Çənənin irinli periostiti — çənə sümüyünün periostunun (gövdə və ya alveolyar çıxıntının) irinli xarakter daşıyan kəskin iltihabi zədələnməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Flyus
- çənə sümüyü üstlüyünün irinli iltihabı
- odontogen periostit
Xəstəlik haqqında

Əksər hallarda xəstəliyin yaranma səbəbi odontogendir. Odontogen iltihabı unikal hesab etmək olar, çünki o, iki müdafiə mexanizminin eyni zamanda təsiri nəticəsində inkişaf edir: yerli immunitetin (bilavasitə ağız boşluğunda) və sistemin (bütün orqanizmin), hansılar ki, həm müstəqil ola, həm də bütövlükdə antimikrob müdafiə sistemi təşkil edə bilər. Kəskin iltihabi zədələnmənin periostda patogenetik gedişatının ağırlığı immunitetin bütün amillərinin birgə qarşılıqlı təsirindən asılıdır.
Kəskin irinli periostitin diaqnostikası klinik simptomatikaya, ağız boşluğunun obyektiv müayinəsinin nəticələrinə və çənələrin rentgenoloji müayinəsinə əsaslanır. Xəstəliyin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır, bu zaman proqram həm cərrahi, həm də medikamentoz komponenti əhatə edir.
Səbəbləri
Patologiya ən çox 16-40 yaş kateqoriyasına aid şəxslərdə inkişaf edir. Ən çox səbəb olan diş aşağı çənədə lokalizasiya olunur, bu zaman ən çox mənbə birinci və üçüncü molardır, bir qədər az hallarda – ikinci molarlar və premolyarlar, son dərəcə nadir hallarda isə birinci premolyarlar, kəsici dişlər və köpək dişləridir. Əgər periostit yuxarı çənəni əhatə edirsə, səbəb birinci molarlardan və ya premolyarlardan gələn infeksiyadır, bir qədər az hallarda ikinci premolyarların destruksiyası iltihaba səbəb olur, qalan diş vahidlərindən infeksiya nadir hallarda periosta yayılır. Patologiya əsasən çənələrin alveolyar seqmentlərinin periostunda ağız boşluğunun vestibülü tərəfindən inkişaf edir (halların 85 %-i). Daha nadir hallarda (təxminən halların 5%-i) periostun damaq tərəfdən iltihabı rast gəlinir (bu vəziyyət «damaq absesi» adlanır), həmçinin dilaltı büküş tərəfdən (halların 10 %-i).
Etioloji aspektdə bu patologiyanın yaranmasında əsas rolu streptokok və stafilokok mikroorqanizmlər, həmçinin Qram üsulu ilə müsbət və ya mənfi rənglənən çöplər oynayır. Bəzi hallarda törədici çürümə bakteriyalarıdır. Halların 75%-ində patogenlər oksigen tələb etmir, halların 25%-ində isə oksigendən asılıdır.
Təsnifat
Lokalizasiyaya görə fərqləndirilir:
- Üst çənənin periostunun iltihabi zədələnməsi;
- Aşağı çənənin periostunun iltihabi zədələnməsi.
Klinik mənzərə

Periostun irinli iltihabının əsas simptomları ağrı hissi və zədələnmiş yanaq tərəfində şişkinlikdir. Periostal zonada irinli proses inkişaf etdikdə ümumi vəziyyət pozulur, baş ağrısı, zəiflik və bədən temperaturunun cüzi yüksəlməsi meydana çıxır. Pasiyent qeyd edir ki, bu simptomlar yaranmazdan əvvəl onun dişi ağrıyıb, lakin tibbi yardım almayıb. Əgər aşağı çənə dil tərəfdən iltihablanırsa, o zaman insanı qida qəbulu və udma zamanı ağrılar narahat edir. Obyektiv olaraq zədələnmə tərəfində yumşaq toxumaların şişkinliyi müəyyən edilir ki, bu da üzün sağ və sol yarısının assimmetriyasına gətirib çıxarır. Şişkinlik səbəb dişin lokalizasiya zonasında maksimum ifadə olunur. Periodontun iltihabına cavab olaraq aşağı çənə altında, boyunda yerləşən limfa düyünləri böyüyür.
Obyektiv müayinə məlumatları əsasında stomatoloq hansı dişin patoloji prosesin səbəbi olduğunu müəyyən edə bilər.
- Əgər mənbə yuxarı kəsici diş olubsa, onda yuxarı dodağın bir hissəsi, burun boşluğunun qanadları və dibi şişir.
- Əgər səbəb yuxarı köpək dişi və premolyarlarda yerləşirsə, onda üzün orta və aşağı üçdə biri şişir, irin yarılaraq köpək çuxuru nahiyəsinə çıxır.
- Əgər infeksiya yuxarı molyarlardan yayılıbsa, onda yanaq, yanaq sümükləri və qulaqətrafı zona şişir.
- Əgər periostitin səbəbi ağıl dişi ilə bağlıdırsa, onda yanaq və gicgah nahiyəsi şişir, lakin şişkinlik dərhal deyil, bir müddət sonra əmələ gəlir ki, bu da obyektiv diaqnostikanı xeyli çətinləşdirir.
- Əgər infeksiya aşağı kəsici dişlərdən yayılıbsa, şişkinlik aşağı dodağı, çənəni və dilaltı sahənin ön hissəsini əhatə edir.
- Əgər periostitin mənbəyi aşağı köpək dişi və ya aşağı premolyarlar olarsa, şişkinlik yanağın aşağı hissəsini, ağız bucağını, həmçinin çənəaltı sahəni əhatə edir.
- Aşağı çənənin səbəbkar molyarları yanağın aşağı hissəsində şişkinliyin yaranmasına gətirib çıxarır, bu şişkinlik çənəaltı zonaya və qulaq seyvanı yaxınlığında çeynəmə sahəsinə yayıla bilər.
Aşağı çənənin dil tərəfdən kəskin iltihabi zədələnməsi çənəaltı zonanın şişməsi və bu bölmədə yerləşən limfa düyünlərinin prosesə cəlb olunması ilə müşayiət olunur. Bununla belə, elə hallar da olur ki, iltihabi şişkinlik güclə nəzərə çarpır. Bu vəziyyətdə ağız demək olar ki, maneəsiz açılır, lakin bəzən ağrılar və temporomandibulyar oynaqda hərəkətlərin müəyyən məhdudlaşması müşahidə oluna bilər (bu, patoloji prosesə daxili qanadabənzər əzələnin cəlb olunması ilə əlaqədardır). Ağız boşluğunun obyektiv vizualizasiyasında dilaltı büküşün, damaq badamcığını məhdudlaşdıran tağların şişkinliyi və qızarması qeyd olunur, bu zaman dilin hərəkətləri çətinləşir və ağrılı olur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika

Diaqnoz ağız boşluğunun obyektiv müayinəsinə əsaslanır: stomatoloq periost toxumasının iltihabına səbəb olmuş dağılmış dişi görür. Adətən patoloji proses ağızönü nahiyəni (dodaq və yanaq tərəfi) əhatə edir. Burada çənə sümüyünü örtən selikli qişada qızartı və ödem müşahidə olunur. Keçid büküşü də dəyişir — qalınlaşır və hamarlaşır. Həkim zədələnmiş nahiyəni ehtiyatla palpasiya edərək (əllə yoxlayaraq) yayılmış infiltratın olub-olmadığını və nə dərəcədə ağrılı olduğunu müəyyən edir. Diaqnozu icmal rentgen şəkli (ortopantomoqrafiya) təsdiqləyir. Bəzi hallarda iltihabi ifrazatın mikrobioloji müayinəsi tələb olunur.
Müalicə

Xəstəliyin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır – cərrahi metodlar konservativ metodlarla birləşdirilir. Bu kompleksə irinli iltihab ocağının açılması, antibakterial və desensibilizəedici terapiyanın aparılması daxildir.
Dərman terapiyası ən çox rast gəlinən bakterial agentlərin spektri nəzərə alınmaqla antibakterial preparatların təyin edilməsindən ibarətdir. Konservativ müalicəyə həmçinin detoksikasiya və iltihabəleyhinə vasitələrin qəbulu daxildir.
Cərrahi müalicə
Periostun irinli iltihab formasında subperiostal absesin təcili açılması və yara ifrazatının axınının təmin edilməsi göstərilir. Bu əməliyyat lokal ağrısızlaşdırma altında aparılır. Yuxarı çənədə yerləşən diş vahidlərindən odontogen infeksiyanın yayılması zamanı daha çox infiltrasion anesteziya tətbiq olunur. Aşağı çənə diş vahidlərindən infeksiya periosta yayıldıqda keçirici ağrısızlaşdırma göstərilir. Keçirici ağrısızlaşdırma kimi mandibulyar və ya torusal anesteziyadan istifadə olunur.
Ağrısızlaşdırıcı effekt yarandıqdan sonra cərrah bilavasitə əməliyyat müdaxiləsinin aparılmasına başlayır. Həkim maksimum irinli iltihab zonasında – tərkibin fluktuasiyasının müəyyən edildiyi yerdə kəsik aparır. Kəsiyin istiqaməti keçid büküşünə nisbətən paraleldir. Kənarların yapışmasının qarşısını almaq və infeksiya ocağının adekvat drenajını təmin etmək üçün yaraya yumşaq drenaj yeridilir. İnfeksiya ocağı açıldıqdan sonra yara antiseptik məhlulla yuyulur, bu isə yararsız toxumaların uzaqlaşdırılmasına və toxumaların bərpası üçün daha yaxşı şəraitin yaradılmasına imkan verir.
İnfeksiyanın inkişafına səbəb olmuş diş, dişin məhv olması halında, onun olmaması diş-çənə aparatının funksionallığının pozulmasına gətirib çıxarmayacaqsa və ya təbəssümün estetik görünüşünü pisləşdirməyəcəksə, irinli ocağın açılması ilə eyni vaxtda çıxarılmalıdır. İnfeksiya mənbəyi olan dişin çıxarılması eksudatın daha yaxşı axmasına kömək edir. Diş saxlandığı halda diş boşluğunun açılması, kök kanallarından nekrotikləşmiş infeksiyalaşmış toxumanın parçalanmasının götürülməsi tələb olunur ki, bu da eksudatın axmasına kömək edəcəkdir. Sonradan iltihabi əlamətlər səngidikdən sonra diş konservativ müalicəyə məruz qalır.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra iltihabi əlamətlərin daha tez səngiməsi üçün fizioterapevtik prosedurlar, toxumalar tam sağalana qədər yara boşluğunun antiseptiklərlə işlənməsi təyin edilir. Əgər səbəb olan diş çıxarılmışdırsa, optimal müddətlərə çatdıqda protezləmə aparılır.
Profilaktika
Profilaktikanın əsas üsulu diş və parodont xəstəliklərinin vaxtında müalicəsidir. Ağız boşluğunda patoloji proseslərin erkən aşkarlanması üçün şikayətlər olmadıqda belə ildə 1-2 dəfə profilaktik müayinələrə stomatoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
İrinli periostit (xalq arasında “flyus”) özü-özünə keçmir: irin boşaldılmalı və infeksiyanın mənbəyi olan diş müalicə olunmalıdır. Diş ağrısı fonunda diş əti və ya yanaq şişibsə, həmin gün stomatoloqa müraciət edin. Şişkinliyi isitməyin, kompres qoymayın, antibiotikləri özbaşına qəbul etməyin: ağrıkəsicilər əlamətləri gizlədə bilər, lakin iltihab yayılmağa davam edir.
Aşağıdakılardan hər hansı biri yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın:
- udqunmaqda və ya nəfəs almaqda çətinlik;
- şişkinliyin çənə altına, boyuna, göz nahiyəsinə sürətlə yayılması;
- ağzı açmağın mümkün olmaması, dilin qalxması;
- yüksək hərarət, titrəmə, kəskin zəiflik, çaşqınlıq.
Bu əlamətlər infeksiyanın dərin toxumalara yayıldığını göstərə bilər və təcili cərrahi yardım tələb edir.
Suallar və cavablar
Bu vəziyyətin diaqnostikası və müalicəsi ilə stomatoloq-cərrah məşğul olur.
Yuxarı və ya aşağı çənənin periostunun kəskin iltihabı irinli infeksiyanın yayılmasına səbəb ola bilər. Bu, üz və boyun abseslərinin və flegmonalarının yaranması, sümük iliyinə aid strukturların iltihabı, prosesə Haymor boşluğunun cəlb olunması və s. ilə müşayiət olunur.
Adətən temperaturda cüzi yüksəlmə olur. Lakin immun sisteminin aktivliyi azalmış pasiyentlərdə qızdırma olmur.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

