Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq

Tutmanın növü, son tutma vaxtı, hazırkı preparatlar və dozalar nəzərdən keçirilir. Bəzi dərmanların dölə riski digərlərindən fərqlidir. Xüsusən valproat istifadəsi olduqda erkən mütəxəssis məsləhəti vacibdir. Dəyişiklik uyğun zamanda və nəzarətlə aparılmalıdır; bir dərmanı digəri ilə özbaşına əvəz etmək olmaz. Fol turşusunun dozası da fərdi riskə görə həkim tərəfindən seçilə bilər.

Nevroloq və mama-ginekoloqla mümkün qədər tez əlaqə saxlayın. Bu, avtomatik dərman kəsmək və ya hamiləliyi dayandırmaq qərarı demək deyil. Qəbulun davamlılığı, qusma və dərmanı saxlaya bilməmə kimi problemlər qiymətləndirilir. Hamiləlikdə bəzi preparatların qandakı səviyyəsi dəyişə bilər. Simptomlar və lazım olduqda analizlər əsasında doza yenilənir. Tək laborator nəticə hər şeyi müəyyənləşdirmir.

Yuxusuzluq və dərman buraxılması tutmaları tətikləyə bilər. Özünüz üçün uyğun təhlükəsizlik planını yaxınlarla bölüşün. Uzanan tutma və ya ardıcıl tutmalarda əvvəlcədən verilmiş təcili plana əməl olunmalıdır. Ağza əşya qoymaq və qıcolan insanı zorla tutmaq olmaz. Hamiləlikdə yeni başlayan qıcolmanın səbəbi ayrıca təcili araşdırılır; bunu avtomatik əvvəlki epilepsiyaya aid etmək düzgün deyil.

Doğuş üsulu yalnız epilepsiya adı ilə müəyyən edilmir. Dərmanların qəbulunun davamı, ağrı nəzarəti və təcili ehtimal üçün plan qurulur. Doğuşdan sonra yuxusuzluq və körpəyə qulluq yükü nəzərə alınmalıdır. Hamiləlikdə artırılmış dozanın yenidən baxılması lazım ola bilər. Əmizdirmə uyğunluğu preparata görə müzakirə edilir. Körpəni çimizdirmək və daşımaq kimi gündəlik işlər üçün təhlükəsiz yardım təşkil edin.

Körpəyə gecə qulluq yuxunu poza bilər. Tutmaları yuxusuzluqla əlaqəli olan qadında yaxınların köməyi təhlükəsizlik tədbiridir. Körpəni tək çimizdirməmək və tutma ehtimalında daşıma şəraitini uyğunlaşdırmaq kimi fərdi tövsiyələr verilə bilər. Bu məsləhətlər ananı körpədən uzaqlaşdırmaq üçün deyil, qayğını təhlükəsiz təşkil etmək üçündür. Dəstək planını doğuşdan əvvəl danışmaq faydalıdır.

Hamiləlikdə doza artırılıbsa doğuşdan sonra yenidən baxılma vacib ola bilər. Hər preparatın səviyyəsi və yan təsir profili eyni deyil. Həddən artıq yuxululuq, başgicəllənmə və digər yeni simptomları bildirin. Əmizdirmə zamanı körpədə müşahidə ediləcək əlamətlər konkret dərmana görə izah edilməlidir. Hər şeyi internetdəki ümumi siyahı ilə həll etmək əvəzinə nevroloq, mama-ginekoloq və pediatrın uyğunlaşdırılmış planını alın. Müalicənin davamlı təminatı da əvvəlcədən təşkil olunmalıdır.

Müalicəni dölə təsir qorxusu ilə kəsmək tutmaların artmasına səbəb ola bilər. Ona görə “dərman var, deməli zərərdir” kimi sadə model düzgün deyil. Hər preparatın təhlükəsizlik məlumatı, dozası və tutmaya təsiri ayrı qiymətləndirilir. Ən uyğun sxem əvvəlcədən qurula bilər, lakin gözlənilməz hamiləlikdə də erkən mütəxəssis yardımı mümkündür. Preparatın dəyişməsi bəzən tədricən və nəzarətlə aparılır. Həkimin verdiyi plan olmadan dozanı azaltmaq və ya gün buraxmaq təhlükəsiz alternativ sayılmır.

Epilepsiyası olan qadınların əksəriyyəti hamiləliyi uğurla keçirir və sağlam uşaq dünyaya gətirir. Epilepsiya özü tək başına hamiləlikdən imtina etmək üçün səbəb deyil, lakin plan qurmaq üçün səbəbdir.

Planlamanın əsas məqsədi iki riski eyni vaxtda azaltmaqdır: tutma riskini və dərmanın dölə təsir riskini. Bəzi qadınlarda hamiləlik dövründə tutmaların sıxlığı dəyişmir, bəzilərində isə artır və ya azalır; bunu əvvəlcədən qəti demək mümkün deyil. Yuxu çatışmazlığı, qusma və dərmanı qəbul edə bilməmək tutma ehtimalını artıra bilər.

Ona görə hamiləlik planlaşdırarkən nevroloq və mama-ginekoloqla birlikdə görüşmək ən yaxşı addımdır. Epilepsiya növü, tutmaların nə qədər nəzarətdə olması və istifadə olunan dərman bu qərarın əsasını təşkil edir.

Epilepsiyası olan hamilələr adətən daha diqqətli izlənilir, lakin bu, hamiləliyin mütləq problemli olduğunu göstərmir.

• Nevroloqla baxış. Tutmaların tezliyi, yeni simptomlar və yan təsirlər müəyyən aralıqlarla müzakirə olunur.
• Dərmanın qan səviyyəsi. Bəzi preparatlar üçün hamiləlikdə qandakı səviyyə dəyişə bilər; lazım olduqda həkim bunu yoxlayır.
• Ətraflı USM. Döl quruluşunun qiymətləndirilməsi üçün planlaşdırılmış müayinə təklif oluna bilər.
• Dölün böyüməsi. Böyümə və vəziyyət barədə müntəzəm nəzarət aparıla bilər.
• Doğuş planı. Hansı xəstəxanada doğulacağınız və təcili vəziyyətdə nə ediləcəyi əvvəlcədən müzakirə olunur.

Qrafikin dəqiq tərkibi hamiləliyin gedişinə və istifadə etdiyiniz dərmana görə dəyişir.

Yaxınlarınıza əvvəlcədən sadə qaydalar öyrətmək təhlükəsizliyi artırır.

1. Sakit qalın və vaxtı qeyd edin. Tutmanın nə vaxt başladığını yadda saxlayın.
2. Təhlükəli əşyaları uzaqlaşdırın. Sərt və iti əşyalar ətrafda qalmasın, başın altına yumşaq bir şey qoyun.
3. Zorla tutmayın. Qıcolmanı dayandırmağa çalışmayın və ağıza heç nə qoymayın.
4. Tutma bitəndən sonra yana çevirin. Bu, tənəffüs yollarının açıq qalmasına kömək edir.
5. Yanında qalın. Şüur tam qayıdana qədər nəzarət edin.

Epilepsiya əksər hallarda əmizdirməyə mane olmur. Əksər antiepileptik preparatlar ana südünə keçir, lakin miqdar və təsir preparata görə fərqlənir. Buna görə hər dərman üçün pediatr və nevroloqla ayrıca danışın.

Körpədə həddindən artıq yuxululuq, pis əmmə, zəif çəki artımı və ya qeyri-adi hərəkətlər görünürsə, bunu həkimə bildirin. Bu əlamətlər həmişə dərmanla bağlı olmaya bilər, lakin yoxlanmalıdır.

Təhlükəsizlik üçün praktik tövsiyələr:

• Körpəni yerdə və ya yumşaq döşəkdə dəyişdirin ki, tutma halında yıxılma təhlükəsi olmasın.
• Gecə qidalanmasında yaxınlardan növbə ilə kömək alın ki, yuxu pozulmasın.
• Əmizdirməni rahat, geniş mövqedə, mümkünsə yastıqla dəstəklənmiş şəkildə aparın.
• Dərmanı hər gün eyni saatda qəbul edin; telefon xatırlatması istifadə edin.

Antiepileptik dərmanlar hamiləlikdə eyni dərəcədə təhlükəsiz deyil. Bəzi preparatlar dölün inkişaf qüsurları və ya sonrakı öyrənmə və davranış problemləri riskini artıra bilər, digərləri üçün isə bu risk nisbətən aşağıdır. Bu səbəbdən dərman planı hər qadın üçün ayrıca qiymətləndirilir.

• Mümkünsə, dəyişiklik hamiləlikdən əvvəl, tutmalar nəzarət altında olarkən edilir.
• Tutma növü bir dərmanın uyğun olub-olmamasını müəyyən edir.
• Mümkün olduqda ən az risk daşıyan və tutmaları nəzarətdə saxlayan preparat seçilir.
• Həkimin təyinatı olmadan heç bir dərman dayandırılmır, əlavə edilmir və ya dəyişdirilmir.
• Hamiləlik planlanmayıbsa və qadın hamiləlik yaşındadırsa, bu müzakirə əvvəlcədən aparılmalıdır.

Bu məsələlər ətraflı izah olunmalı və qərar məlumatlı razılıq əsasında verilməlidir.

Bəzi antiepileptik dərmanlar qaraciyərdə dərman mübadiləsini sürətləndirir və hormonal kontrasepsiyanın təsirini zəiflədə bilər. Bu o deməkdir ki, hamiləlik istəmirsinizsə, seçdiyiniz üsulun dərmanınızla uyğun olub-olmadığını yoxlamaq lazımdır.

• Nevroloqa və ginekoloqa hər iki dərman haqqında məlumat verin.
• Həblər, yamaq və halqa kimi hormonal üsulların təsiri bəzi dərmanlarla zəifləyə bilər.
• Uşaqlıqdaxili vasitələr və bəzi digər üsullar belə qarşılıqlı təsirdən asılı olmur.
• Əksinə, bəzi hormonal vasitələr də bəzi antiepileptik dərmanların səviyyəsini azalda bilər.

Hamiləliyi planlaşdırmaq qərarına gəldikdə, kontrasepsiyanın dayandırılması və fol turşusu barədə də mütəxəssislə danışın.

Hər qadında tutmaları tətikləyən amillər fərqlidir. Hamiləlikdə bu amilləri tanımaq və nəzarət etmək vacibdir.

• Hər gecə kifayət qədər və müntəzəm yatmağa çalışın.
• Dərmanı eyni saatlarda qəbul edin; qusmadan sonra nə edəcəyinizi əvvəlcədən həkimdən soruşun.
• Spirtli içkidən qaçının.
• Uzun müddət ac qalmayın, qida rejimini pozmayın.
• Parlaq titrəyən işıq, həddindən artıq yorğunluq və stress kimi şəxsi tətikləyiciləri qeyd edin.
• Vannada tək yuyunmaqdan çəkinin, duşa üstünlük verin.
• Pilləkən və hündürlükdə ehtiyatlı olun, avtomobil sürməyə gəldikdə yerli qaydaları və həkimin tövsiyəsini nəzərə alın.

Tutmaların gündəliyi (tarix, vaxt, təsvir və tətikləyici) nevroloqa baxışda çox faydalıdır.