İmmun sistemin səhvən orqanizmin öz hüceyrələrinə, toxumalarına və molekullarına qarşı hasil etdiyi anticisimlər.
Autoanticisimlər mikroblara deyil, insanın öz zülallarına, nuklein turşularına, reseptorlarına və ya hüceyrələrinə qarşı yönəlmiş immunoqlobulinlərdir. Normada immun sistem «özününkü» ilə «yad»ı fərqləndirir. Bu tolerantlıq pozulduqda B-limfositlər orqanizmin öz strukturlarına qarşı anticisimlər istehsal etməyə başlayır. Qanda onların təyini autoimmun xəstəliklərin diaqnostikasında əsas vasitələrdən biridir.
Mahiyyəti və təsir mexanizmi
Autoanticisimlər toxumalara bir neçə yolla zərər verə bilər: hüceyrələrə birləşib onların parçalanmasına səbəb olur (məsələn, eritrositlərin və ya trombositlərin), böyrəklərdə, damarlarda və oynaqlarda çökən immun komplekslər əmələ gətirir, yaxud reseptorları bloklayır və ya əksinə, stimullaşdırır. Məsələn, TSH reseptoruna qarşı anticisimlər Qreyvs xəstəliyində qalxanabənzər vəzi stimullaşdırır, asetilxolin reseptoruna qarşı anticisimlər isə miasteniyada sinir-əzələ ötürülməsini pozur.
Bəzi autoanticisimlərin az miqdarı sağlam insanlarda da, xüsusilə yaşlılarda və qadınlarda rast gəlinir. Buna görə onların aşkarlanması hələ xəstəlik demək deyil.
Klinik əhəmiyyəti
- Diaqnostika — bir çox autoimmun xəstəlik xarakterik anticisimlərin aşkarlanması ilə təsdiqlənir.
- Proqnoz — bəzi anticisimlər ilk simptomlardan illər əvvəl yaranır və xəstəliyin inkişaf riskini göstərir.
- Aktivliyin qiymətləndirilməsi — ayrı-ayrı anticisimlərin (məsələn, ikizəncirli DNT-yə qarşı) səviyyəsi xəstəliyin aktivliyi ilə birgə dəyişir.
Nəticə həmişə şikayətlər, müayinə və digər analizlərlə birlikdə şərh olunur: simptomsuz təcrid olunmuş müsbət test adətən müalicə deyil, müşahidə tələb edir.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- Antinuklear anticisimlər — sistem qırmızı qurdeşənəyi, sistem sklerodermiya, Şeqren sindromu.
- Revmatoid faktor və siklik sitrullinləşmiş peptidə qarşı anticisimlər — revmatoid artrit.
- Antifosfolipid anticisimlər — antifosfolipid sindromu.
- Tireoperoksidazaya qarşı anticisimlər — autoimmun tireoidit.
- Adacıq hüceyrələrinə və GAD-a qarşı anticisimlər — 1-ci tip şəkərli diabet.
- Toxuma transqlutaminazasına qarşı anticisimlər — seliakiya.
Hansı autoanticisimlərin yoxlanılacağına klinik mənzərəyə əsasən həkim — revmatoloq, endokrinoloq və ya digər mütəxəssis — qərar verir.
Üst termin: İmmunoqlobulin
Əlaqəli terminlər
- Autoimmun xəstəlik
- Antinuklear anticisimlər
- Revmatoid faktor
- Siklik sitrullinləşmiş peptidə qarşı anticisimlər
- Antifosfolipid anticisimlər
- Sistem qırmızı qurdeşənəyi
- Revmatoid artrit
- İmmunoqlobulin
