Hamiləlik məsələsi və beta-xorionik qonadotropin

Xorionik qonadotropin zülal təbiətli hormondur və iki hissədən ibarətdir: alfa və beta zəncirləri. Alfa hissəsi digər hormonlara oxşar olduğu üçün hamiləliyə xas olan, spesifik hissə beta zəncirdir. Buna görə analiz «beta-XQ» adlanır.

Hormon mayalanmadan bir neçə gün sonra, embrion uşaqlığa yerləşdikdən sonra ifraz olunmağa başlayır. Hamiləliyin ilk həftələrində qanda onun miqdarı sürətlə artır, sonra isə sabitləşir və azalır. Bu dinamika analiz nəticəsini izləməyə imkan verir.

Qanda XQ-nin səviyyəsi hamiləliyin müddətindən asılı olaraq dəyişir. Ümumi gedişat aşağıdakı kimidir. Rəqəmlər laboratoriyadan laboratoriyaya fərqli ola bilər, ona görə nəticəni həkim şərh edir.

• Erkən müddətMayalanmadan bir neçə gün sonra hormon qanda aşkarlanır. İlk həftələrdə səviyyə təxminən hər iki-üç gündən bir ikiqat artır.
• Birinci trimestrin sonuHamiləliyin təxminən 8–10-cu həftələrində hormon ən yüksək səviyyəyə çatır.
• İkinci trimestrSəviyyə tədricən azalır və aşağı sabit nöqtədə qalır.
• Üçüncü trimestrHormon səviyyəsi nisbətən sabit qalır və yüksək deyil.

Bu gedişat ortalama göstəricidir. Hər qadında fərdi dəyişkənlik olduğu üçün tək bir rəqəmə əsasən nəticə çıxarmaq düzgün deyil.

Qanda beta-XQ analizi aşağıdakı hallarda təyin edilə bilər:

• menstruasiyanın gecikməsi və hamiləlik şübhəsi;
• erkən hamiləliyin təsdiqi və müddətin dəqiqləşdirilməsi;
• uşaqlıqdankənar hamiləlik və ya düşük təhlükəsi şübhəsi;
• ekstrakorporal mayalanmadan sonra hamiləliyin izlənməsi;
• düşük və ya abortdan sonra hormonun azalmasına nəzarət;
• ikinci trimestrdə genetik risklərin skrininqi çərçivəsində;
• bəzi xəstəliklərin (trofoblastik xəstəliklər, xorionepitelioma, bəzi şişlər) diaqnostikası və izlənməsi.

Analiz sadə hazırlıq tələb edir. Nəticənin düzgün olması üçün aşağıdakı qaydalara əməl edin:

1. Vaxt. Qan adətən səhər, ac qarına və ya yüngül səhər yeməyindən sonra verilir. Laboratoriyanın tövsiyəsinə baxın.
2. Dərmanlar. Hormonal dərmanlar, o cümlədən XQ preparatları qəbul edirsinizsə, bu barədə həkimə və laboratoriyaya bildirin. Dərmanı özbaşına dayandırmayın.
3. Fiziki yük. Analizdən əvvəl bir gün ağır fiziki yükdən və stressdən çəkinin.
4. Qan götürülməsi. Qan venadan götürülür və laboratoriyaya göndərilir.
5. Nəticənin alınması. Nəticə adətən eyni gün və ya ertəsi gün hazır olur.

Təkrar analiz lazım olduqda eyni laboratoriyada və eyni üsulla aparılması məsləhət görülür ki, nəticələri müqayisə etmək mümkün olsun.

Beta-XQ nəticəsini yalnız həkim klinik mənzərə, ultrasəs müayinəsi və hamiləlik müddəti ilə birlikdə qiymətləndirir. Aşağıdakı cədvəl ümumi şərh prinsiplərini göstərir.

XQ-nin cüzi artımı hamiləlikdən başqa bəzi iltihabi və ya şiş prosesləri ilə də bağlı ola bilər. Buna görə hamiləliyə və onun uğurlu inkişafına əmin olmaq üçün bir neçə gün sonra analiz təkrarlana bilər.

Hamiləliyin ikinci trimestrində XQ digər göstəricilərlə (alfa-fetoprotein, sərbəst estriol, inhibin A) birlikdə təyin edilə bilər. Bu kompleks «üçlü» və ya «dördlü test» adlanır və xromosom pozğunluqları və sinir borusunun inkişaf qüsuru riskini qiymətləndirməyə imkan verir.

Skrininq testi diaqnoz qoymur, yalnız risk dərəcəsini göstərir. Risk yüksək çıxarsa, həkim ultrasəs, qeyri-invaziv test və ya digər dəqiqləşdirici müayinələr təklif edir. Nəticə anormal olsa da, bu, mütləq problem olduğunu bildirmir, ona görə həyəcanlanmaq əvəzinə həkimlə məsləhətləşin.

Beta-XQ analizinin nəticəsi bəzi hallarda yanıltıcı ola bilər. Aşağıdakı amillər nəticəyə təsir göstərir:

• analiz çox erkən aparılıbsa, hormon hələ aşkarlanmaya bilər (yalançı mənfi);
• XQ preparatları qəbul edilibsə, nəticə yüksək çıxa bilər;
• bəzi xəstəliklər və hipofiz hormonlarının təsiri yalançı müsbət nəticə verə bilər;
• düzgün saxlanmayan və ya gecikmiş nümunə nəticəni dəyişə bilər;
• müxtəlif laboratoriyalarda ölçmə üsulları fərqli ola bilər.

Şübhəli nəticə olarsa, analiz təkrar edilir və ultrasəs müayinəsi ilə müqayisə olunur.

Hamiləliyi təyin etmək üçün iki əsas yanaşma var: sidik testi və qan analizi. Sidik testi (ev testi) asan və əlçatandır, lakin nəticəsi hormonun müəyyən həddə çatmasından asılıdır. Qan analizi isə daha həssasdır, hormonu daha erkən müddətdə aşkarlayır və onun dəqiq miqdarını göstərir.

• sidik testi — sürətli, ev şəraitində aparıla bilər, keyfiyyət xarakterlidir (müsbət və ya mənfi);
• qanda kəmiyyət testi — hormonun dəqiq səviyyəsini göstərir, dinamikanın izlənməsinə imkan verir;
• qanda keyfiyyət testi — hormonun olub-olmadığını bildirir.

Uşaqlıqdankənar hamiləlik, düşük təhlükəsi və ya mayalanma sonrası izləmə kimi hallarda yalnız kəmiyyət testi məlumatlandırıcıdır. Bu analiz laboratoriya şəraitində aparılmalıdır.

Hamiləliyi planlaşdıran qadınlar üçün XQ analizi tək olmamalıdır. Planlaşdırma mərhələsində həkim məsləhəti, qan analizləri, fəaliyyət planı və həyat tərzi tövsiyələri vacibdir. Foliy turşusu qəbulu, siqaret və alkoqoldan imtina, xroniki xəstəliklərin nəzarətdə saxlanması bu hazırlığın tərkib hissəsidir.

Hamiləlik təsdiqləndikdən sonra mümkün qədər tez qeydiyyatdan keçmək və ginekoloqun nəzarətinə düşmək lazımdır. Ultrasəs müayinəsi hamiləliyin uşaqlıqda yerləşməsini və embrionun inkişafını təsdiqləyir. Beta-XQ analizi bu müayinəni tamamlayır, lakin əvəz etmir.

Beta-XQ təkcə normal hamiləliyi göstərmir, həm də problem vəziyyətlərdə vacib məlumat verir. Uşaqlıqdankənar hamiləlik zamanı hormonun səviyyəsi gözlənildiyindən aşağı olur və ya lazımi sürətlə artmır. Bu, həyat üçün təhlükəli vəziyyət ola bilər və təcili müayinə tələb edir. Donmuş hamiləlikdə və düşük təhlükəsində də hormonun artımı zəifləyir və ya dayanır.

Çoxdöllü hamiləlikdə hormonun səviyyəsi adətən daha yüksək olur. Bəzi nadir hallarda, məsələn trofoblastik xəstəliklərdə (üzümvarı xəstəliyi), XQ olduqca yüksək ola bilər. Bu hallar ultrasəs və həkim müayinəsi ilə dəqiqləşdirilir. Ona görə nəticəyə tək rəqəm kimi deyil, kliniki mənzərənin bir hissəsi kimi baxmaq lazımdır.