Uclar qığırdaqla örtülmüş, sinovial maye olan kapsul içində yerləşən sümüklərin hərəkətli birləşməsi; skeletin hərəkətlərini təmin edir.
Oynaqlar sümükləri birləşdirir və onların bir-birinə nisbətən hərəkət etməsinə imkan verir. İnsan bədənində bir neçə yüz sümük birləşməsi var, lakin klinik təcrübədə «oynaq» dedikdə adətən sinovial (həqiqi) oynaq nəzərdə tutulur — iri bud-çanaq və diz oynaqlarından barmaqların kiçik oynaqlarına qədər.
Quruluşu və funksiyası
- oynaq qığırdağı — sümük uclarını örtən, sürtünməni azaldan və yükü yumşaldan hamar, elastik təbəqə; onda damar və sinir olmadığı üçün pis bərpa olunur;
- oynaq kapsulu — içəridən sinovial qişa ilə örtülmüş sıx «qın»;
- sinovial maye — qığırdağın yağlanması və qidalanması;
- bağlar oynağı möhkəmləndirir və artıq hərəkətləri məhdudlaşdırır; bəzi oynaqlarda oynaqdaxili strukturlar var — dizdə menisklər, çiyin və bud-çanaq oynağında oynaq dodağı;
- ətrafda əzələ vətərləri və sinovial kisələr (bursalar) yerləşir.
Oynaq səthləri formasına görə kürəvi (çiyin, bud-çanaq — bütün müstəvilərdə hərəkət), blokvari (falanqlararası — bükülmə və açılma), yəhərvari və s. olur. Sinovial oynaqlardan başqa az hərəkətli birləşmələr də var — məsələn, qasıq birləşməsi, fəqərə cisimlərinin disklər vasitəsilə birləşməsi.
Klinik əhəmiyyəti
Oynaq xəstəliklərinin əsas təzahürləri ağrı (artralgiya), şiş, buxovluq, hərəkətin məhdudlaşması, xırçıltı, deformasiyadır. Həkim iltihabi tipi (30 dəqiqədən uzun səhər buxovluğu, şişkinlik, hərəkətlə yüngülləşmə) və mexaniki tipi (yük zamanı ağrı, istirahətdə azalma) ayırd edir. Müayinə üçün rentgenoqrafiya, ultrasəs, MRT, sinovial mayenin analizi, iltihabın laborator markerləri istifadə olunur; artroskopiya oynağın içərisinə baxmağa və müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan verir.
Hansı xəstəliklərlə bağlıdır
- degenerativ: osteoartrit (qonartroz, koksartroz);
- iltihabi: revmatoid, psoriatik, reaktiv artrit, spondiloartritlər;
- kristal mənşəli: podaqra;
- infeksion: septik artrit — təxirəsalınmaz vəziyyət;
- travmalar: çıxıqlar, oynaqdaxili sınıqlar, menisk və bağ cırılmaları, hemartroz.
Qızdırma ilə birlikdə oynağın qəfil qızarması, kəskin ağrıması və şişməsi elə həmin gün həkim müayinəsi tələb edir.
Əlaqəli terminlər
Hansı həkim məşğul olur
Bu mövzuda məqalələr
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Artroskopiyadan sonra reabilitasiya
Artroskopiya oynaqların diaqnostikası və müalicəsinin azinvaziv endoskopik üsuludur. Onun tətbiqi zamanı kiçik kəsikdən oynağı ətraflı tədqiq etməyə və…
İstiqamət: Reabilitologiya
