Qadın reproduktiv sisteminin bütün problemləri ilə ginekologun müayinəsinə müraciət etmək lazımdır. Bu səhifədə menstruasiya dövrünün pozulmasının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Ginekoloq İnfeksionist Onkoloq Psixiatr
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Qadın reproduktiv sisteminin bütün problemləri ilə ginekologun müayinəsinə müraciət etmək lazımdır. Əgər tiroid bəzinin, hipofizin, fəvqəladə böbrək bəzilərinin, sinir sisteminin patologiyaları diaqnostika edilirsə, həkim xəstəni digər mütəxəssislərə yönləndirəcəkdir.
Növləri
Menstruasiya dövrü pozğunluğunun əsas növləri:
- Amenoreya – altı ay ərzində menstruasiyanın tam olmaması;
- Hipermenoreya – həddindən artıq bol qanaxmalar;
- Hipomenoreya – çox az ifrazat;
- Proyomenoreya – aralarındakı fasilə 21 gündən çox olmayan patoloji tez-tez aybaşı;
- Opsomenoreya – aralarındakı fasilə 35 gündən çox olan seyrək aybaşı;
- Polimenoreya – qan ifrazının bir həftədən çox davam etməsi;
- Oliqomenoreya – aybaşının 1-2 gündən az davam etməsi;
- Dismenoreya – aybaşı zamanı baş ağrısı, iştahsızlıq, ürəkbulanma, zəiflik;
- Alqodismenoreya – ümumi pisləşmə əlamətlərinə əlavə olaraq qarının aşağı hissəsində lokal ağrılı hisslər.
Dövr xaricində qanaxmalar – metrorragiya da baş verir. Onlar dərhal həkimə müraciəti tələb edir, çünki bədxassəli törəmələrin əlaməti ola bilər. Qanaxma bol və ya dayanmırsa, gecikmədən təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Səbəbləri
Menstruasiya dövrünün pozulmasının səbəbləri fizioloji və patoloji səbəblərə bölünür. Birinci halda pozğunluqlar bir neçə amillə bağlı ola bilər:
- Dövrün formalaşması: aybaşının başlanmasından sonrakı ilk bir yarım il ərzində baş verir;
- Hamiləlik: doğuşdan sonra süd vermə olmadıqda dövr təqribən 12 həftədən sonra normallaşır; qadın süd verirsə, aybaşının bərpası bir ilə qədər çəkə bilər;
- Klimaks dövrü – 45-50 yaş arası. Bu zaman dövr qısala bilər, sonra fasilələr yaranır;
- Tükənmə, fiziki həddindən artıq yüklənmə: idmançı qadınlarda və modellərdə aybaşı tez-tez yox olur;
- Hormon qəbulu;
- Abort;
Patoloji səbəblərə aşağıdakılar aiddir:
- Yumurtalıqların disfunksiyası. Səbəb infeksiyalar, iltihab, hormonal-aktiv kistalar, şişlər, cinsi vəzilərin vaxtından əvvəl «yorulması» ola bilər.
- Beyin qabığının, hipotalamusun, hipofizin patologiyaları. Bu strukturlar aybaşı hormonlarının sintezi baxımından yumurtalıqların işini tənzimləyir.
- Uşaqlığın patologiyaları və törəmələri, bunların fonunda atılan epitelin miqdarı ya kifayət qədər olmur, ya da artıq olur.
- Yumurtalığın follikulyar kistasının formalaşması. Yumurta hüceyrəsi ovulyasiya dövründə follikuldan çıxmadıqda aybaşı gecikir. Nəticədə follikul böyüyür, lakin 2-3 dövrdən sonra özbaşına sorulur.
Menstruasiya dövrünün pozulmasının səbəbi qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası da ola bilər. Tiroksin və triyodtironinin çatışmazlığı hipotalamo-hipofizar sistemin pozğunluqlarını, lüteinləşdirici (LH) və follikulstimuləedici (FSH) hormonların səviyyəsinin azalmasını təhrik edir.
Diaqnostika
Menstruasiya dövrünün pozulmasının diaqnostikası şikayətlərin və anamnezin toplanması ilə başlayır, sonra ginekoloji kresloda klassik müayinə aparılır. Eyni zamanda həkim CYİ-lərə görə analizlər götürür. Yekun diaqnoz qoymaq üçün hərtərəfli müayinə təyin edilir.
- Kiçik çanağın transvaginal USM-i. Müayinə orqanların strukturunu göstərir, konturlarının dəyişməsini, törəmələrin, şişlərin olmasını aşkar edir, uşaqlıq daxilində endometriumun qalınlığını, yumurtalıqlarda follikulların vəziyyətini müəyyən edir.
- Kiçik çanağın MRT-si. Yumşaq toxumaları ətraflı incələməyə, onların vəziyyətini qiymətləndirməyə, iltihabi prosesləri aşkar etməyə, törəmələrin xarakterini müəyyən etməyə imkan verir.
- Cinsi hormonlara, qalxanabənzər vəzi və hipofiz hormonlarına qan analizi.
Zərurət olduqda həkim digər dəqiqləşdirici müayinələr, məsələn, qalxanabənzər vəzinin USM-ini, onun punksiyasını və s. Təyin edəcək.
Müalicə
Menstruasiya dövrünün pozulmasının müalicə üsulları nasazlığın səbəbindən asılıdır. Əksər hallarda hormonal terapiya yaxşı nəticə verir. Cərrahi əməliyyatlar bədxassəli yenitörəmələr, iri xoşxassəli şişlər, qan laxtası toplanmalarının, abseslərin aradan qaldırılması üçün zəruridir.
Qadının psixoemosional fonunun normallaşdırılması mühüm rol oynayır. Keyfiyyətli istirahət və müsbət emosiyalardan sonra dövrənin özbaşına nizamlandığı hallar az deyil.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Ağırlaşma variantları nasazlığın nə ilə yaranmasından asılıdır.
- Yumurtalıqların polikistozu: piylənmə, gestasion şəkərli diabet, obstruktiv apnoe sindromu, qaraciyərin piyli hepatozu, qanın laxtalanmasının artması, endometriumun böyüməsi (xərçəng riskini artıran amillərdən biri).
- Hipotireoz: mikseoedema (selikli şişkinlik), sonsuzluq, immunitetin zəifləməsi, xolesterin səviyyəsinin artması və nəticədə aterosklerozun, işemik ürək xəstəliyinin, infarktın inkişafı.
- Adneksit: xroniki formada ektopik hamiləlik riski artır, ovulyasiyanın olmaması, boruların yapışması və yumurtalıqlardakı sklerotik dəyişikliklər səbəbindən tez-tez sonsuzluq inkişaf edir.
- Hipertireoz: sümüklərin kövrəkliyi, ürək-damar xəstəlikləri, tromboemboliya ağırlaşmaları riskinin artması, tireotoksik böhran.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qadın reproduktiv sistemi ilə bağlı bütün problemlərlə ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Qalxanabənzər vəzinin, hipofizin, böyrəküstü vəzilərin, sinir sisteminin patologiyaları aşkar edilərsə, həkim xəstəni digər mütəxəssislərə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Bir çox qadınlar aybaşı pozulmalarını stress, iqlimə uyğunlaşma, pəhriz ilə izah edərək həkimə müraciəti təxirə salır, nəticədə vaxt itirilir. Hansı hallarda ginekoloqa müraciət etmək məqsədəuyğundur:
- Menstruasiya zamanı güclü ağrılar;
- Müntəzəm 5-7 günlük gecikmələr;
- Gözlənilən başlanğıc tarixindən 14 və daha çox gün gecikmə;
- Həddindən artıq bol və uzun sürən qanaxmalar;
- Menstruasiyalar arası az miqdarda ifrazat (ləkələnmə);
- Menstruasiyadan əvvəl və sonra uzunmüddətli ləkələnmə.
Gözlənilməz qanaxma zamanı həkimə mümkün qədər tez müraciət etmək lazımdır, əgər qanaxma çox güclüdür və dayanmırsa, təcili yardım çağırmaq lazımdır. Bu, mütləq onkoloji əlamət demək deyil. Səbəb adi hormonal nasazlıq da ola bilər. Lakin həkimə getməyi təxirə salmamaq daha doğrudur. İllik profilaktik müayinələr ciddi patologiyaların effektiv qarşısını almaq üsuludur.
Suallar və cavablar
Bəli, ola bilər. Psixosomatikanı, xüsusən emosional qadınlarda, nəzərdən qaçırmaq olmaz.
Artıq çəki insulinrezistentliyə, testosteron və prolaktin səviyyəsinin artmasına səbəb ola bilər. Endokrinoloq və nutrisioloqla məsləhətləşmək, arıqlamağa çalışmaq lazımdır. Analiz nəticələrinə əsasən həkim hipoqlikemik preparatlar, çatışmazlıq varsa vitamin və nutrientlər təyin edə bilər.
Bütün analizlər normadadırsa və USM (ultrasəs müayinəsi) nəticələrinə görə heç bir kənarlaşma yoxdursa (sarı cisim var, ovulyasiya olur), müalicəyə ehtiyac yoxdur. Həkim vitaminoterapiya tövsiyə edə bilər.
