Ekstrakorporal mayalanma (EKO) sonsuzluğun müalicə üsuludur: yumurta hüceyrələri orqanizmdən kənarda mayalandırılır, alınan embrion uşaqlığa köçürülür.
Sinonimlər: EKO, Süni mayalanma
Ekstrakorporal mayalanma köməkçi reproduktiv texnologiyaların əsas üsuludur. Yumurta hüceyrələri qadının yumurtalıqlarından alınır, laboratoriyada spermatozoidlərlə mayalandırılır, embrionlar bir neçə gün inkubatorda becərilir və sonra embrion uşaqlıq boşluğuna köçürülür. Üsul boruların keçməməzliyini, kişi sonsuzluğunun bir çox formasını və təbii mayalanmaya digər maneələri aradan qaldırmağa imkan verir.
Göstərişlər
- uşaqlıq borularının keçməməzliyi və ya olmaması;
- ağır kişi amili (çox vaxt ICSI ilə birlikdə);
- digər üsullar səmərəsiz olduqda endometrioz, ovulyasiya pozuntuları;
- azalmış yumurtalıq ehtiyatı, qadının yaşı;
- səbəbi aydın olmayan sonsuzluq və uşaqlıqdaxili inseminasiyanın uğursuzluqları;
- preimplantasion genetik test zərurəti, donor hüceyrələrindən istifadə.
Əks-göstərişlər
Hamiləliyin qadının həyatı üçün təhlükəli olduğu xəstəliklər, kəskin iltihabi proseslər, bədxassəli şişlər, hamiləliyi daşımağı istisna edən uşaqlıq anomaliyaları zamanı EKO təxirə salınır və ya aparılmır. Qərarı reproduktoloq və müvafiq mütəxəssislər verir.
Hazırlıq
Hər iki partnyor müayinə olunur: hormonlar, anti-Müller hormonu, ultrasəs müayinəsi, spermoqramma, HİV, hepatit B və C, sifilis və digər infeksiyalara analizlər, qadının hamiləlikdən əvvəl ümumi müayinəsi. Siqaretdən və alkoqoldan imtina, çəkinin normallaşdırılması, həkimin təyinatı ilə fol turşusu qəbulu tövsiyə olunur.
Necə aparılır
- Stimulyasiya — ultrasəs nəzarəti altında təxminən 10–14 gün hormonal dərmanlarla yumurtalıqların stimulyasiyası.
- Triqger — yumurta hüceyrələrinin son yetişməsi üçün inyeksiya.
- Punksiya — qısamüddətli anesteziya altında follikulların uşaqlıq yolu vasitəsilə punksiyası.
- Mayalanma — klassik və ya ICSI; embrionların 3–6 gün becərilməsi.
- Köçürmə — bir (nadir hallarda iki) embrionun nazik kateterlə uşaqlığa köçürülməsi; qalan keyfiyyətli embrionlar dondurulur.
- İkinci fazanın progesteron preparatları ilə dəstəklənməsi və təxminən iki həftə sonra qanda hCG analizi.
Mümkün ağırlaşmalar
Əsas risklər yumurtalıqların hiperstimulyasiya sindromu, çoxdöllü hamiləlik (buna görə getdikcə daha çox bir embrion köçürülür), punksiyadan sonra qanaxma və infeksiya, uşaqlıqdankənar hamiləlikdir. Siklin nəticəsi qadının yaşından və sonsuzluğun səbəbindən çox asılıdır, buna görə bəzən bir neçə cəhd tələb olunur. Prosedurlardan sonra qarında güclü ağrı, təngnəfəslik, huşun itməsi və ya bol qanaxma olarsa, təcili həkimə müraciət etmək, ağır vəziyyətdə isə təcili tibbi yardım (103) çağırmaq lazımdır.
