Anafilaksiya

Anafilaksiya təxirəsalınmaz vəziyyətdir: allergen bir neçə dəqiqə ərzində bütün orqanizmdə tosqun hüceyrələrdən və bazofillərdən mediatorların kütləvi ifrazına səbəb olur. Eyni anda bir neçə sistem zədələnir: dəri, tənəffüs yolları, ürək-damar sistemi, həzm traktı. Vaxtında adrenalin yeridilməzsə, reaksiya qırtlağın ödemi, tənəffüsün dayanması və ya şokla nəticələnə bilər.

Səbəblər və risk amilləri

• Qida məhsulları — yer fındığı, qoz-fındıq, süd, yumurta, balıq, dəniz məhsulları, küncüt (uşaqlarda ən çox rast gəlinən səbəb).
• Dərmanlar — antibiotiklər (xüsusən beta-laktamlar), qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, miorelaksantlar, rentgenkontrast maddələr.
• Arı, eşşəkarısı və digər pərdəqanadlıların zəhəri.
• Lateks; bəzən səbəb müəyyən edilmir (idiopatik anafilaksiya).
• Bronxial astma, ürək xəstəlikləri, beta-blokator qəbulu, həmçinin fiziki yük və spirtli içki fonunda ağır gediş riski yüksəkdir.

Simptomlar

Adətən təmasdan bir neçə dəqiqədən iki saata qədər müddətdə inkişaf edir: yayılmış övrə, qaşınma, dərinin qızarması, dodaqların, dilin və boğazın şişməsi, səsin batması, çətin və ya fitverən tənəffüs, öskürək, qarın ağrısı, qusma, qorxu hissi, başgicəllənmə, təzyiqin kəskin düşməsi, huşun itirilməsi. Dəri əlamətləri olmaya da bilər. Bir neçə saatdan sonra simptomların təkrar (ikifazalı) dalğası mümkündür.

Diaqnostika

Anafilaksiya klinik əlamətlərə görə tanınır — müalicəyə başlamaq üçün analiz lazım deyil. Sonradan ilk saatlarda götürülmüş qanda triptazanın təyini diaqnozu təsdiqləməyə kömək edir, allerqoloq isə sınaqlarla səbəbi aydınlaşdırır.

Müalicə

Birinci və əsas vasitə adrenalinin budun xarici səthinə əzələdaxili yeridilməsidir; autoinyektor varsa, vəziyyətin pisləşməsini gözləmədən dərhal istifadə edilməlidir. Zərərçəkəni ayaqları qaldırılmış vəziyyətdə uzandırırlar (nəfəs çətinliyində — yarımoturaq), qəfil ayağa qalxmağa imkan vermirlər. Xəstəxanada oksigen verilir, venadaxili məhlullar yeridilir, lazım olduqda bronxolitiklər tətbiq olunur; antihistamin preparatlar və qlükokortikoidlər yalnız müalicəni tamamlayır və adrenalini əvəz etmir. Epizoddan sonra stasionarda müşahidə lazımdır.

Profilaktika

Səbəbkar allergendən ciddi qaçınmaq, adrenalin autoinyektorunu daim özü ilə gəzdirmək, yaxınları və həkimləri məlumatlandırmaq, həşərat zəhərinə allergiyada allergen-spesifik immunoterapiya.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Anafilaksiyanın istənilən əlamətində dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın — hətta adrenalindən sonra simptomlar zəifləsə belə.