Sünnət

Sünnət cinsiyyət üzvünün başcığını örtən sünnət dərisinin kəsilib götürüldüyü kiçik əməliyyatdır. Cərrahi müdaxilə kişinin şəxsi üstünlüklərinə (o cümlədən valideynlərin dini baxışlarına) görə və ya müəyyən patologiyaların inkişafı zamanı (sünnət dərisinin daralması, başcığın sıxılması və s.) aparıla bilər.

Sirkumsiziya (həkimlər bu əməliyyatı belə adlandırır) lokal anesteziya altında həyata keçirilir. Pasiyent tez bərpa olunur və qısa müddətdən sonra adi fəallıq rejiminə qayıda bilər. Cinsi həyata qayıtma vaxtını həkim sağalmanın gedişinə görə müəyyən edir.

Sirkumsiziyaya göstərişlər belə ola bilər:

• şəxsi — kişinin estetik və ya digər səbəblərlə başcığı açmaq istəyi;
• dini — yəhudi və müsəlman mədəniyyətində sünnət dərisinin kəsilməsi məcburi ayin sayılır (oğlanlara doğuşdan az sonra aparılır);
• tibbi — patologiyaların və onlarla bağlı ağırlaşmaların aradan qaldırılması, həmçinin profilaktika məqsədilə.

Tibbi göstərişlərə görə əməliyyat aşağıdakı hallarda yerinə yetirilir:

• sünnət dərisinin dar dəliyi — fimoz zamanı başcıq açılmır, toplanan ifrazat (smeqma) isə iltihaba gətirib çıxara bilər;
• sidik ifrazı ilə bağlı çətinliklər — uretra dəliyi ilə sünnət dərisinin dəliyi arasındakı düzgün olmayan nisbətlə şərtlənir;
• gigiyenik və iltihabi problemlərin profilaktikası — sünnətdən sonra smeqmanın toplana biləcəyi məkan qalmır;
• bəzi infeksiyaların ötürülmə riskinin azaldılması — sünnət bəzi infeksiyaların riskinə təsir göstərə bilər, lakin bu, təhlükəsiz cinsi davranışı əvəz etmir. Bu məsələni həkimlə müzakirə etmək lazımdır.

Sünnətin lazım olub-olmaması klinik situasiyadan asılıdır. Patoloji fimoz inkişaf etdikdə (sünnət dərisinin darlığı və başcığın açıla bilməməsi) əməliyyat mütləq göstərişlidir. Cərrahi müdaxilədən imtina edildikdə zamanla sidik ifrazı aktı pozulur və ikincili patologiyalar qoşulur (məsələn, balanopostit — başcığın və sünnət dərisinin iltihabı).

Dini səbəblərlə sünnəti adətən valideynlər təşəbbüs edir və uşaq kiçik olarkən aparırlar. Yetkin kişilər sirkumsiziyaya şəxsi mülahizələrlə qərar verir.

Sünnətin faydaları və riskləri hər pasiyent üçün fərdi qiymətləndirilir. Bəzi tibbi hallarda əməliyyat zəruridir, digər hallarda qərar şəxsi seçim əsasında verilir və uroloqla müzakirə olunur.

Sünnət infeksiyalardan tam qoruma vermir. Əməliyyatdan əvvəl uroloq mümkün nəticələri, riskləri və alternativ yanaşmaları pasiyentlə (uşaq olduqda valideynlərlə) müzakirə edir.

Əməliyyatdan əvvəl uroloq pasiyenti müayinə edir və mümkün əks göstərişləri istisna edir. Onların sırasında sidik-cinsiyyət sisteminin aktiv iltihabi prosesləri, qanın laxtalanma sisteminin disfunksiyası, xroniki patologiyaların kəskinləşməsi ola bilər. Pasiyent standart əməliyyatönü diaqnostikadan keçir.

Sirkumsiziyada sünnət dərisi bütün uzunluğu boyunca dairəvi kəsilib götürülür.

Çıxarılan toxumaların həcmi pasiyentin (və ya uşaqlarda əməliyyat aparılırsa, valideynlərin) istəklərindən asılıdır. Toxumalar tac şırımı səviyyəsində kəsilə bilər — bu, başcığı tamamilə açır. Bəzi hallarda qismən kəsilir: başcıq oyanmamış vəziyyətdə örtülü qalır. Bu nüanslar hazırlıq mərhələsində müzakirə olunur.

Əməliyyat adekvat ağrısızlaşdırma altında baş verir:

• Yerli ağrısızlaşdırma — uroloq cərrahi müdaxilə zonasını yerli anestetiklə keyləşdirir. O, ağrı impulslarını etibarlı şəkildə bloklayır, yalnız taktil həssaslıq qalır (pasiyent toxunuşları hiss edir, lakin ağrını yox).
• Ümumi ağrısızlaşdırma — anestezioloq tərəfindən verilir. Əməliyyat uzun çəkmədiyinə görə venadaxili ağrısızlaşdırma kifayətdir. Pasiyent dərman yuxusuna salınır, əməliyyatdan sonra müstəqil oyanır, anesteziyanın təsiri bir neçə saatdan sonra kəsilir.

Tipik sirkumsiziyada əməliyyatın gedişi belədir:

1. Sünnət dərisinin mərhələli ayrılması və kəsik xəttinin müəyyən edilməsi.
2. Sünnət dərisinin xarici qatının açılması.
3. Qanayan damarların elektrokoaqulyasiyası. Sünnət dərisinin qan təchizatı zəngindir, buna görə bütün zədələnmiş damarları koaqulyasiya etmək vacibdir.
4. Daxili qatın açılması və başcığı örtən toxumaların yekun kəsilməsi.
5. Preputial qatların bütövlüyünü bərpa etmək üçün ayrı-ayrı kosmetik tikişlərin qoyulması. Nazik, özü sorulan saplardan istifadə olunur.
6. Yaranın üzərinə yerli anestetik çəkilmiş steril sarğının qoyulması.

Əməliyyatdan sonrakı dövrdə uroloq yaranın vəziyyətini və sidik ifrazının xarakterini qiymətləndirir. Sarğı islanmırsa və sidik kisəsi çətinlik olmadan boşalırsa, pasiyent sirkumsiziya günü evə buraxılır.

Sünnətdən sonra tam bərpa bir neçə həftə çəkə bilər. Bu müddətdə nəzərə çarpmayan və gələcəkdə narahatlıq yaratmayan tamdəyərli çapıq formalaşır.

Toxumaların sağalması birincili gərginliklə, yəni irinləmə olmadan getməlidir. Bunun üçün infeksion-iltihabi risklərin qarşısını alan müəyyən qaydalara riayət etmək vacibdir.

Anesteziyanın təsiri bitdikdən sonra ilk sutkada əməliyyat yarasında ağrılar yaranmağa başlayır. Onları aradan qaldırmaq üçün həkim uyğun ağrıkəsici vasitə tövsiyə edir (dozanı yalnız həkim təyin edir). Tualetə gedərkən cinsiyyət üzvünü ehtiyatla tutmaq və sidiyin sarğıya düşməməsinə çalışmaq lazımdır. Sarğının əməliyyat yarasından ifraz olunan seroz maye ilə cüzi islanmasına icazə verilir.

Tədricən epitel əmələ gəlir. Əvvəlcə nazik və zərif olur, sonra çapıq retraksiyaya uğrayır: kollagen və elastin lifləri spiral şəklində burulub qısalır. Yara yekun sağalır və kişiyə cinsi fəallığa qayıtmağa icazə verilir.

Bəzi hallarda yara prosesinin normal gedişindən kənaraçıxma mümkündür. Əməliyyatı aparmış uroloqla mümkün qədər erkən məsləhətləşmək tövsiyə olunur. Həyəcanlandırıcı əlamətlər bunlardır:

• bir neçə gündən sonra da keçməyən intensiv ağrılar;
• başcığın ifadəli ödemi — normada ödem ilk günlərdə tədricən azalır;
• yara nahiyəsində dərinin qızarması — normada bu zonada əməliyyat zamanı damarların kəsilməsi ilə bağlı göyümtüllük ola bilər;
• sidik şırnağının səpələnməsi — bir neçə gündən çox davam edirsə, iltihabi proses fonunda toxumaların uzunmüddətli ödeminə işarə edə bilər.

Ödemlər və tikişlər

Ödemlər. Sirkumsiziya, istənilən əməliyyat kimi, toxumaların zədələnməsi ilə müşayiət olunur. Buna cavab olaraq immun sistemi aktivləşir və damarlar reaksiya verir; plazma hüceyrəarası məkana keçir, bu da ödemə gətirib çıxarır.

Fizioloji ödem adətən birinci sutkanın sonuna maksimuma çatır. Bu səbəbdən sidik şırnağının görünüşü dəyişə bilər — nazik ola və ya səpələnə bilər, çünki başcığın təkcə xarici deyil, daxili hissəsi də şişir. Adətən bir neçə gün ərzində bu əlamətlər keçir.

Bir neçə gündən çox saxlanılan ödem mütləq həkim konsultasiyası tələb edir: belə vəziyyət iltihabi ağırlaşmalara işarə edə bilər.

Tikişlər. Sünnət dərisi kəsilib götürüldükdən sonra preputial toxumalar ayrı-ayrı tikişlərlə birləşdirilir. Nazik atravmatik saplar və iynələr istifadə olunur. Tikişlərin götürülməsi və ya özü sorulması müddətini həkim bildirir.

Tikişlərin götürülməsi proseduru ağrısızdır. Pasiyent adətən yalnız dartılma hissi duyur. Uroloq sapı düyünün bir qədər yuxarısından pinsetlə tutur və yüngülcə qaldırır, düyünün altındakı məkana nazik qayçı ucları daxil edilir və sap kəsilir. Sonra yüngül dartma ilə çıxarılır. Cərrah bütün düyünləri mərhələ-mərhələ götürür, dəri antiseptiklə işlənir. Sonradan sarğılara ehtiyac qalmır.

Aşağıdakı mərhələlər ümumi çərçivəni göstərir, müddətlər fərdi dəyişir və yekun tövsiyələri əməliyyatı aparan uroloq verir:

• Əməliyyatın günüAnesteziya təsirini itirdikdən sonra yara nahiyəsində yüngül ağrı və gərginlik hissi yaranır. Pasiyent çox vaxt həmin gün evə buraxılır.
• İlk günlərÖdem və yüngül göyərmə ola bilər, sarğı həkimin göstərişinə uyğun dəyişdirilir.
• Növbəti həftələrTikişlər götürülür və ya özü sorulur, epitel bərpa olunur, qızartı və ödem azalır.
• Tam sağalmaÇapıq formalaşır, həkim yaranı müayinə edir və cinsi həyata, idmana qayıtmaq barədə qərar verir.

Sünnət hər pasiyentdə dərhal aparıla bilməz. Əməliyyatdan əvvəl uroloq müayinəsi mütləqdir.

Bu əlamətlərdən hər hansı biri olduqda gözləməyin, əməliyyatı aparmış uroloqla vaxtında əlaqə saxlayın.