KT və MRT: fərqlər nədədir və hansı daha yaxşıdır?

Kompüter və maqnit-rezonans tomoqrafiyası şüa diaqnostikası üsullarına aiddir. KT-nin MRT-dən əsas fərqi təsvir almaq məqsədilə orqanizmə təsir texnologiyasındadır.

Kompüter tomoqrafiyası ionlaşdırıcı şüalanmadan (rentgen-skanlamadan) istifadə edir. Üsul orqanizm toxumalarının rentgen şüalarını müxtəlif dərəcədə saxlamaq qabiliyyətinə əsaslanır. Maraq doğuran nahiyədən keçərkən şüalar maksimum dərəcədə sıx toxumalar (məsələn, sümüklər) tərəfindən udulur və yumşaq toxuma elementlərindən asanlıqla keçir. Nəticədə görüntülərdə sümüklər və digər sıx strukturlar – konkrementlər, yad cisimlər yaxşı vizuallaşır.

Kompüter tomoqrafiyasının standart rentgenoqrafiyadan fərqi alınan görüntülərin sayındadır. KT zamanı pasiyentin ətrafında şüa göndərən boru fırlanır, xüsusi datçiklər isə onları tutur. Prosedur nəticəsində müayinə zonasının addım-addım rentgen görüntüləri alınır. Boru nə qədər tez fırlanırsa, skanlama addımı bir o qədər kiçik, müvafiq olaraq ayırdetmə qabiliyyəti bir o qədər yüksək olur.

MR-tomoqrafiya su molekullarında olan hidrogen atomlarına xas nüvə-maqnit rezonansı hadisəsinə əsaslanır. Ən çox su yumşaq toxumalarda olur. Az su saxlayan toxumalar (məsələn, sümüklər) pis vizuallaşır. Tomoqrafın datçiki daimi maqnit sahəsində radioşüalanmanın təsiri altında hidrogen atomlarının vəziyyətindəki dəyişiklikləri qeydə alır.

Nəticədə üç müstəvidə addım-addım görüntülər alınır və onlarda orqanizmin yumşaq toxuma strukturları görünür.

MR-skanlamanın xüsusi rejimləri müxtəlif daxili strukturların vizuallaşdırılmasını yaxşılaşdırmağa imkan verir. Angiorejim bədənin müəyyən hissəsinin skanlanmasını və siqnal verməyən zonaların (məsələn, damarlarda hərəkət edən qanın) çıxılmasını nəzərdə tutur. Beyində keçirici traktların vizuallaşdırılması üçün xüsusi rejimlər var – onlar mürəkkəb əməliyyatlar zamanı tələb olunur; miokardın yığılma qabiliyyətini qiymətləndirməyə imkan verən ürəyin müayinəsi rejimi və müxtəlif orqan və sistemlərin xəstəliklərinin diaqnostikası üçün unikal imkanlar verən digər rejimlər də mövcuddur.

KT ilə MRT arasındakı fərqin nədən ibarət olduğunu anlayaraq bu və ya digər toxuma növləri baxımından prosedurun daha informativ olması barədə məntiqi nəticə çıxarmaq olar. Lakin üsulların diaqnostik imkanlarını kontrast maddələrin köməyi ilə genişləndirmək mümkündür. KT zamanı tərkibində yod olan kontrastdan istifadə edilir; o, qan axını ilə orqanizmdə paylanır və damarları, bəzi yumşaq toxumaları görünən edir. Bu, bir sıra hallarda KT-ni daxili orqanların, törəmələrin və damarların müayinəsi üçün tətbiq etməyə imkan verir.

Gücləndirici ilə MRT orqanizmə qadolinium preparatlarının yeridilməsini nəzərdə tutur. MRT zamanı kontrastla müayinənin təyin olunma səbəbləri KT-dəki səbəblərlə oxşardır – nativ rejimdə müayinə etmək mümkün olmayan və ya çətin olan strukturların vizuallaşdırılması zərurəti. Kontrastın iltihab ocaqlarında və şişlərdə toplanması bəzi xəstəliklərin diaqnostikasını asanlaşdırır. MRT zamanı gücləndirici sümük toxumasının vizuallaşdırılma keyfiyyətinə təsir etmir.

KT və MRT pulmonologiyada, kardiologiyada, nevrologiyada və neyrocərrahiyyədə, travmatologiya və ortopediyada, urologiyada, ginekologiyada, qastroenterologiyada, onkologiyada və tibbin digər sahələrində tələb olunur. Hər iki üsul xüsusi göstəriş əsasında təyin edilir və rutin skrininq üçün deyil, klinik vəziyyəti aydınlaşdırmaq lazım gəldikdə tətbiq olunur.

Kompüter tomoqrafiyası əsasən sümük toxumasının və qeyri-bircins quruluşa malik orqanların (məsələn, ağciyərlərin) xəstəliklərinin diaqnostikası üçün tətbiq edilir. Kontrast maddənin köməyi ilə orqanizmin boş strukturlarının vizuallaşdırılması imkanı üsulu törəmələrin və damar patologiyalarının diaqnostikasında istifadə etməyə imkan verir. KT həm də beyin qan dövranının pozulmasına şübhə olduqda (məsələn, hemorragik insultların diaqnostikasında) təyin edilir.

Maqnit-rezonans tomoqrafiyası müxtəlif lokalizasiyalı yumşaq toxumaların və daxili orqanların müayinəsi üçün tətbiq olunur. Prosedurun təyin edilməsi üçün əsas istənilən parenximatoz orqanın, əzələlərin, sinirlərin, damarların, oynaqların yumşaq elementlərinin (qığırdaqların, kapsulun və bağların), dərialtı piy qatının, dərinin və s. patologiyasına şübhədir. MRT-nin aparılması USM-in şübhəli nəticələri zamanı, həmçinin klinik mənzərənin qoyulmuş diaqnoza uyğun gəlmədiyi hallarda tövsiyə edilir. Müayinə onkoloji axtarış zamanı əvəzolunmazdır. Üsul ilkin və ikincili şişləri inkişafın erkən mərhələlərində vizuallaşdırmağa və onların ətraf toxumalara təsirini dəqiqliklə qiymətləndirməyə imkan verir.

Pasiyentin nə etməli olduğunu — KT, yoxsa MRT — həmişə müalicə həkimi müəyyən edir. Klinisist anamnezi, şikayətləri, digər diaqnostik müayinələrin nəticələrini və ilkin diaqnozu nəzərə alır. Müayinələr bir-birini istisna etmir və bir-birini əvəz etmir. Mübahisəli vəziyyətlərdə həkim hər iki diaqnostika üsulunu təyin edə bilər. KT və MRT-nin nəticələri bir-birini keyfiyyətlə tamamlayır, patoloji dəyişikliklər barədə maksimum məlumat toplamağa və düzgün diaqnoz qoymağa imkan verir.

KT və MRT-nin diaqnostik imkanları kifayət qədər genişdir. Hər iki prosedur orqanizmdə aşağıdakı pozğunluqları diaqnostika etməyə imkan verir:

• orqan və toxumaların morfoloji dəyişiklikləri;
• anatomik strukturların topoqrafiyasında normadan kənaraçıxmalar;
• orqanların və onların sistemlərinin inkişaf anomaliyaları;
• iltihabi proseslər;
• irinli dəyişikliklər;
• fibroz ocaqları;
• toxumaların nekrozu;
• damar patologiyaları;
• sümük-oynaq aparatında degenerativ-distrofik dəyişikliklər və s.

Diaqnostik imkanlar baxımından KT ilə MRT arasında hansı fərq olduğunu üsulların spesifikasına görə anlamaq olar?

KT sümük toxumasının istənilən struktur dəyişikliklərini (sümük çatlarını, sınıqları, osteomalyasiyanı və s.) yaxşı göstərir. Üsul vaskulyar patologiyalar və qanaxmalar baxımından informativdir.

MRT yumşaq toxumaların strukturunu ətraflı öyrənməyə imkan verir. Prosedur baş və onurğa beyninin demielinizasiyaedici xəstəliklərinin, istənilən lokalizasiyalı işemik dəyişikliklərin, oynaqların kapsul-bağ aparatının zədələnmələrinin aşkarlanmasında informativdir.

KT və MRT-nin əks-göstərişləri var; onların arasında mütləq (prosedurun aparılması mümkün deyil və ya pasiyent üçün təhlükəlidir) və nisbi (diaqnostika müəyyən şərtlər daxilində aparıla bilər) əks-göstərişlər ayırd edilir. Qərarı həmişə həkim verir.

Kompüter tomoqrafiyası

Maqnit-rezonans tomoqrafiyası

Hazırlıq müayinənin növündən və kontrast maddədən istifadə olunub-olunmamasından asılıdır. Dəqiq tövsiyələri həkim və ya radioloq verir.

1. Məlumat. Həkimə hamiləlik ehtimalı, allergiya, böyrək xəstəliyi, şəkərli diabet, implantlar və daimi dərmanlar barədə danışın.
2. Qida rejimi. Kontrastla aparılan müayinələrdən əvvəl bəzən bir neçə saat yeməməyi tövsiyə edirlər. Bunu əvvəlcədən dəqiqləşdirin.
3. Metal əşyalar. Zinət əşyalarını, saatı, saç sancaqlarını, dişlik və eşitmə cihazını çıxarın. MRT üçün metal olmayan geyim seçmək məsləhətdir.
4. Yerləşmə. Pasiyent masaya uzanır, texnik vəziyyəti düzəldir. Müayinə zamanı hərəkətsiz qalmaq vacibdir.
5. Skanlama. KT adətən qısa çəkir, MRT zamanı isə cihaz səs-küy çıxarır, qulaqlıq və ya tıxac verilir. Texnik həmişə əlaqədədir.
6. Nəticə. Şəkillərin təsviri radioloq tərəfindən hazırlanır, nəticəni müalicə həkimi şərh edir.

Müayinədən sonra kontrastla aparılıbsa, həkim su içməyi və müəyyən simptomlara diqqət etməyi tövsiyə edə bilər. Səpgi, qaşınma, üzdə şişkinlik, nəfəs darlığı və ya ürək döyüntüsü yaranarsa, dərhal tibb işçisinə məlumat verin.

Sualın tək cavabı yoxdur: «daha yaxşı» müayinə sizin şikayətlərinizdən və həkimin suallarından asılıdır. Sümük travması üçün KT sürətli və informativdir, diz oynağının bağ zədəsi üçün isə MRT daha çox məlumat verir. Bəzən hər iki müayinə lazım olur və onlar bir-birini tamamlayır.

Müayinə seçimində həkim aşağıdakıları nəzərə alır: şikayətlərin xarakteri, hansı orqanın öyrənilməsi lazımdır, təcililik, əks-göstərişlər, əvvəlki müayinələrin nəticələri. Buna görə özbaşına müayinə seçmək əvəzinə müalicə həkiminin təyinatına əməl etmək daha düzgündür.