İmmun sistemin antigenə həddindən artıq və ya qeyri-adekvat reaksiyası nəticəsində öz toxumalarının zədələnməsi; allergiyanı və ona yaxın reaksiyaları əhatə edir.
Hiperhəssaslıq immun cavabın həddindən artıq olduğu və orqanizmə zərər verdiyi reaksiyaların ümumi adıdır. İmmun sistem özü-özlüyündə və ya həmin dozada zərərsiz olan maddəyə reaksiya verir, yaxud çox şiddətli reaksiya göstərir. Allergiya immun mexanizmlərlə yaranan, hiperhəssaslığın xüsusi və ən məşhur növüdür; bundan başqa oxşar simptomlu qeyri-immun reaksiyalar da mövcuddur.
Mahiyyəti və mexanizmləri
Klassik olaraq immun hiperhəssaslığın dörd tipi ayırd edilir (Cell və Kumbs üzrə):
- I tip, dərhal — tosqun hüceyrələrin bir neçə dəqiqə ərzində IgE-asılı reaksiyası: övrə, allergik rinit, astma, anafilaksiya.
- II tip, sitotoksik — hüceyrələrə və ya toxumalara qarşı anticisimlər: uyğun gəlməyən qanın köçürülməsi zamanı hemoliz, dərman sitopeniyaları.
- III tip, immunokompleks — «antigen — anticisim» komplekslərinin damarlarda, böyrəklərdə, oynaqlarda çökməsi: zərdab xəstəliyi, bəzi vaskulitlər.
- IV tip, gecikmiş — 24–72 saatdan sonra T-limfositlərin reaksiyası: allergik kontakt dermatit, tuberkulin sınağı, ağır dərman dəri reaksiyaları.
Müasir təsnifat əlavə olaraq T-hüceyrə reaksiyalarının müxtəlif yarımtiplərini və qeyri-immun mexanizmləri, məsələn, bəzi dərmanlarla tosqun hüceyrələrin birbaşa aktivləşməsini nəzərə alır.
Klinik əhəmiyyəti
Reaksiya tipinin başa düşülməsi taktikanı müəyyən edir. I tip reaksiyalar üçün dəri prik-testləri və spesifik IgE informativdir, təcili vasitə isə adrenalindir. IV tip reaksiyalar aplikasion (patç) testlərlə təsdiqlənir və bu zaman antihistamin preparatlar az effektlidir. Dərman reaksiyasından şübhələndikdə preparatı, simptomların yaranma vaxtını və xarakterini qeyd etmək vacibdir — bu, allerqoloqa təkrar istifadə riskini qiymətləndirməyə kömək edir.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
Allergiya və anafilaksiya, dərmanlara qarşı hiperhəssaslıq, övrə və angioödem, allergik və kontakt dermatit, zərdab xəstəliyi, hiperhəssaslıq pnevmoniti, həmçinin toxuma zədələnməsinin II və III tip mexanizmlərlə getdiyi bir sıra autoimmun xəstəliklər.
Maddə ilə təmasdan sonra qəfil nəfəs çətinliyi, boğazın şişməsi və ya təzyiqin düşməsi dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün əsasdır. Dərman qəbulundan sonra qabarcıqlı və selikli qişaları zədələyən geniş səpgi həkimin təcili müayinəsini tələb edir.
Əlaqəli terminlər
- Allergiya
- Anafilaksiya
- Dərmanlara qarşı hiperhəssaslıq
- Zərdab xəstəliyi
- Autoimmun xəstəlik
- Allergik kontakt dermatit
- Sensibilizasiya
- Autoanticisimlər
