Lipogenez orqanizmdə yağ turşularının və yağların (triqliseridlərin), o cümlədən artıq karbohidratlardan sintezidir; enerjinin ehtiyat üçün toplanmasının əsas yoludur.
Lipogenez orqanizmdə yağların əmələ gəlməsinə deyilir. Yağın bir hissəsini qida ilə alırıq, lakin qaraciyər və piy toxuması yağ turşularını özləri də sintez edə bilir — ilk növbədə qlükozadan, o, cari ehtiyacdan çox daxil olduqda. Yaranan yağ turşuları qliserinlə birləşərək triqliseridlərə çevrilir və enerji ehtiyatı kimi piy hüceyrələrində toplanır.
Prosesin mahiyyəti
İki əsas istiqamət fərqləndirilir:
- de novo lipogenez — yağ turşularının karbohidratların parçalanma məhsullarından (asetil-KoA) «sıfırdan» sintezi, əsasən qaraciyərdə baş verir;
- triqliseridlərin əmələ gəlməsi — qida ilə daxil olan və orqanizmin öz yağ turşularından, qaraciyərdə və piy toxumasında.
Lipogenezin əsas stimulyatoru insulindir; onun səviyyəsi yeməkdən sonra, xüsusən sürətli karbohidratlarla zəngin qidadan sonra artır. Fruktoza artıqlığı (şirin içkilər, siroplar) və spirtli içkilər də lipogenezi gücləndirir. Qlükaqon, adrenalin və aclıq isə onu ləngidir. Qaraciyər triqliseridləri çox aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin tərkibində qana çıxarılır və ya qaraciyərin özündə toplanır.
Klinik əhəmiyyəti
Normada lipogenez yeməksiz dövrləri keçirməyə imkan verən faydalı mexanizmdir. Lakin daimi kalori artıqlığı, az hərəkətlilik və insulinrezistentlik zamanı o, həddindən artıq güclənir. Belə halda qaraciyərdə yağ xaric olunduğundan daha sürətlə toplanır, qana isə daha çox triqliserid keçir.
Klinik praktikada «lipogenezə» ayrıca analiz yoxdur. Onun artıqlığı haqqında dolayı yolla yüksək triqliseridlərə, ultrasəs müayinəsində qaraciyərin piylənməsi əlamətlərinə, bel çevrəsinə əsasən mühakimə yürüdülür. Həddindən artıq lipogenezi azaltmağa kaloridə mötədillik, şəkərin, şirin içkilərin və spirtin məhdudlaşdırılması, müntəzəm fiziki fəallıq və çəkinin azaldılması kömək edir.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- metabolik disfunksiya ilə əlaqəli steatotik qaraciyər xəstəliyi (piy hepatozu);
- hipertriqliseridemiya və aterogen dislipidemiya;
- piylənmə, o cümlədən abdominal;
- insulinrezistentlik, metabolik sindrom və 2-ci tip şəkərli diabet;
- alkoqol mənşəli qaraciyər xəstəliyi.
Əlaqəli terminlər
- İnsulin
- Lipoliz
- Lipid mübadiləsi
- Triqliseridlər
- Piy toxuması
- Metabolik disfunksiya ilə əlaqəli steatotik qaraciyər xəstəliyi
- Piylənmə
- Adiposit
Hansı həkim məşğul olur
Bu mövzuda məqalələr
Lipoliz - prosedur haqqında bilmək lazım olan hər şey
Bu prosedur estetik təbabətdə onilliklərdir tətbiq olunur. Aparat və inyeksion üsulları daim təkmilləşdirilir. Problemli yerlərdə lokal piy yığıntısı…
İstiqamət: Kosmetologiya
