Donvurma — aşağı temperaturun təsirindən toxumaların zədələnməsidir; ən çox əl və ayaq barmaqları, qulaqlar, burun və yanaqlar zədələnir.
Soyuqda dərinin damarları daralır, toxumalarda buz kristalları əmələ gəlir, mikrosirkulyasiya pozulur, isindikdən sonra isə ödem və xırda damarların trombozu inkişaf edir. Nəticədə toxumaların bir hissəsi ölə bilər. Təhlükə ondadır ki, soyuq anında ağrı tez yox olur və insan zədəni hiss etmir. Donvurmanın həqiqi dərinliyi yalnız bir neçə gündən sonra aydın olur.
Səbəblər və risk amilləri
- şaxtada uzun müddət qalmaq, xüsusən küləkli və rütubətli havada;
- yaş və ya dar ayaqqabı və geyim, soyuqda dərinin metalla təması;
- alkoqol sərxoşluğu, yorğunluq, travmalar, hərəkətsizlik;
- şəkərli diabet, ayaq arteriyalarının aterosklerozu, Reyno sindromu, siqaret;
- uşaqlar və yaşlılar.
Simptomlar
Dörd dərəcə ayırd edilir. I dərəcədə dəri əvvəlcə solğun, sonra qırmızı və ödemli olur, göynəmə və gizilti narahat edir. II dərəcədə bir sutka ərzində şəffaf möhtəviyyatlı qabarcıqlar yaranır. III dərəcədə qabarcıqların möhtəviyyatı qanlı olur, dəri həssaslığını itirir, onun bütün qatları ölür. IV dərəcədə əzələlər və sümüklər məhv olur, toxumalar qaralır, qanqrena inkişaf edir. Donvurma tez-tez ümumi soyuqlama — hipotermiya ilə birgə olur.
Diaqnostika
Həkim zahiri görünüşü, həssaslığı və qan təchizatını qiymətləndirir. Zədənin dərinliyi dinamikada dəqiqləşdirilir; ixtisaslaşmış mərkəzlərdə toxumaların həyat qabiliyyətini qiymətləndirmək üçün ssintiqrafiya və angioqrafiyadan istifadə olunur.
Müalicə
İlk yardım: isti yerə keçmək, yaş paltarı və dar ayaqqabını çıxarmaq, bürümək, isti şirin içki vermək (alkoqol yox). Dərini qarla, spirtlə və ya əllə ovuşdurmaq, qabarcıqları deşmək, odda və ya isitqi ilə qızdırmaq olmaz — zədəli dəri asanlıqla yanıq alır. Təkrar donma riski varsa, sığınacağa çatana qədər ətrafı isitməmək daha yaxşıdır. Xəstəxanada isti suda sürətli isitmə, ağrısızlaşdırma, qabarcıq və yaraların müalicəsi, tetanus profilaktikası, ağır hallarda həkimin qərarı ilə qan axınını yaxşılaşdıran dərmanlar tətbiq edilir. Ölmüş toxumaların çıxarılması (nekrektomiya, amputasiya) nekrozun sərhədi aydınlaşdıqdan sonra aparılır.
Profilaktika
Çoxqatlı geyinin, üz və əlləri qoruyun, quru və geniş ayaqqabı geyinin, şaxtada alkoqoldan çəkinin.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qabarcıqlar yaranarsa, isindikdən sonra dəri solğun, bərk və hissiz qalarsa, həmçinin yuxululuq, titrəmə, çaşqınlıq kimi hipotermiya əlamətləri olarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.
