Prenatal skrininq

Müayinə hamiləliyin 11-13-cü həftələrində (qan analizini bir qədər tez – 10-cu həftədən vermək olar), dölün inkişaf dərəcəsi artıq əsas anatomik strukturları və plasentanı qiymətləndirməyə imkan verdikdə aparılır. 1-ci trimestrin prenatal skrininqinə iki mərhələ daxildir: qanın müəyyən göstəricilərinin analizi və dölün ultrasəs diaqnostikası. Qan aşağıdakı göstəricilər üzrə müayinə olunur:

• Hamiləliklə əlaqəli plazma proteini A (PAPP-A);
• Xorion qonadotropinin sərbəst beta-subvahidi (XQİ).

USM zamanı aşağıdakılar qiymətləndirilir: dölün ölçüləri və onun uşaqlıqda yerləşməsi, boyunarxası zona, daxili orqanların vəziyyəti, sümüklərin formalaşmasının mütənasibliyi və baş beyin hissələrinin inkişafının simmetrikliyi, burun sümüyünün quruluşu.

Sadalanan göstəricilərin təhlili xüsusi proqramda aparılır, bu proqram döldə Daun, Edvards, Patau sindromları və s. kimi xromosom patologiyalarının risklərini hesablayır.

İkinci prenatal skrininq

2-ci trimestrin skrininqini hamiləliyin 18-ci həftəsindən 21-ci həftəsinə qədər olan dövrdə aparırlar. Skrininqə dölün inkişaf qüsurlarını və xromosom patologiyalarının ultrasəs əlamətlərini aşkar etmək məqsədilə ekspert USM daxildir.

USM-də həkim aşağıdakıları qiymətləndirir:

• dölün anatomiyası (başın ölçüləri, üz kəlləsi, ətrafların inkişafının mütənasibliyi, qarnın çevrəsi, ürək);
• orqanların formalaşmasının düzgünlüyü;
• plasentanın inkişafı və vəziyyəti, həmçinin göbək ciyəsinin daxilindəki damarlar və dölətrafı suların həcmi.

USM uşaqlıq-plasenta qan axınının vəziyyətini təhlil edən doppler ilə aparılır.

Birinci skrininqi vaxtında keçməmiş hamilələrə ikinci trimestrdə (adətən 15-20-ci həftələrdə) biokimyəvi skrininq aparıla bilər: qanda alfa-fetoprotein, xorion qonadotropini, sərbəst estriol və ingibin A təyin edilir. Birinci skrininqdə yüksək risk aşkar edildikdə isə adətən biokimyəvi analiz təkrarlanmır – genetik konsultasiya və dəqiqləşdirici müayinələr təklif olunur.

Üçüncü prenatal skrininq

Həkimlər üçüncü skrininqin hamiləliyin 32-34-cü həftələrində aparılmasını tövsiyə edirlər. Bu, dölün inkişafının, orqanizmin doğuşa hazırlığının maksimum informativ qiymətləndirilməsi və mümkün gec patologiyaların aşkar edilməsi üçün ən əlverişli dövrdür.

Skrininqə daxildir:

• Uşaqlıq arteriyalarında, göbək ciyəsində və dölün orta beyin arteriyasında qan axınını qiymətləndirmək üçün dölün, plasentanın və dölətrafı suların USM-i dopplerometriya ilə birlikdə;
• Dölün hipoksiya əlamətlərinin diaqnostikası məqsədilə döldə ürək yığılmalarının tezliyini və uşaqlığın yığılma qabiliyyətini qeydə alan kardiotokoqrafiya (KTQ).

Üçüncü trimestrdə xromosom patologiyaları üçün biokimyəvi skrininq aparılmır; göstəriş olduqda həkim başqa analizlər (məsələn, preeklampsiya şübhəsində) təyin edə bilər. Uşaqlıq-plasenta və ya plasenta-döl qan axınının pozğunluqları aşkar edildikdə qan axınını etibarlı şəkildə yaxşılaşdıran dərman müalicəsi yoxdur: dölün vəziyyəti daha sıx izlənilir (təkrar dopplerometriya, KTQ), yanaşı xəstəliklər (məsələn, arterial hipertenziya) müalicə olunur. Zərurət yarandıqda doğuşun üsulu və vaxtı barədə məsələ həll olunana qədər hamilə qadın gecə-gündüz müşahidə üçün hospitalizasiya edilir.

Birinci trimestr

Müayinə hamiləliyin 10-13-cü həftələrində aparılır, bu dövrdə dölün inkişaf səviyyəsi onun bütün daxili orqanlarını və formalaşmış plasentanı qiymətləndirməyə imkan verir. Birinci trimestrin prenatal skrininqi iki mərhələdən ibarətdir: müəyyən qan göstəricilərinin analizi və dölün ultrasəs diaqnostikası. Qan aşağıdakı göstəricilərə görə yoxlanılır:

• hamiləliklə əlaqəli plazma zülalı A (PAPP-A);
• insan xorion qonadotropininin (hCG) sərbəst beta-alt vahidi;
• plasentar laktogen, sərbəst estriol, inhibin A.

USM zamanı aşağıdakılar qiymətləndirilir: dölün ölçüləri və uşaqlıqdakı yerləşməsi, yaxalıq zonası, daxili orqanların vəziyyəti, sümüklərin formalaşmasının proporsionallığı və baş beynin hissələrinin simmetrik inkişafı, burun sümüyünün quruluşu.

Sadalanan göstəricilərin analizi xüsusi proqram vasitəsilə aparılır, bu proqram dölün Daun, Edvards, Patau və digər sindromlar kimi xromosom patologiyalarının riskini hesablayır.

İkinci trimestrin skrininqi hamiləliyin 18-21-ci həftələri arasında aparılır. Prosedura gecikmiş şəkildə üzə çıxan xromosom pozğunluqlarını və patologiyaları istisna etmək məqsədilə ekspert USM-in aparılması daxildir.

USM zamanı həkim aşağıdakıları qiymətləndirir:

• dölün anatomiyası (başın ölçüləri, üz kəlləsi, ətrafların inkişafının proporsionallığı, qarının ətraf uzunluğu, ürək);
• orqanların düzgün formalaşması;
• plasentanın inkişafı və yerləşməsi, həmçinin göbək ciyəsindəki damarlar və döl ətrafı mayenin miqdarı.

USM dopler müayinəsi ilə birlikdə aparılır, bu da uşaqlıq-plasenta qan axınının vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir.

İkinci prenatal skrininq zamanı əvvəlki müayinədə normadan kənarlaşma aşkar edilmiş hamilələrdə biokimyəvi qan analizi də təkrarlanır.

Üçüncü trimestr

Həkimlər üçüncü skrininqi hamiləliyin 32-34-cü həftələrində aparmağı tövsiyə edirlər. Bu, dölün inkişafının, orqanizmin doğuşa hazırlığının maksimum məlumatlı qiymətləndirilməsi və mümkün gecikmiş patologiyaların aşkarlanması üçün ən əlverişli dövrdür.

Skrininqə aşağıdakılar daxildir:

• uşaqlıq, göbək ciyəsi və dölün orta beyin arteriyasındakı qan axınını qiymətləndirmək üçün dopplerometriya ilə birlikdə dölün, plasentanın və döl ətrafı mayenin USM-i;
• dölün hipoksiya əlamətlərini diaqnostika etmək məqsədilə onun ürək döyüntülərinin tezliyini və uşaqlığın yığılma qabiliyyətini qeydə alan kardiotokoqrafiya (KTQ).

Kənarlaşmalar aşkar edildikdə hamilənin qanının 1-ci və 2-ci trimestrlərdəki ilə eyni göstəricilər üzrə biokimyəvi diaqnostikası aparılır. Uşaqlıq-plasenta və ya plasenta-döl qan axınının pozulması aşkar edildikdə müvafiq medikamentoz müalicə təyin olunur. Zərurət yarandıqda hamilə göstəricilər normal həddə bərpa olunana və doğuşun üsulu və vaxtı barədə qərar qəbul edilənə qədər gecə-gündüz müşahidə üçün stasionara yerləşdirilir.