Qlikemik variabellik

Qlikemik variabellik qan şəkərinin «sıçrayışlarının» amplitudunu və tezliyini təsvir edir. Eyni qlikozilləşmiş hemoqlobini olan iki insanda mənzərə tamamilə fərqli ola bilər: birində qlükoza sabit qalır, digərində yüksək zirvələr təhlükəli enmələrlə növbələşir. Məhz ikinci vəziyyət tez-tez hipoqlikemiyalar və pis özünühiss ilə bağlıdır, buna görə müasir diabet tövsiyələri variabelliyi ayrıca hədəf kimi nəzərdən keçirir.

Nə üçün təyin edilir

• 1-ci tip şəkərli diabetdə və insulin qəbul edən 2-ci tip diabetdə nəzarətin sabitliyinin qiymətləndirilməsi;
• tez-tez və ya hiss olunmayan hipoqlikemiyaların səbəbinin axtarışı;
• insulinoterapiyanın seçilməsi və düzəldilməsi, insulin pompasının tənzimlənməsi;
• qidalanmanın, fiziki yükün, qastroparezin qlükozaya təsirinin qiymətləndirilməsi.

Hazırlıq

Göstərici qlükozanın fasiləsiz monitorinqi (CGM) və ya fleş-monitorinq proqramları tərəfindən avtomatik hesablanır. Etibarlı qiymətləndirmə üçün adətən sensordan vaxtın ən azı 70%-i ərzində istifadə etməklə təxminən 14 günlük məlumat lazımdır. Bu dövrdə adi rejimlə yaşamaq, yemək qəbullarını, insulini və fiziki yükləri qeyd etmək məqsədəuyğundur. Sensorun dəqiqliyini quraşdırma səhvləri və bəzi maddələr (məsələn, ayrı-ayrı modellərdə C vitamininin yüksək dozaları) azaldır – bunu öz sisteminizin təlimatından dəqiqləşdirin.

Normalar

Əsas göstərici variasiya əmsalıdır (CV): standart kənarlaşmanın orta qlükozaya nisbəti. Beynəlxalq konsensusa görə 36% və daha aşağı CV hədəf sayılır; daha yüksək göstəricilər qeyri-sabit qlikemiyanı və hipoqlikemiya riskinin artmasını göstərir. Əlavə olaraq standart kənarlaşma, rəqslərin orta amplitudu və sutkanın saatlarına görə qlükoza profili qiymətləndirilir. Fərdi hədəfləri yaşı, diabetin tipini və hipoqlikemiya riskini nəzərə alaraq müalicə həkimi müəyyən edir.

Kənarlaşmaların səbəbləri

Yüksək variabellik insulin dozalarının qidalanmaya və fiziki yükə uyğun gəlməməsi, yeritmə vaxtının səhv seçilməsi, sürətli karbohidratlarla tez-tez qəlyanaltı, yemək qəbullarının buraxılması, spirtli içki qəbulu zamanı yaranır. Onu qastroparez, lipohipertrofiyalı inyeksiya yerləri, müşayiətedici xəstəliklər, hormonal dəyişikliklər (aybaşı tsikli, pubertat), hipoqlikemiyanın hiss olunmaması artırır. Variabelliyin azalmasına diabet məktəbində təlim, karbohidratların hesablanması, müasir insulinlər və avtomatik yeridilmə funksiyalı pompalar kömək edir – terapiyanı yalnız həkim dəyişdirir.