Vitamin B12 çatışmazlığı nəticəsində yaranan anemiya: sümük iliyində eritrositlərin yetişməsi pozulur, uzunmüddətli çatışmazlıqda sinir sistemi zədələnir.
Sinonimlər: Pernisioz anemiya, Addison-Birmer xəstəliyi
Vitamin B12 (kobalamin) çatışmadıqda sümük iliyinin hüceyrələri DNT-ni normal sintez edə bilmir, buna görə eritrositlər iri (meqaloblastik), yetişməmiş olur və tez parçalanır. Bu, meqaloblastik anemiyanın formalarından biridir. B12 çatışmazlığının əsas xüsusiyyəti sinir sisteminin zədələnməsidir: nevroloji əlamətlər qan dəyişikliklərindən əvvəl də başlaya bilər və gec müalicədə geri dönməyə bilər. Pernisioz anemiya (Addison-Birmer xəstəliyi) dəqiq mənada autoimmun variantdır: orqanizm vitaminin sorulması üçün lazım olan Kasl daxili faktoruna qarşı anticisimlər hasil edir.
Səbəblər və risk amilləri
- autoimmun (atrofik) qastrit;
- mədə əməliyyatları, o cümlədən bariatrik cərrahiyyə, qalça bağırsağının rezeksiyası;
- Kron xəstəliyi, seliakiya və digər sorulma pozuntuları;
- B12 əlavələri və zənginləşdirilmiş məhsullar olmadan ciddi vegan qidalanma;
- metformin və proton pompası inhibitorlarının uzun müddət qəbulu;
- yaşlı yaş, enli lentşəkilli qurdla yoluxma.
Simptomlar
Halsızlıq, fiziki yükdə təngnəfəslik, ürəkdöyünmə, limonu-sarımtıl çalarlı dərinin solğunluğu, hamar, parlaq və iltihablı dil. Nevroloji əlamətlər: ayaq və əllərdə keyimə və gizildəmə, yerişdə qeyri-sabitlik, yaddaşın zəifləməsi, əsəbilik, depressiya.
Diaqnostika
Ümumi qan analizində hemoqlobin azalır, eritrositlərin orta həcmi (MCV) isə artır; çox vaxt leykosit və trombositlər də aşağı olur. Vitamin B12 səviyyəsi yoxlanılır, sərhəd nəticələrdə homosistein və metilmalon turşusu təyin edilir. Səbəbi aydınlaşdırmaq üçün daxili faktora və mədənin parietal hüceyrələrinə qarşı anticisimlər araşdırılır, qastroskopiya aparılır.
Müalicə
Əsas məqsəd vitamin B12-ni bərpa etməkdir; adətən iynə şəklində (sianokobalamin, hidroksokobalamin), bəzi hallarda həb formasında verilir. Autoimmun formada müalicə çox vaxt ömürlük davam edir. Yalnız fol turşusu ilə özbaşına müalicəyə başlamaq olmaz: qan analizi yaxşılaşa bilər, lakin sinirlərin zədələnməsi dayanmır. Müalicə sxemini və müddətini həkim müəyyən edir.
Profilaktika
Vegetarianlara, yaşlılara, mədə əməliyyatı keçirmiş və uzun müddət metformin qəbul edən şəxslərə B12 səviyyəsini vaxtaşırı yoxlatmaq tövsiyə olunur.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- sakit vəziyyətdə artan təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, huşunu itirmə;
- ayaqlarda sürətlə artan zəiflik, hissiyyatın itməsi, yerişin pozulması;
- şüurun dumanlanması.
Üst termin: Meqaloblastik anemiya
Əlaqəli terminlər
- Meqaloblastik anemiya
- Vitamin B12
- Autoimmun qastrit
- Atrofik qastrit
- Polineyropatiya
- Fol turşusu
- Homosistein
- Ümumi qan analizi
