Placenta

Hamiləlik zamanı uşaqlıqda formalaşan müvəqqəti orqan: ananı və dölü birləşdirir, qidalanmanı, qaz mübadiləsini və hormon ifrazını təmin edir.

Sinonimlər: Cift, Uşaq yeri

Plasenta (cift, uşaq yeri) yalnız hamiləlik dövründə mövcud olan orqandır. O, döl yumurtasının toxumalarından və uşaqlığın selikli qişasından formalaşır, hamiləliyin sonunda diametri təxminən 15–20 sm olan disk formasında olur və dölə göbək ciyəsi ilə bağlanır. Uşaq doğulduqdan sonra cift ayrılır və doğuşun son dövründə xaric olur.

Quruluşu və funksiyaları

Döl tərəfdən plasenta içərisindən dölün damarları keçən xorion xovlarından ibarətdir. Xovlar ananın qanı ilə yuyulur, lakin normada ana və dölün qanı qarışmır — onları nazik plasentar baryer ayırır. Əsas funksiyalar bu baryer vasitəsilə həyata keçirilir:

qaz mübadiləsi — dölə oksigenin çatdırılması və karbon qazının xaric edilməsi;
qidalanma — qlükoza, amin turşuları, yağlar, vitaminlər və mikroelementlərin daşınması;
ifrazat — dölün mübadilə məhsullarının kənarlaşdırılması;
hormonal — xorionik qonadotropin, progesteron, estrogenlər və plasentar laktogenin hasilatı;
qoruyucu — bəzi maddələrin qismən saxlanması və ananın IgG sinfi anticisimlərinin dölə ötürülməsi.

Baryer mütləq deyil: plasentadan bir çox dərmanlar, spirt, nikotin və bəzi viruslar keçir. Buna görə hamiləlikdə istənilən preparat yalnız həkimlə razılaşdırılaraq qəbul edilir.

Klinik əhəmiyyəti

Plasentanın yerləşməsi, qalınlığı və quruluşu ultrasəs müayinəsində, göbək ciyəsi və uşaqlıq damarlarında qan axını isə dopplerometriya ilə qiymətləndirilir. Bu məlumatlar uşağın böyüməsinə təsir edən pozğunluqları vaxtında aşkar etməyə kömək edir. Doğuşdan sonra həkim ciftə mütləq baxır: uşaqlıqda qalmış hissələri qanaxma və infeksiyaya səbəb ola bilər.

Hansı xəstəliklərlə bağlıdır

Plasentar çatışmazlıq və dölün bətndaxili inkişafının ləngiməsi.
Ciftin önə gəlməsi — uşaqlıq boynunun daxili dəliyinin üzərində yerləşməsi.
Ciftin vaxtından əvvəl qopması.
Ciftin bitişməsi (plasenta akkreta) — daha çox kesar əməliyyatından sonra.
Preeklampsiya — onun inkişafında plasenta damarlarının pozulmuş formalaşması əsas rol oynayır.
Cift hissələrinin qalması nəticəsində doğuşdan sonrakı qanaxma.