Orqanizmdə fibrin laxtalarının parçalanmasını əks etdirən laborator göstərici; əsasən tromboz və tromboemboliyanı istisna etmək üçün istifadə olunur.
D-dimer fibrin laxtası həll olunarkən yaranan fraqmentdir. Qanda onun az miqdarı həmişə olur, laxtalar fəal şəkildə əmələ gəlib parçalandıqda isə konsentrasiyası artır. Analizin əsas dəyəri mənfi nəticədədir: klinik ehtimal aşağı olduqda normal D-dimer dərin venaların trombozunu və ağciyər arteriyasının tromboemboliyasını əlavə müayinəsiz yüksək etibarlılıqla istisna etməyə imkan verir. Yüksək nəticə isə tək başına diaqnoz qoymur.
Nə üçün təyin edilir
- dərin venaların trombozu və ya ağciyər arteriyasının tromboemboliyasına şübhə (Uells və ya Cenevrə şkalaları ilə klinik ehtimalın qiymətləndirilməsi ilə birlikdə);
- disseminə olunmuş damardaxili laxtalanma sindromunun diaqnostikası və izlənməsi;
- ağır infeksiyalarda, o cümlədən COVID-19-da vəziyyətin qiymətləndirilməsi;
- bəzən antikoaqulyant terapiyanın müddətini müəyyənləşdirərkən.
Hazırlıq
Xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Qan venadan sitratlı sınaq şüşəsinə götürülür; ac qarına və ya yüngül yeməkdən 3–4 saat sonra vermək məsləhətdir. Antikoaqulyant qəbulu, yaxın vaxtlarda keçirilmiş əməliyyat, travma və hamiləlik barədə həkimə məlumat vermək vacibdir.
Normalar
İstinad dəyərləri laboratoriyadan, metoddan və ölçü vahidindən asılıdır, buna görə nəticə blankına baxmaq lazımdır. Çox vaxt 0,5 mkq/ml FEU-dan (500 nq/ml FEU) az hədd istifadə edilir. Bəzi laboratoriyalar nəticəni DDU vahidlərində verir, burada hədd təxminən iki dəfə aşağıdır. 50 yaşdan yuxarı şəxslərdə tromboemboliyanı istisna etmək üçün yaşa uyğunlaşdırılmış hədd (yaş × 10 nq/ml FEU) tətbiq oluna bilər. Hamiləlik zamanı D-dimer fizioloji olaraq artır.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Artım aşağıdakı hallarda mümkündür:
- dərin venaların trombozu, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, arterial trombozlar;
- disseminə olunmuş damardaxili laxtalanma sindromu;
- yaxın keçmişdə əməliyyat, travma, yanıq, qanaxma;
- infeksiyalar və sepsis, onkoloji xəstəliklər;
- hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövr, qaraciyər və böyrək xəstəlikləri;
- yaşlı yaş.
Kiçik və ya “köhnə” laxtada, həmçinin antikoaqulyant fonunda yalançı mənfi nəticə ola bilər. Nəticəni həmişə həkim simptomlarla birlikdə qiymətləndirir. Qəfil təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, qanlı bəlğəm və ya bir ayaqda ağrılı ödem olduqda analizi gözləmədən təcili tibbi yardım (103) çağırmaq lazımdır.
Əlaqəli terminlər
- Dərin venaların trombozu
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Venoz tromboemboliya
- Disseminə olunmuş damardaxili laxtalanma sindromu
- Koaquloqramma
- Fibrinogen
- Antikoaqulyant terapiya
