Doğuşdan sonra uşaqlıq atoniyası: güclü qanaxmada zaman niyə vacibdir?

Xeyr. Doğuş yollarında zədələnmə, plasenta toxumasının qalması və laxtalanma problemləri də səbəb ola bilər. Bir neçə səbəb birlikdə mövcud ola bilər. Komanda uşaqlığın yığılmasını qiymətləndirməklə yanaşı digər mənbələri də araşdırır. “Uşaqlıq yumşaqdır” ifadəsi bütün klinik mənzərənin yalnız bir hissəsidir. Diaqnoz və müdaxilə tibbi komandanın işi olmalıdır.

Əvvəlki güclü doğuşsonrası qanaxma, uşaqlığın həddindən artıq gərilməsi və doğuşun bəzi xüsusiyyətləri risk planına təsir edə bilər. Bununla belə əvvəlcədən risk aşkar edilməyən qadında da qanaxma baş verə bilər. Ona görə profilaktika və müşahidə bütün doğuşlarda əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə anemiyanın vaxtında qiymətləndirilməsi qan itkisinə hazırlıq baxımından da faydalıdır.

Komanda yardım çağırır, qan dövranını qiymətləndirir və qanaxmanı azaltmağa yönəlmiş müdaxilələr aparır. Uşaqlıq yığılmasını artıran dərmanlar, venadaxili dəstək, qan komponentləri və əlavə prosedurlar lazım ola bilər. Müəyyən hallarda balon, damar müdaxiləsi və ya əməliyyat seçilir. Ardıcıllıq və seçim vəziyyətin ağırlığından asılıdır. Bu tədbirlər evdə icra edilən üsullar deyil.

Normal doğuşsonrası ifrazatla artan güclü qanaxma fərqləndirilməlidir. Yeni çox qanaxma, iri laxtalar, bayılma, ürəkdöyünmə və kəskin zəiflikdə təcili yardım alın. Hərarət və pis qoxulu ifrazat da qiymətləndirilməlidir. Müalicədən sonra qan sayımı, dəmir ehtiyatları və psixoloji vəziyyət üçün nəzarət lazım ola bilər. Hadisənin səbəbini və gələcək hamiləlik planına təsirini sonrakı qəbulda danışın.

Təcili yardım zamanı çox qərar qısa vaxtda verilə bilər. Sağaldıqdan sonra nə baş verdiyini soruşmaq üçün ayrıca görüş faydalıdır. Əsas səbəb nə olub, hansı dərman və prosedurlar tətbiq edilib, qan komponenti köçürülübmü? Bu məlumat epikrizdə saxlanmalıdır. Gələcək hamiləlikdə komanda əvvəlki hadisəni bilsə hazırlıq planını daha dəqiq qura bilər.

Fiziki bərpa ilə emosional bərpa eyni sürətdə olmaya bilər. Yorğunluq, qorxu və hadisəni təkrar yaşamaq hissini tibbi komanda ilə paylaşın. Anemiya müalicəsi, yara və doğuş yollarının vəziyyəti, əmizdirməyə dəstək ayrıca qiymətləndirilə bilər. Qanaxmanın dayanması bütün ehtiyatların bərpa olunduğunu göstərmir. Eyni zamanda hər təkrar ifrazat yeni atoniya deyil; yeni çox qanaxma və ağırlaşma əlamətləri isə təcili araşdırılmalıdır. Nəzarət planı konkret və tətbiq edilə bilən olmalıdır.

Doğuşdan sonra müəyyən vaginal ifrazat gözlənilə bilər. Lakin miqdarın qəfil artması və ümumi zəiflik adi bərpa kimi qəbul edilməməlidir. Görünən qanın miqdarı ilə pasiyentin vəziyyəti birlikdə qiymətləndirilir. Qanaxma səbəbi atoniya, zədələnmə və ya başqa problem ola bilər. Bu fərqi evdə dəqiq ayırmaq tələb olunmur; əsas addım vaxtında yardım almaqdır. Təcili komanda qanaxmanı dayandırmaqla yanaşı qan dövranını dəstəkləyir. Yardımın bir neçə istiqamətdə eyni vaxtda aparılması vəziyyətin xüsusiyyətindən irəli gəlir.

Doğuşdan sonra qanaxma çox vaxt doğuşdan sonrakı ilk 24 saat ərzində 500 ml və daha çox qan itkisi kimi təyin olunur. Daha ağır hallarda itki daha çox ola bilər. Gözlə qiymətləndirmə qeyri-dəqiq ola bilər: görünən qan miqdarı bəzən az qiymətləndirilir. Buna görə tibb işçiləri qanı ölçü qabları ilə toplayır, ped və çarşafları çəkir və ananın klinik vəziyyətini birlikdə qiymətləndirir.

Qan itkisinin miqdarı kimi, nəbz, təzyiq, dərinin rəngi və ananın özünü necə hiss etməsi də vacibdir. Bəzən görünən qanaxma az olsa da, uşaqlıq daxilində qan toplana bilər.

Qanaxma sürətlə artırsa, komanda mümkün qədər tez venadaxili yol açır, qan analizi və qan hazırlığı üçün nümunə götürür.

Doğuşun üçüncü mərhələsinin (plasentanın ayrılması) aktiv idarə olunması qanaxma riskini azaltmağa kömək edir. Bu, adətən uşaqlığın yığılmasına kömək edən dərmanın tətbiqini, plasentanın nəzarətli çıxarılmasını və doğuşdan sonra uşaqlığın tonusunun yoxlanmasını əhatə edir. Müdaxilənin tərkibi doğuş yerindən və vəziyyətdən asılıdır.

• Əvvəlki doğuşlarda qanaxma, anemiya və laxtalanma problemi varsa, əvvəlcədən bildirin.
• Hemoqlobin aşağı olarsa, doğuşdan əvvəl müalicə və təkrar nəzarət müzakirə edin.
• Doğuşdan sonra sidik kisəsini boşaltmaq uşaqlığın yığılmasına kömək edə bilər.
• Uşaqlığın masajı ağrılı ola bilər, lakin vacib müdaxilədir.

Ağır qanaxmada orqanizm qan itkisinə uyğunlaşmağa çalışır və ana bir müddət nisbətən yaxşı görünə bilər. Sonra vəziyyət kəskin pisləşə bilər. Ona görə ananın sözlərinə və hisslərinə diqqət vacibdir.

Şok əlamətlərini “əsəb” və ya “yorğunluq” hesab edib gözləmək olmaz. Yaxınlarınız əlamətlərdən narahat olursa, bunu dərhal tibb işçisinə bildirsin.

Qanaxma yalnız doğuşdan dərhal sonra olmur. İlk 24 saatdan sonra, təxminən 12 həftəyə qədər olan qanaxma ikincili (gec) qanaxma adlanır. Səbəbləri arasında uşaqlıqda qalmış plasenta toxuması və ya qişa hissələri, uşaqlıq iltihabı və uşaqlığın tam bərpa olunmaması ola bilər.

Doğuşdan bir neçə gün və ya həftə sonra qanaxma yenidən artırsa, iri laxtalar çıxırsa, hərarət və pis qoxulu ifrazat yaranırsa, qarın aşağısında ağrı varsa, həkimə müraciət edin. Müayinədə USM, qan analizi və lazım olduqda müalicə, məsələn, antibiotik və ya uşaqlığın boşluğunun təmizlənməsi nəzərdən keçirilə bilər.

Ağır qanaxmadan sonra anemiya və dəmir çatışmazlığı yarana bilər. Bu, yorğunluq, baş ağrısı, ürək döyüntüsü və əmizdirməyə dözümsüzlük kimi əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Qan analizi, ferritin və lazım olduqda müalicə planı müzakirə edilməlidir.

Nadir hallarda ağır qanaxmadan sonra hipofiz vəzinin funksiyası pozula bilər. Süd gəlməməsi, uzun müddət davam edən güclü zəiflik və aybaşının bərpa olunmaması kimi əlamətlər həkimə bildirilməlidir. Doğuş travması, qorxu və təcili yardım təcrübəsi emosional reaksiya yarada bilər; bunu yaxınlarınız və həkiminizlə bölüşmək vacibdir.

Evə çıxarkən epikrizdə qanaxmanın səbəbi, tətbiq olunmuş müalicə və növbəti nəzarət tarixləri yazılmalıdır.

Doğuşdan sonrakı ilk saatlar ən nəzarətli dövrdür. Komanda ananın nəbzini, təzyiqini, hərarətini, uşaqlığın sıxlığını və qanaxmanı mütəmadi yoxlayır. Sidik kisəsinin dolu olması uşaqlığın yığılmasına mane ola bilər, ona görə sidik ifrazı da izlənir.

Özünüzü yaxşı hiss etməməyiniz, başgicəllənmə, qəfil isti axıntı və ya pedin tez dolması barədə dərhal komandaya deyin. Palatada tək qalırsınızsa, çağırış düyməsindən istifadə etməyi öyrənin.

Siz özünüz də uşaqlığın sıx və yığılmış olub-olmadığını qarın üzərində hiss etməyi öyrənə bilərsiniz; komanda bunu necə göstərməyi izah edə bilər.

Partnyor və yaxınlar ananın vəziyyətini diqqətlə izləməli və narahatlıq yarandıqda dərhal tibb işçisini çağırmalıdır. Solğunluq, sakitləşməyən narahatlıq, bayılma meyli, qan axını və ya sürətlə pisləşən zəiflik təcili əlamətlərdir.

Təcili yardım zamanı yaxınlar sakit qalmağa, komandanın işinə mane olmamağa və lazım olduqda körpəyə baxmağa kömək edə bilər. Sonradan ananın emosional vəziyyətinə də diqqət yetirmək lazımdır, çünki belə hadisə qorxu və stress yarada bilər.