Yaşlı insanlarda tor qişanın mərkəzi zonasının (makulanın) xroniki xəstəliyi; mərkəzi görmənin tədricən və ya sürətlə itirilməsinə səbəb olur.
Sinonimlər: Makulodistrofiya
Yaşa bağlı makula degenerasiyası (YMD) 50–60 yaşdan yuxarı insanlarda görmənin geri dönməz zəifləməsinin əsas səbəblərindən biridir. Oxumağa, üzləri tanımağa və xırda detallara cavabdeh olan tor qişa sahəsi — makula zədələnir. YMD zamanı periferik görmə adətən qorunur, buna görə tam korluq baş vermir.
Səbəblər və risk amilləri
- yaş — əsas amil;
- siqaret çəkmə — riski bir neçə dəfə artırır;
- irsiyyət, açıq rəngli qüzehli qişa;
- arterial hipertenziya, ateroskleroz, piylənmə, tərəvəzi az olan qidalanma.
Formalar və simptomlar
Quru (atrofik) forma daha çox rast gəlinir və illər ərzində yavaş irəliləyir. Yaş (neovaskulyar) forma daha nadirdir, lakin daha təhlükəlidir: tor qişanın altında patoloji damarlar böyüyür, onlardan maye və qan sızır və görmə həftələr ərzində pisləşə bilər.
- düz xətlərin əyilməsi, mətnin dalğalı görünməsi;
- görmə sahəsinin mərkəzində bulanıq və ya qaranlıq ləkə;
- oxumaqda, üzləri tanımaqda çətinlik, daha parlaq işığa ehtiyac;
- kontrastlığın və rəng qavrayışının azalması.
Diaqnostika
Oftalmoloq göz dibini müayinə edir, YMD-nin aşkarlanması və nəzarəti üçün əsas üsul olan optik koherent tomoqrafiya (OKT), lazım olduqda OKT-angioqrafiya və ya flüoressein angioqrafiyası aparır. Evdə özünü yoxlamaq üçün Amsler şəbəkəsindən istifadə olunur: hər göz ayrıca yoxlanılır.
Müalicə
- Yaş forma: damar böyümə faktoruna qarşı preparatların (anti-VEGF) intravitreal inyeksiyaları. Müalicə uzunmüddətlidir, fərdi qrafiklə aparılır; vaxtında başlandıqda çox vaxt görməni qorumağa və ya yaxşılaşdırmağa imkan verir.
- Quru forma: ölmüş hüceyrələri bərpa etməyin effektiv üsulu yoxdur. Aralıq mərhələdə həkim AREDS2 tədqiqatının məlumatlarına əsasən antioksidant və sink kompleksləri tövsiyə edə bilər — onları oftalmoloq təyin edir.
- Siqaretdən imtina, təzyiqə nəzarət, yaşıl tərəvəz və balıqla qidalanma.
- Zəif görənlər üçün vasitələr: böyüdücülər, parlaq işıqlandırma, mətni səsləndirən proqramlar.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qəfildən xətlərin əyilməsi, mərkəzdə qaranlıq ləkə yaranıbsa və ya bir gözün görməsi kəskin pisləşibsə, bir neçə gün ərzində oftalmoloqa müraciət edin: yaş formada müalicəsiz keçən hər həftə görmənin geri dönməz itkisinə səbəb ola bilər.
Əlaqəli terminlər
- Makula
- Tor qişa
- İntravitreal inyeksiya
- Optik koherent tomoqrafiya
- Makula ödemi
- Görmə pozğunluğu
- Katarakta
- Nikotin asılılığı
