hüceyrələrin morfoloji xüsusiyyətlərindən asılı olaraq şişlərin aşağıdakı tipləri ayırd edilir:
- yüksək differensasiya olunmuş;
- orta dərəcədə differensasiya olunmuş;
- aşağı differensasiya olunmuş.
Mərhələlər
Uşaqlıq cismi xərçənginin mərhələsi FIGO təsnifatı üzrə (ona uyğun TNM kateqoriyaları ilə) müəyyən edilir və əsasən əməliyyat zamanı götürülmüş toxumaların tədqiqi ilə dəqiqləşdirilir.
- I mərhələ — şiş uşaqlığın cismi ilə məhdudlaşır: IA — əzələ qatının yarısından az, IB — yarısı və daha çox zədələnib.
- II mərhələ — şiş uşaqlıq boynunun stromasına keçib, lakin uşaqlıqdan kənara çıxmayıb.
- III mərhələ — lokal və ya regionar yayılma: IIIA — uşaqlığın seroz qişası və ya artımlar, IIIB — uşaqlıq yolu və ya parametrium, IIIC — çanaq və/və ya aorta ətrafı limfa düyünləri.
- IV mərhələ — şiş sidik kisəsinin və ya bağırsağın selikli qişasına keçib (IVA), yaxud qarın boşluğunda, ağciyərlərdə, uzaq limfa düyünlərində metastazlar var (IVB).
FIGO-nun 2023-cü il təsnifatında şişin histoloji tipi, damar invaziyası və molekulyar xüsusiyyətləri (məsələn, POLE mutasiyası, p53 statusu) də nəzərə alınır — bu, eyni anatomik mərhələdə riski daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir. Mərhələni həkim MRT, KT və əməliyyatdan sonrakı histoloji tədqiqat nəticələrinə əsasən müəyyən edir; o, əlavə şüa, kimya- və hormon terapiyasının seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Uşaqlıq cismi xərçənginin ilkin mərhələləri aşağıdakı simptomlarla özünü göstərir:
- uzunmüddətli və ağrılı menstruasiyalar;
- menstruasiyalar arası qanlı ifrazatlar (dövr saxlanıldıqda);
- menopauza başladıqdan sonra cinsiyyət yollarından qanlı ifrazatlar;
- leykoreya (uşaqlıq yolundan bol sulu ifrazat).
İlk mərhələlər üçün ağrılı hisslər xarakterik deyil. Onlar şiş əhəmiyyətli ölçüyə çatdıqda, damarları və sinir uclarını sıxdıqda, 2-3-cü mərhələdə meydana çıxır. Bu dövrdə pis qoxulu, irin qarışığı olan «ət yuyuntusu rəngli» ifrazat müşahidə oluna bilər.
Yayılmış xərçəngə qarın altında, aralıq nahiyəsində və oma sümüyündə ağrılar müşayiət edir. Sistem təzahürlərinə asteniya, iş qabiliyyətinin azalması, iştahsızlıq və ürəkbulanma daxildir. Metastazların lokalizasiyasının xarakterindən asılı olaraq əlavə simptomlar (defekasiya, sidik ifrazının pozulması və s.) yarana bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uşaqlıq patologiyalarının ilkin diaqnostikası ginekoloji müayinənin məlumatları, servikal kanaldan və cinsiyyət yollarından götürülmüş yaxmaların nəticələri, habelə reproduktiv sistemin ultrasəs skanlaması əsasında aparılır. Endometrium xərçəngi ehtimalı yüksək olduqda dəqiqləşdirici diaqnostik prosedurlar həyata keçirilir:
- ümumi klinik qan analizi;
- onkomarkerlərə test;
- endometriumun aspirasion biopsiyası;
- Kiçik çanaq orqanlarının MRT-si.
Diaqnozun son olaraq təsdiqlənməsi üçün biopsiya ilə histeroskopiya aparılır. Diaqnoz müəyyən edildikdən sonra uzaq və yaxın metastazların aşkarlanmasına yönəlmiş geniş müayinə keçirilir. Diaqnostika proqramına rentgenoqrafiya, USM, KT, MRT və endoskopik müayinələr (sistoskopiya, kolonoskopiya, FQDS) daxildir.
Xidmətlər
Müalicə
Uşaqlıq xərçənginin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır. Xəstəliyin inkişaf mərhələsi, şişin histoloji tipi, xəstənin yaşı və ümumi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınmaqla fərdi proqramlar tərtib edilir. Adətən yeni törəmənin cərrahi yolla çıxarılması kimyaterapiya, şüa və hormon terapiyası kursları ilə birləşdirilir. Gec mərhələlərdə isə pallıativ əməliyyatlar və kimyəvi-şüa terapiyası aparılır.
Konservativ müalicə
Konservativ müalicə üsulları əksər hallarda hazırlıq mərhələsində və ya əməliyyatdan sonra tətbiq olunur. Onlar orqanizmdə yayılmağa macal tapmış və zaman keçdikcə yeni şişlərə səbəb ola biləcək şiş hüceyrələrinin məhv edilməsinə yönəlmişdir. Hormonoterapiya uzunmüddətli ola bilər. Preparatlar şiş hüceyrələrinin həssaslığı nəzərə alınmaqla seçilir.
Cərrahi müalicə
Preinvaziv mərhələdə yüksək differensasiya olunmuş şişlər aşkar edildikdə şəfqətli müalicə mümkündür. Reproduktiv funksiyanı saxlamaq istəyən gənc qadınlarda orqansaxlayıcı yanaşma histeroskopik rezeksiyanı hormonal (progestinlərlə) terapiya və ciddi dinamik müşahidə (təkrar biopsiyalar) ilə birləşdirir.
Reproduktiv funksiyasını reallaşdırmış və şişi erkən mərhələdə aşkar edilmiş xəstələrdə uşaqlıq borular və yumurtalıqlarla birlikdə çıxarılır; menopauzadan əvvəlki gənc qadınlarda erkən, aşağı riskli şiş zamanı yumurtalıqların saxlanılması fərdi müzakirə oluna bilər. Müdaxilə çox zaman laparoskopik üsulla aparılır ki, bu da fəsadların riskini azaldır.
Xəstəliyin ikinci-üçüncü mərhələlərdə müalicəsi üçün çox vaxt açıq əməliyyat aparılır, bu zaman uşaqlıq və əlavələr çıxarılır, limfa düyünlərinin vəziyyəti qiymətləndirilir və zərurət olduqda onlar da çıxarılır. Əməliyyatdan sonra, histoloji nəticələr və risk qrupu nəzərə alınaraq, şüa terapiyası (o cümlədən braxiterapiya), kimyaterapiya və ya onların birləşməsi təyin oluna bilər; qarındaxili kimyaterapiya uşaqlıq cismi xərçəngində standart müalicə deyil.
Reabilitasiya
Reabilitasiya dövrünün müddəti və xüsusiyyətləri müdaxilənin həcmindən və aparılma xüsusiyyətlərindən asılıdır. Laparoskopik əməliyyatlardan sonra stasionar müşahidə 5 günə qədər, açıq əməliyyatlardan sonra isə 7-9 gün davam edir. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə simptomatik müalicə və fəsadların dərman profilaktikası aparılır. Tam sağalana qədər cinsi əlaqədən, vannada çimməkdən, isti prosedurlardan, masajdan və fiziki yüklənmələrdən çəkinmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Uşaqlıq xərçənginin profilaktikası sağlam həyat tərzini, zərərli vərdişlərdən imtina etməyi, cinsi orqanların xəstəliklərinin vaxtında və tam müalicəsini nəzərdə tutur. Lakin bu tövsiyələrə ciddi əməl edilməsi onkopatologiyalardan qorunmağa zəmanət vermir. Buna görə də xərçəngönü vəziyyətlərin və xərçəngin ilkin formalarının erkən diaqnostikasına yönəlmiş ginekoloji müayinələrdən müntəzəm keçmək son dərəcə vacibdir.
Yadda saxla!
Xərçəngin təhlükəsi bədxassəli hüceyrələrin limfatik və qan damarları vasitəsilə digər orqanlara yayılması riskinin yüksək olmasındadır. Uşaqlıq xərçəngi şiş hüceyrələrinin yaxınlıqda yerləşən orqanlara implantasiya olunması ehtimalı ilə təhlükəlidir. Limfa düyünlərinin prosesə cəlb olunması və uzaq toxumalarda metastazların olması proqnozu pisləşdirir, buna görə də xəstəliyi mümkün qədər tez diaqnostika etmək son dərəcə vacibdir. Cinsi həyata başladıqdan 80 yaşa qədər bütün qadınlara illik profilaktik müayinələr tövsiyə olunur. Skrininq diaqnostikası simptomlar hələ olmadığı erkən mərhələlərdə şişi aşkar etməyə kömək edir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası şişin histoloji tipi, mərhələsi, yayılma dərəcəsi və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq multidissiplinar komanda tərəfindən müəyyən edilir.
Onkoginekologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
