Güclü qanaxma bir neçə dəqiqə ərzində həyat üçün təhlükəli qan itkisinə səbəb ola bilər. İlk yardımın əsası — yaraya birbaşa, güclü və fasiləsiz təzyiqdir. Qol və ya ayaqdakı həyati təhlükəli qanaxma sıxmaqla dayanmırsa, turniket istifadə olunur.
Əlamətlər
- Yaradan fasiləsiz axan və ya fəvvarə vuran qan
- Paltarın və ya sarğının sürətlə qanla islanması
- Yerdə qan gölməçəsi
- Solğunluq, soyuq və nəm dəri, sürətli nəbz
- Zəiflik, susuzluq, narahatlıq, sonra çaşqınlıq və huşun itməsi
Nə etməli
-
Özünüzü qoruyun və 103-ə zəng edin
Mümkünsə, əlcək taxın. Ətrafdakılardan kiminsə 103-ə zəng etməsini xahiş edin.
-
Yaranı birbaşa sıxın
Yaranın üstünə steril sarğı, salfet və ya təmiz parça qoyub ovucla güclə sıxın. Heç nə yoxdursa, əlinizlə sıxın. Sıxmanı qanaxma dayanana qədər, ən azı on dəqiqə buraxmayın.
-
Sarğı qanla islanırsa
Islanmış sarğını götürməyin, üstünə yenisini qoyub daha güclü sıxın.
-
Təzyiqli sarğı qoyun
Qanaxma azaldıqdan sonra bintlə sıx sarğı qoyun. Sarğıdan aşağıda barmaqların rəngini və istiliyini izləyin.
-
Turniket — həyati təhlükədə
Qol və ya ayaqdakı qanaxma sıxmağa baxmayaraq güclü davam edirsə, yaradan bir neçə santimetr yuxarı turniket qoyun, qanaxma dayanana qədər bərkidin və qoyulma vaxtını qeyd edin.
-
Şokun qarşısını alın
Zərərçəkəni uzandırın, örtün, sakitləşdirin, yemək və içki verməyin.
Nə etmək olmaz
- Sıxmanı «yoxlamaq» üçün tez-tez buraxmayın
- Qanla islanmış sarğını çıxarmayın
- Yaradakı batmış əşyanı çıxarmayın
- Turniketi boyun, baş və ya gövdəyə qoymayın, qoyulmuş turniketi özünüz boşaltmayın
- Nazik ip, məftil, kəndirdən turniket kimi istifadə etməyin
Nə vaxt 103-ə zəng etməli
Güclü qanaxmada həmişə 103-ə zəng edin. Xüsusən:
- qan fəvvarə ilə və ya fasiləsiz axır;
- qanaxma on dəqiqəlik sıxmaya baxmayaraq dayanmır;
- yara boyunda, qasıqda, qoltuqaltında, döş qəfəsində və ya qarındadır;
- zərərçəkəndə solğunluq, soyuq tər, sürətli nəbz, çaşqınlıq var.
Uşaqlarda
Uşaqlarda qan həcmi kiçikdir, ona görə böyüklər üçün orta görünən qan itkisi uşaq üçün təhlükəli ola bilər. Qanaxmanı eyni qaydada — birbaşa sıxmaqla — dayandırın və 103-ə zəng edin. Uşaqda turniket də istifadə oluna bilər.
Boyun, qasıq və qoltuqaltı yaraları
Bu nahiyələrə turniket qoymaq mümkün deyil. Yaraya bükülmüş bint və ya parçanı dərin yerləşdirib (yaranı doldurub) üstündən güclə və fasiləsiz sıxın. Boyun yarasında boynu ətrafdan sarğı ilə sıxmayın.
Qanaxmanın növləri
| Növ | Necə görünür | Təhlükə |
|---|---|---|
| Kapilyar | Qan damcı-damcı sızır | Az, sıxmaqla tez dayanır |
| Venoz | Tünd qırmızı qan bərabər axır | Orta və ya yüksək |
| Arterial | Açıq qırmızı qan nəbz vurğusu ilə fəvvarə vurur | Çox yüksək, dəqiqələr ərzində |
Praktikada növü ayırmağa vaxt sərf etməyin: güclü qanaxmada dərhal sıxın.
Tez-tez verilən suallar
Müasir tövsiyələrə görə əsas və ən effektiv üsul yaraya birbaşa təzyiqdir. Ətrafı qaldırmaq və ya arteriyanı uzaqda sıxmaq onu əvəz etmir.
Turniket qoyulduqdan sonra zərərçəkən mümkün qədər tez həkimə çatdırılmalıdır. Turniketi boşaltmaq barədə qərarı yalnız tibb işçisi verir. Qoyulma vaxtını mütləq yazın.
