Systema respiratorium

Tənəffüs sistemi havanı keçirən və qaz mübadiləsini təmin edən orqanların məcmusudur: oksigen qana daxil olur, karbon qazı isə xaric edilir.

Sinonimlər: Tənəffüs orqanları

Tənəffüs sistemi orqanizmi oksigenlə təmin edir və maddələr mübadiləsi zamanı yaranan karbon qazını xaric edir. Bundan başqa, o, turşu-qələvi müvazinətinin saxlanmasında, səsin yaranmasında, iybilmədə və nəfəslə daxil olan hissəciklərdən, mikroblardan müdafiədə iştirak edir.

Quruluşu

Yuxarı tənəffüs yolları — burun boşluğu, burunətrafı ciblər, udlaq. Burada hava isinir, nəmlənir və tozdan təmizlənir.
Aşağı tənəffüs yolları — qırtlaq, traxeya, bronxlar və bronxiollar. Bronx ağacı dəfələrlə şaxələnir; kirpikli selikli qişa tozu və mikrobları daim xaricə çıxarır (mukosiliar klirens).
Ağciyərlər və alveollar — kapillyarlarla əhatə olunmuş yüz milyonlarla kiçik qovuqcuq. Onların çox nazik divarından oksigen qana, CO2 isə nəfəsvermə havasına keçir.
Plevra — tənəffüs zamanı ağciyərlərin sürüşməsini təmin edən iki qatlı örtük.
Tənəffüs əzələləri — diafraqma və qabırğaarası əzələlər; ritmi beyin kötüyündəki tənəffüs mərkəzi idarə edir.

Tənəffüs necə işləyir

Yetkin insan sakit vəziyyətdə dəqiqədə təxminən 12–20 dəfə nəfəs alır. Tənəffüs mərkəzi ilk növbədə qanda CO2 səviyyəsinə reaksiya verir: o artdıqda tənəffüs tezləşir. Səmərəli qaz mübadiləsi üçün üç şərt lazımdır: kifayət qədər ventilyasiya, ağciyərlərdə normal qan axını və keçirici alveol divarı.

Klinik əhəmiyyəti

Tənəffüs orqanlarının xəstəlikləri həkimə müraciətin əsas səbəblərindəndir. Onların arasında kəskin infeksiyalar (KRVİ, qrip, bronxit, pnevmoniya), xroniki xəstəliklər (bronxial astma, XOAX, bronxoektaziya, interstisial ağciyər xəstəlikləri), vərəm, ağciyər xərçəngi, yuxuda tənəffüs pozğunluqları var. Ümumi əlamətləri öskürək, təngnəfəslik, bəlğəm, döş qəfəsində ağrı, qanhayxırmadır; ağır zədələnmə tənəffüs çatışmazlığına gətirib çıxarır.

Necə müayinə olunur

Ağciyərlərin funksiyası spirometriya, pikfloumetriya, bodipletizmoqrafiya, pulsoksimetriya və qan qazları ilə, quruluşu isə rentgenoqrafiya, KT və bronxoskopiya ilə qiymətləndirilir. Ağciyər sağlamlığını qorumağın əsas yolları siqaretdən, o cümlədən elektron siqaret və qəlyandan imtina, zərərli istehsalatda tənəffüs orqanlarının qorunması, təqvimə uyğun olaraq qrip, pnevmokok və digər infeksiyalara qarşı vaksinasiyadır.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qəfil güclü təngnəfəslik, boğulma, dodaqların göyərməsi, bol qanhayxırma, tənəffüs yollarına yad cisim düşməsi hissi olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.

Əlaqəli terminlər

Hansı həkim məşğul olur

Pulmonoloq

Bu mövzuda məqalələr

Tənəffüs gimnastikası

Tənəffüs orqanizmdəki fizioloji funksiyalara təsir edən ən vacib proseslərdən biridir. Yaxşı inkişaf etmiş tənəffüs aparatı hüceyrələrin tam dəyərli…

İstiqamət: Müalicəvi fiziki kültür

Yüksək intensivlikli Super Inductive System maqnitoterapiya aparatında pnevmoniyadan sonra tənəffüs reabilitasiyası

Pnevmoniya ağciyərlərdə iltihabi proseslə xarakterizə olunan və insanın bütün tənəffüs sisteminə təsir edən kəskin xəstəlikdir. Pnevmoniya infeksiya nəticəsində…

İstiqamət: Fizioterapiya / Pulmonologiya

Tənəffüs sistemi