Süd vəzi xərçənginin nəticəsi əsasən aşkarlanma mərhələsindən asılıdır. Məqalədə erkən diaqnostikanın hansı üsullarla aparıldığı və skrininqin necə qurulduğu danışılır.
Süd vəzi xərçəngi qadınlarda ən çox rast gəlinən onkoloji xəstəliklərdən biridir. Xəstəlik hər yaşda ola bilər, lakin yaş artdıqca risk də artır. Son illərdə süd vəzi xərçənginin daha gənc yaşda aşkarlanması halları da qeyd olunur, buna görə qadınların müayinəyə diqqətlə yanaşması vacibdir.
Xəstəliyin ən vacib xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, erkən mərhələdə aşkar edilən xərçəng yaxşı müalicə olunur və tam sağalma ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir. Problem odur ki, erkən mərhələlərdə xəstəlik çox vaxt heç bir əlamət vermir. Buna görə də müntəzəm özünümüayinə və həkim müayinələri xilasedici ola bilər.
Diqqət!
Süd vəzində düyün hiss etmək həmişə xərçəng demək deyil, çünki bir çox düyünlər xoşxassəlidir. Lakin hər yeni dəyişiklik həkim tərəfindən yoxlanılmalıdır.
Xəstəliyin səbəbləri və risk amilləri
Xərçəng hüceyrələrinin yaranmasının əsasında süd vəzinin normal hüceyrələrində mutasiyalar durur. Kanserogenlərin təsiri altında hüceyrələrdəki genetik material dəyişir və hüceyrə nəzarətsiz çoxalmağa başlayır. Bunun dəqiq səbəbi hər halda aydın deyil, lakin riski artıran amillər məlumdur.
- ailədə süd vəzi və ya yumurtalıq xərçəngi halları, xüsusən yaxın qohumlarda, irsi mutasiyalar;
- yaşın artması;
- menstrual dövrün erkən başlaması və ya gec menopauza;
- hamiləliyin olmaması və ya gec yaşda ilk doğuş, uzun müddət süd verməmə;
- hormonal pozğunluqlar, uzun müddət hormon əvəzedici müalicə;
- artıq çəki, hərəkətsiz həyat tərzi və spirtli içkilərin artıqlığı;
- əvvəllər süd vəzinin bəzi xoşxassəli xəstəliklərinin keçirilməsi və ya döş qəfəsinə şüalanma;
- əlverişsiz ekoloji vəziyyət və uzunmüddətli stress.
Risk amillərinin olması xəstəliyin mütləq inkişaf edəcəyini göstərmir. Risk qrupuna daxil olan qadınlar həkim nəzarəti altında olmalıdırlar.
Xəstəlik özünü necə göstərir
Süd vəzi xərçənginin erkən mərhələlərində əsas təzahür vəzidə hiss olunan bərk düyündür, çox vaxt ağrısız olur. Gec mərhələlərdə dəyişikliklər daha aydın görünür. Aşağıdakı müqayisə ilkin diqqət tələb edən əlamətləri göstərir.
Daha az narahatedici
- menstruasiyadan əvvəl hər iki döşdə gərginlik və yüngül ağrı;
- dövrdən asılı olaraq dəyişən, aybaşıdan sonra yox olan şişkinlik;
- hər iki tərəfdə eyni xarakterli, uzun müddət dəyişməyən hisslər.
Diqqət tələb edən
- bir döşdə yeni, bərk, hərəkətsiz düyün;
- döşün formasının və ölçüsünün dəyişməsi, dərinin içəri çəkilməsi, «portağal qabığı» görünüşü;
- məməbaşının içəri çəkilməsi, qızarma, qabıqlanma və ya qanlı ifrazat;
- qoltuqaltı nahiyədə ağrısız düyün və ya böyümüş limfa düyünləri.
Xərçəng hüceyrələri qan və limfa vasitəsilə orqanizmə yayıla və yeni şişlərin, yəni metastazların böyüməsinə səbəb ola bilər. Ən çox ağciyərlərə, sümüklərə, qaraciyərə, baş beynə metastaz verir. Buna görə də vaxtında aşkarlama xüsusilə vacibdir.
Erkən diaqnostika üsulları
Süd vəzi xərçənginin aşkarlanmasında bir neçə üsul istifadə olunur. Onlar bir-birini tamamlayır və həkim üsulu qadının yaşına, süd vəzinin quruluşuna və risk qrupuna görə seçir.
| Üsul | Nəyi göstərir | Qeyd |
|---|---|---|
| Özünümüayinə | Düyün, dəri dəyişikliyi, məməbaşı dəyişikliyi | Hər qadın ayda bir dəfə aparmalıdır, lakin həkim müayinəsini əvəz etmir |
| Həkim baxışı | Palpasiya, qoltuqaltı limfa düyünləri | Mammoloq və ya onkoloq tərəfindən |
| Mammoqrafiya | Kiçik şişlər, mikrokalsinatlar | Xüsusi aparatda rentgen şəkli, erkən aşkarlamada əsas üsul |
| Ultrasəs müayinəsi | Düyünün quruluşu, kist və şiş fərqi | Şüalanma yoxdur, təkrarlana bilər, gənc qadınlarda daha informativdir |
| Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) | Dəqiq görüntü, çətin hallarda əlavə məlumat | Yüksək risk qruplarında və çətin hallarda tətbiq olunur |
| Biopsiya | Toxumanın hüceyrə quruluşu | Yekun diaqnozu qoyan üsul |
Mammoqrafiya: necə aparılır
Mammoqrafiya süd vəzinin xüsusi aparatda çəkilmiş rentgen şəklidir. O, kiçik şişləri, hətta əl ilə hiss olunmayan dəyişiklikləri aşkarlamağa imkan verir. Müayinə ağrısızdır, lakin sıxılma zamanı qısa müddətli narahatlıq hiss oluna bilər.
- Hazırlıq. Bel hissəsindən yuxarı geyimi çıxarmaq lazımdır. Müayinə üçün ən uyğun vaxt menstruasiya dövrünün ilk yarısı, döşün daha az həssas olduğu günlərdir.
- Yerləşdirmə. Texnik süd vəzini aparatın platformasında yerləşdirir.
- Sıxılma. Süd vəzi şəffaf lövhə ilə qısa müddətə yüngülcə sıxılır ki, görüntü daha aydın alınsın.
- Çəkiliş. Hər süd vəzi bir neçə proyeksiyada çəkilir, bu, bir neçə dəqiqə çəkir.
- Nəticənin qiymətləndirilməsi. Radioloq şəkilləri təhlil edir və nəticəni həkimə təqdim edir. Gərək olarsa, əlavə müayinələr təyin edilir.
Mammoqrafiya ionlaşdırıcı şüalanma ilə bağlıdır, lakin müasir cihazlarda doza çox azdır. Müayinənin tezliyini və məqsədəuyğunluğunu həkim qadının yaşına və risk qrupuna görə müəyyən edir. Hamilə qadınlarda mammoqrafiya aparılmır, bu hallarda ultrasəs üstünlük təşkil edir.
Özünümüayinə necə aparılır
Sadalanan diaqnostika üsullarının yüksək effektivliyinə baxmayaraq, ən sadə və əlçatan üsul olan özünümüayinəni unutmaq olmaz. Bu, süd vəzilərinin qadının özü tərəfindən baxılması və əllənməsidir. Menstruasiya edən qadınlar üçün ən uyğun vaxt aybaşının bitməsindən bir neçə gün sonradır. Menopauzada ayın eyni günündə aparmaq məsləhətdir.
- Güzgü qarşısında baxış. Qolları aşağı, sonra yuxarı qaldıraraq hər iki döşün forması, ölçüsü, dərisinin rəngi və məməbaşılarına baxın.
- Əllə yoxlama, ayaq üstə. Sağ əlin üç barmağının yastığı ilə sol döşü dairəvi hərəkətlərlə, periferiyadan mərkəzə doğru yoxlayın, sonra tərəfləri dəyişin. Qoltuqaltı nahiyəni də yoxlayın.
- Əllə yoxlama, uzanmış vəziyyətdə. Kürəyiniz üstə uzanıb çiyin altına yastıq qoyun və yoxlamanı təkrarlayın.
- Məməbaşılarının yoxlanması. Məməbaşılarını yüngülcə sıxıb ifrazatın olub-olmadığına baxın.
- Nəticənin qeyd edilməsi. Hər hansı yeni düyün, dəyişiklik və ya ifrazat tapsanız, vaxt itirmədən həkimə müraciət edin.
Müalicə
Müalicənin nəticəsi birbaşa şişin aşkarlanma mərhələsindən asılıdır. Şiş erkən mərhələdə aşkar edilibsə və lazımi müalicə vaxtında aparılıbsa, tam sağalma ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir. Gec mərhələlərdə müalicə daha mürəkkəb olur, lakin müasir üsullar xəstəliyi nəzarətdə saxlamağa və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verir.
- Cərrahi müalicə. Şişin və ya süd vəzinin çıxarılması, lazım olduqda qoltuqaltı limfa düyünlərinin müayinəsi.
- Şüa terapiyası. Cərrahiyyədən sonra qalan xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün.
- Kimyaterapiya və hədəfli terapiya. Şişin növünə görə xərçəng hüceyrələrinə təsir edən dərmanlar.
- Hormonal terapiya. Hormon reseptorları müsbət olan şişlər üçün.
Müalicə planını onkoloqlar, cərrah, şüa terapevtləri və digər mütəxəssislərdən ibarət komanda fərdi qaydada müəyyən edir. Dərmanların növünü və dozasını yalnız həkim təyin edir.
Kimə uyğun deyil
Müayinə üsullarının bəziləri hər qadına uyğun deyil. Həkim üsulu seçərkən aşağıdakı hallar nəzərə alınır.
Müayinələr zamanı nəzərə alınmalı hallar
- hamiləlik və süd vermə dövründə mammoqrafiya aparılmır, ultrasəs müayinəsi seçilir;
- 30–35 yaşdan kiçik qadınlarda süd vəzinin quruluşu sıx olduğu üçün ultrasəs daha informativdir;
- MRT zamanı kardiostimulyator və metal implantlar məhdudiyyət yarada bilər;
- süd vəzində iltihab və ya implant olduqda müayinə üsulunu həkim seçir;
- kontrast maddəyə allergiya olduqda MRT və digər müayinələr əvvəlcədən həkimlə razılaşdırılır.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Süd vəzi ilə bağlı hər hansı yeni dəyişiklik həkimin baxışını tələb edir. Aşağıdakı hallarda gecikdirmədən mammoloqa və ya onkoloqa müraciət edin.
Həkimə müraciət edin
- döşdə yeni düyün və ya bərkimə hiss etmisinizsə;
- döşün forması, ölçüsü və ya dərisi dəyişibsə, dəri içəri çəkilibsə, qızarıbsa, «portağal qabığı» görünüşü alıbsa;
- məməbaşından qanlı və ya qeyri-adi ifrazat gəlirsə, məməbaşı içəri çəkilibsə;
- qoltuqaltı nahiyədə düyün və ya şişkinlik varsa;
- ailədə süd vəzi və ya yumurtalıq xərçəngi halları olubsa, ildə bir dəfə müayinə üçün həkimə müraciət edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Süd vəzi xərçəngi
Süd vəzi xərçəngi süd vəzisinin epitel hüceyrələrindən inkişaf edən bədxassəli şişlər qrupudur. Erkən aşkarlanma və şişin bioloji xüsusiyyətlərinin…
İstiqamət: Mammologiya / Onkocərrahiyyə
Əlaqəli Xidmətlər
Mammoqrafiya
Mammoqrafiya süd vəzilərinin az dozalı rentgen müayinəsidir və döş xərçənginin skrininqində əsas üsul sayılır. Şəkillərdə kistalar, fibroadenomalar, kalsinatlar…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Müayinənin yaşı və tezliyi risk qrupundan, ailə tarixçəsindən və süd vəzinin quruluşundan asılıdır. Dəqiq tövsiyəni həkim fərdi müəyyən edir. Ailə tarixçəsi olan qadınlar daha tez başlaya bilərlər.
Müasir mammoqrafiya cihazlarında şüalanma dozası çox azdır, faydası isə riskdən üstündür. Həkim müayinənin tezliyini məqsədəuyğunluğa uyğun müəyyən edir. Hamilə qadınlarda aparılmır.
Xeyr. Bir çox düyünlər xoşxassəli olur, məsələn, kistlər və fibroadenomalar. Lakin yalnız həkim müayinəsi və lazım olduqda ultrasəs, mammoqrafiya və biopsiya dəqiq cavab verir.
Xeyr. Özünümüayinə faydalıdır, lakin həkim müayinələri və mammoqrafiya ultrasəs kimi alətli üsulları əvəz etmir. Kiçik şişlər əl ilə hiss olunmaya bilər.
Çox nadir hallarda kişilərdə də ola bilər. Kişilərdə döşdə düyün və ya məməbaşı dəyişikliyi olarsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.