Artıq çəki ilə hamiləlik: diqqət tərəzidən çox sağlamlıq planında olmalıdır

İmkan olduqda qidalanma, fiziki aktivlik, təzyiq və qlükoza vəziyyəti əvvəlcədən qiymətləndirilir. Dərmanlar və əvvəlki bariatrik əməliyyat barədə məlumat verin. Arıqlama preparatlarının hamiləlik planında uyğunluğu ayrıca nəzərdən keçirilməlidir. Reproduktiv yaş və digər amillər də vaxt planına təsir edir. Hər kəsə eyni çəki hədəfi və eyni müddət təyin etmək düzgün deyil.

İlk qəbulda başlanğıc çəki və ümumi sağlamlıq məlumatı toplanır. Hamiləlik diabeti və təzyiq üçün yoxlama planı qurulur. Tromb riskinin qiymətləndirilməsi, uyğun manjetlə təzyiq ölçülməsi və lazım olduqda əlavə böyümə nəzarəti nəzərdə tutula bilər. Ultrasəsin görüntü keyfiyyəti çətinləşirsə təkrar baxış lazım ola bilər. Bu, döl probleminin təsdiqi deyil, qiymətləndirmənin tamamlanmasıdır.

Hamiləlik dövründə müəyyən çəki artımı normaldır: bunun bir hissəsi körpə, plasenta, ana suyu, uşaqlığın böyüməsi və qan həcminin artması ilə bağlıdır. Tövsiyə olunan artım hamiləlikdən əvvəlki bədən kütlə indeksinə görə fərqlənir və artıq çəkisi olan qadınlar üçün daha məhdud aralıq nəzərdə tutulur.

Buna görə “hamiləliyin hər həftəsində neçə kiloqram” kimi universal cədvəli özünüz tətbiq etməyin. Həkim və ya mama çəki dəyişikliyini qrafikdə izləyir, lakin tək rəqəmə deyil, ümumi tendensiyaya, qidalanmaya, ödemə və dölün böyüməsinə baxır.

Çəki kəskin artırsa, bu şişkinlik, təzyiq və qlükoza ilə birlikdə qiymətləndirilir. Eyni zamanda çəkinin azalması da ayrıca araşdırma tələb edə bilər, xüsusilə qusma və ya iştahsızlıq varsa. Qiymətləndirmə məqsədi qınamaq deyil, təhlükəsiz plan qurmaqdır.

Çəki ölçülməsi hər qəbulda eyni cihazda və eyni geyimdə aparılırsa, nəticələri müqayisə etmək asanlaşır.

Rasionun keyfiyyəti, porsiyalar və qida təhlükəsizliyi müzakirə edilir. “İki nəfərlik yemək” prinsipi lazım olan balansı vermir. Fərdi əks göstəriş yoxdursa uyğun fiziki aktivlik faydalı ola bilər. Ağrılı və həddən artıq yükləyici məşqlər yerinə davamlı, mümkün fəaliyyət seçilir. Qusma və bəzi qida məhdudiyyətləri varsa dietoloq dəstəyi yararlı ola bilər. Çəki artımının şərhi də fərdi vəziyyətə bağlıdır.

Fərdi əks göstəriş yoxdursa, hamiləlikdə mülayim fiziki aktivlik tövsiyə olunur. Ümumi tövsiyə həftədə təxminən 150 dəqiqə mülayim fəaliyyətdir, lakin əvvəl az hərəkətli olmusunuzsa, kiçik müddətlərdən başlayıb tədricən artırın. Məşq zamanı danışa bilməlisiniz; nəfəsiniz tutulursa, tempi azaldın.

• Gündəlik gəzinti, ən yaxşı seçimlərdən biridir.
• Üzgüçülük və su məşqləri oynaqlara yükü azaldır.
• Sabit velosiped və hamilələr üçün nəzərdə tutulmuş yoga və ya pilates.
• Yüngül güc məşqləri, düzgün texnika ilə.

Zərbə riski olan idman növlərindən, həddindən artıq isti şəraitdən və hamiləliyin ikinci yarısında uzun müddət arxası üstə uzanmaqdan çəkinin. Başgicəllənmə, sinə ağrısı, qanaxma, maye gəlməsi və ya müntəzəm sancı yaranarsa, məşqi dayandırıb tibbi komandaya müraciət edin.

Yeni məşq proqramına başlamazdan əvvəl ürək, ağciyər və təzyiq şikayətləriniz barədə həkimə məlumat verin.

Doğuş üsulu yalnız bədən kütlə indeksinə görə avtomatik seçilmir. Ana, döl, əvvəlki əməliyyat və obstetrik gediş nəzərə alınır. Anesteziya və tromboz profilaktikası barədə erkən danışmaq lazım ola bilər. Doğuşdan sonra yara, infeksiya və hərəkət planı izlənir. Əmizdirmə və sonrakı çəki idarəsinə dəstək mümkündür. Tibbi yardımın məqsədi pasiyenti rəqəmə endirmək deyil, riskləri praktik şəkildə azaltmaqdır.

Artıq çəki hamiləlikdə yüksək təzyiq və preeklampsiya riskini artıran amillərdən biridir. Preeklampsiya adətən hamiləliyin ikinci yarısında yaranır və təzyiq yüksəlməsi, sidikdə zülal və bəzən digər orqanların fəaliyyət pozuntusu ilə müşayiət olunur. Bu səbəbdən qəbullarda təzyiq və sidik yoxlanılır; təzyiqi düzgün ölçmək üçün qola uyğun manjet seçilməlidir.

Bu əlamətlər planlı qəbulu gözləmədən qiymətləndirilməlidir. Yüksək riskli qadınlarda profilaktik tədbirləri həkim fərdi müzakirə edir; dərman qəbulunu özbaşına başlamayın.

Təzyiq evdə də ölçülürsə, nəticələri qeyd edib qəbulda göstərin; lakin yüksək göstərici varsa evdə gözləməyin.

Bədən kütlə indeksi risk qiymətləndirməsində istifadə olunan göstəricidir, amma təzyiq, metabolik vəziyyət və gündəlik imkanların hamısını təsvir etmir. Qınanmadan tibbi dəstək almaq əsasdır. Təkrar çəki ölçülməsinin məqsədi izah edilməlidir. Həkimlə real və tətbiq edilən qidalanma planı qurmaq qorxuya əsaslanan sərt pəhrizdən daha faydalıdır. Qida pozuntusu tarixçəsi varsa bunu bildirin.

Bariatrik əməliyyat keçirmisinizsə əməliyyatın növünü və tarixini deyin. Vitamin və mineral ehtiyatları, qidalanma və diabet testinin uyğun üsulu barədə fərdi plan lazım ola bilər. Hər standart test bütün əməliyyatlardan sonra eyni rahatlıqla tətbiq edilmir. Qusma və qarın ağrısı kimi simptomlar da yalnız hamiləliklə izah edilməməlidir. Əvvəlki əməliyyat sənədləri uyğun mütəxəssisə yönləndirməyə kömək edir. Hamiləlik dövründə arıqlama məqsədli özbaşına dərman və əlavələrdən istifadə etməyin.

Özünüzü yaxşı hiss etmək qlükoza problemini tam istisna etmir. Artıq çəki risk qiymətləndirməsində bir amildir, amma diabeti təkbaşına təsdiqləmir. Uyğun test həftə və klinik plana görə seçilir. Bariatrik əməliyyat keçirilibsə standart qlükoza yükünün uyğunluğu ayrıca müzakirə edilməlidir. Testə hazırlıq üçün özbaşına sərt pəhrizə keçməyin; mərkəzin göstərişinə əməl edin. Diaqnoz qoyulsa qida, hərəkət, ölçmə və lazım olduqda dərman planı birlikdə qurulur. Məqsəd günahlandırmaq deyil, ana və körpə riskini azaltmaqdır.

Bədən kütlə indeksi yüksək olduqda qarın ön divarı qalınlaşdığı üçün ultrasəs görüntüsünün keyfiyyəti zəifləyə bilər. Buna görə anatomik müayinə uzun çəkə, bəzi struktur isə ilk dəfə tam görünməyə bilər. Bu, dölün probleminin olduğunu göstərmir; sadəcə texniki məhdudiyyətdir və lazım gələrsə, təkrar baxış planlaşdırılır.

Artıq çəkisi olan qadınlarda döl iri böyüyə bilər, xüsusilə hamiləlik diabeti olduqda. Lakin ultrasəslə dölün çəkisinin qiymətləndirilməsi dəqiq deyil və yalnız bu təxmini rəqəmə görə doğuş qərarı vermək düzgün olmaz. Böyümə ultrasəsinin zamanı və təkrar sayı haqqında həkimlə danışın.

Dölün hərəkətləri hər gün diqqətlə izlənməlidir. Hərəkətlərin azalması qiymətləndirmə üçün müraciət səbəbidir; artıq çəkiyə görə hərəkəti hiss etməmək adi hal sayılmamalıdır.

Plasentanın işləməsini və ana suyunun miqdarını qiymətləndirən müayinələr də lazım olduqda əlavə edilə bilər.

Artıq çəki hamiləlikdə bəzi gündəlik şikayətləri daha çox nəzərə çarpdıra bilər. Yuxuda xoruldama, nəfəsin qısa müddətli dayanması, gündüz həddindən artıq yuxululuq və səhər baş ağrısı yuxu zamanı tənəffüs pozuntusuna işarə ola bilər. Bunu həkimə bildirin, çünki bu vəziyyət təzyiq və qlükoza ilə əlaqəli ola bilər.

Mədə yanması, belin ağrısı, tənginəfəslik və ayaqlarda şişkinlik hamiləlikdə yayılmışdır. Kiçik porsiyalarla tez-tez yemək, yatmazdan əvvəl ağır yeməkdən qaçmaq, başı yüksək tutmaq mədə yanmasını azalda bilər. Bel ağrısı üçün duruş və fizioterapevt məsləhəti faydalıdır.

Şikayətləri “çəkiyə görə belədir” deyə qəbul etməyin. Bir ayağın birtərəfli şişməsi, ağrısı və qızarması, və ya qəfil tənginəfəslik ayrıca təcili qiymətləndirmə tələb edir.

Yuxu üçün yan tərəfdə yatmaq və başı bir qədər yüksəltmək çoxlarında rahatlıq verir.

Artıq çəkisi olan bəzi qadınlar tibbi qəbullarda mühakimə hissi keçirir və bu səbəbdən müraciəti gecikdirir. Sağlam yanaşma çəkiyə görə suçlama deyil, risklərin açıq izahı və birgə planlaşdırmadır. Bu, sizin hüququnuzdur.

• Hər yoxlamanın niyə aparıldığını soruşun.
• Çəki ilə bağlı hansı hədəfin real və təhlükəsiz olduğunu dəqiqləşdirin.
• Manjetin ölçüsünün sizin qola uyğun olub-olmadığını yoxlayın.
• Doğuş yeri, anesteziya və tromboz profilaktikası barədə əvvəlcədən danışın.
• Qida pozuntusu və ya əvvəlki əməliyyatlar barədə məlumat verin.

İzahat qənaətbəxş deyilsə, ikinci rəy almaq və ya başqa mütəxəssisə yönləndirilmək istəyə bilərsiniz. Etibarlı və hörmətli əlaqə hamiləlik boyu vaxtında müraciət etməyə kömək edir.

Belə söhbət sizə rahat gəlmirsə, mama və ya başqa mütəxəssislə danışmaq da mümkündür.

Qeydlərinizi telefonda saxlamaq da faydalıdır.