Sidik ifrazı zamanı ağrılar

Ağrıların ən tez-tez rast gəlinən və ümumi səbəbi iltihabi prosesdir. İltihab kişilərin və qadınların sidik-cinsiyyət traktının istənilən hissəsində yerləşə bilər və çox vaxt zəifləmiş immunitet fonunda yaranır. Daimi stress vəziyyətləri, soyuqlama, həddindən artıq yorğunluq və qeyri-kafi qidalanma da patogen və ya şərti-patogen mikroflorununn artmasına səbəb olur. İltihabın inkişafına şərait yaradan törədicilərə streptokoklar, stafilokoklar, bağırsaq çöpü, xlamidiyalar, ureaplazmalar, mikoplazmalar, qardnerellalar və bir çox başqaları aiddir.

Orqanizmin sidik-cinsiyyət sistemində infeksion və iltihabi proseslərin inkişaf səbəbi kimi qənaətbəxş olmayan gigiyenanı ayrıca qeyd etmək lazımdır. Gigiyena qaydalarına riayət edilməməsi patogen bakteriyaların artmasına və onların uroloji-genital trakta qalxan yolla nüfuz etməsinə şərait yaradır. Bu, daha çox qadınlara və qızlara aiddir, bu da anal dəliyin, uşaqlıq yolunun və uretranın bir-birinə yaxın yerləşməsi ilə bağlıdır. Buna görə də qızlara məktəbəqədər yaşdan düzgün yuyunmağı (öndən arxaya doğru) öyrətmək vacibdir.

Cinsdən asılı olmayan və tez-tez rast gəlinən, ağrıların qeyd olunduğu xəstəliklər bunlardır:

• Sidik daşı xəstəliyi – sidik-cinsiyyət sisteminin şöbələrindən birində daşların yarandığı xəstəlikdir. Sidik ifrazı zamanı ağrılar bu xəstəliyin yeganə simptomu deyil. Tez-tez qarnın aşağı hissəsində ağrılılıq, cinsiyyət orqanları nahiyəsinə yayılan yan və bel sancıları, bədən hərarətinin yüksəlməsi, sidiyin bulanıqlaşması da müşahidə olunur. Sidik kisəsindəki daşlar həmçinin sidik ifrazının tezləşməsinə və ya əksinə, sidik kanalının tıxanmasına səbəb ola bilər.
• Uretrit və ya sidik kanalının iltihabı sidik ifrazı zamanı ağrı, göynəmə ilə xarakterizə olunur və təcili müalicə tələb edir. Müalicənin vaxtında aparılması infeksiyanın qalxan yollarla yayılmasının qarşısını almağa kömək edir. Xroniki uretritin inkişafı isə digər cinsiyyət orqanlarının infeksiyalaşmasına gətirib çıxara bilər.
• Sistit – sidik kisəsində kəskin və ya xroniki iltihabdır. Xəstəlik törədən orqanizmlərin sidik kanalı vasitəsilə yayılması zamanı yaranır. Sistitin simptomları uretritin simptomlarına bənzəyir, lakin bununla yanaşı qarnın aşağı hissəsində ağrılar və tez-tez sidik ifrazına təhriklər də müşahidə olunur.
• Zöhrəvi xəstəliklər – qonoreya, trixomoniaz, ureaplazmoz, sidik-cinsiyyət xlamidiozu və s. Cinsi yolla ötürülür və veneroloqa (xəstəliyin ağırlaşmış gedişində uroloqa, ginekoloqa) təcili müraciət tələb edir. Bu xəstəliklər cinsiyyət orqanlarından patoloji ifrazatın olması, ağrılar, qaşınma ilə xarakterizə olunur və ən qısa müddətdə müalicə tələb edir.

• Şişlər – sidik ifrazı sisteminin orqanlarında və ya yaxınlıqdakı orqanlarda xoşxassəli və bədxassəli şişlər. Ağrılar sidik axarının, sidik kisəsinin mexaniki sıxılması səbəbindən yaranır. Bu halda vəziyyətin yüngülləşməsi şişin müalicə metodundan asılıdır.
• Podaqra – sidik turşusu duzlarının oynaqlarda toplandığı revmatoloji xəstəlikdir. Tez-tez böyrəklər və sidik ifrazı sistemi də zədələnir. Bu zaman yalnız ağrı deyil, həm də sidik ifrazı zamanı yanma müşahidə olunur.
• Sidik ifrazı sistemi ilə əlaqəsi olmayan xəstəliklərdən sonrakı ağırlaşmalar. Bunlara haymorit, bütün növ anginalar, qrip, bağırsaq xəstəlikləri, dişlərin patoloji dəyişiklikləri və orqan və sistemlərin digər iltihabi xəstəlikləri aiddir.

Qadınlar üçün xarakterik olan bəzi xəstəliklər sidik ifrazı zamanı ağrılara səbəb olur. Onlara aiddir:

• Cinsiyyət orqanlarında iltihablar – vaginit, kolpit, servisit. Uşaqlıq yolundan qeyri-normal ifrazatdan, qaşınmadan, selikli qişanın yanmasından əlavə dizurik hallar da – sidik ifrazı zamanı ağrılar, göynəmə, tez-tez təhriklər müşahidə olunur. Bu simptomlardan istənilən biri ginekoloqa müraciət tələb edir.
• Kandidoz – Candida cinsindən olan göbələklərin güclü artımı zamanı müşahidə olunur. Əsas simptom uşaqlıq yolunda və xarici cinsiyyət orqanlarında ifrazat və qaşınmadır, lakin tez-tez sidik ifrazı zamanı ağrı, göynəmə ilə də müşayiət olunur. Kişilərdə də kandidoz rast gəlinir, lakin çox vaxt simptomsuz keçir.

Yalnız kişilər üçün xarakterik olan iltihabi xəstəliklər və patoloji vəziyyətlər azdır:

• Prostatit – kişilər arasında geniş yayılmış prostat vəzinin iltihabı. Prostatiti provokasiya edən amillər çoxdur. Əsas amillər kimi infeksiyalar, azhərəkətli həyat tərzi və streslər göstərilir. Prostatitdən əziyyət çəkən kişilərdə sidik ifrazı zamanı ağrılar demək olar ki, ayrılmaz və əzabverici simptomdur. O, tez-tez təhriklər, aralıq nahiyəsində və qasıqda ağrılarla müşayiət olunur. Prostatitin müalicəsi ilə həkim-androloq məşğul olur;
• Fimoz və ya cinsiyyət üzvünün sünnət dərisinin daralması. Bu zaman baş hissə çətinliklə açılır və ya ümumiyyətlə açılmır. Gigiyena qaydalarına riayət edilmədikdə bakteriyalar sürtgü mayesində çoxalır və iltihab yaranır. Bu isə sidik ifrazı və ereksiya zamanı ağrıların meydana çıxmasına gətirib çıxarır;
• Balanopostit – cinsiyyət üzvünün başının və sünnət dərisinin iltihabı;
• Vezikulit – toxum qovuqcuqlarının iltihabı;
• Orxoepididimit – xayaların və xaya artımlarının iltihabı.

Sidik-cinsiyyət sisteminin bir çox xəstəliyinin oxşar simptomlara malik olmasına baxmayaraq, keyfiyyətli diaqnostika diaqnozu dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Sidik ifrazı zamanı istənilən xoşagəlməz hissləri həkimə müraciətdən və adekvat müalicənin təyin edilməsindən sonra aradan qaldırmaq olar.

Sidik ifrazı zamanı ağrının xarakteri və yanaşı əlamətlər səbəbi təxmin etməyə kömək edir. Həkimə bu məlumatları dəqiq çatdırmaq diaqnostikanı sürətləndirir. Aşağıdakıları qeyd edin:

• ağrının sidik ifrazının əvvəlində, ortasında, yoxsa sonunda yaranması;
• yanma, göynəmə, kəskin sancı və ya küt ağrı xarakteri;
• sidik ifrazının tezləşməsi, təcili təhrik, sidiyi saxlaya bilməmək;
• sidiyin rəngi, bulanıqlığı, qoxusu və qan qarışığının olması;
• qarnın aşağı hissəsində, belə və ya qasığa yayılan ağrı;
• hərarət, titrətmə, zəiflik;
• cinsiyyət orqanlarından ifrazat, qaşınma, qızartı.

Diaqnoz yalnız şikayətlərə əsasən qoyulmur. Səbəbi müəyyən etmək üçün həkim müayinə və laborator yoxlama təyin edir. Müayinə adətən aşağıdakı ardıcıllıqla aparılır:

1. Həkim müayinəsi. Uroloq, ginekoloq və ya androloq şikayətləri, xəstəlik tarixçəsini və risk amillərini soruşur, lazımi nahiyələri müayinə edir.
2. Sidik analizi. Ümumi sidik analizi iltihabın, qanın və duzların olub-olmadığını göstərir. Lazım olduqda sidikdə bakteriyaların əkilməsi aparılır.
3. Qan analizləri. İltihab göstəriciləri və böyrək funksiyası qiymətləndirilir.
4. Ultrasəs müayinəsi. Böyrəklər, sidik kisəsi, prostat vəzi və ya kiçik çanaq orqanları yoxlanılır, daşların və törəmələrin olub-olmadığı müəyyən edilir.
5. Əlavə müayinələr. Lazım olduqda cinsiyyət orqanlarından yaxma və ya PZR analizləri, rentgen, tomoqrafiya və digər müayinələr təyin edilir.

Müalicə ağrının səbəbindən asılıdır. Bakterial iltihabda həkim infeksiyaya uyğun müalicə təyin edir, cinsi yolla keçən infeksiyalarda tərəfdaşların da müayinəsi və müalicəsi lazım olur. Sidik daşı xəstəliyində daşın ölçüsündən və yerləşməsindən asılı olaraq dərman müalicəsi, daşın xaric edilməsinə kömək edən üsullar və ya cərrahi müdaxilə seçilir. Prostatit, balanopostit və digər xəstəliklərin özünəməxsus müalicə sxemi var.

Burada vacib qaydalar bunlardır: antibiotik və digər dərmanları yalnız həkimin təyinatı ilə qəbul etmək, müalicəni özbaşına yarımçıq kəsməmək, kifayət qədər maye içmək, hərarət olduqda isə istirahət etmək. Dərmanların dozasını və müddətini yalnız həkim müəyyən edir. Özbaşına istifadə olunan dərmanlar simptomları müvəqqəti azalda, lakin xəstəliyi ağırlaşdıra bilər.

Sidik ifrazı zamanı ağrını laqeyd qarşılamaq və müalicəni gecikdirmək ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Mümkün ağırlaşmalar aşağıdakılardır:

• infeksiyanın qalxan yolla böyrəklərə yayılması (piyelonefrit);
• iltihabın xroniki hala keçməsi və təkrarlanan kəskinləşmələr;
• qadınlarda kiçik çanaq orqanlarının iltihabı, kişilərdə prostat, toxum qovuqcuqları və xayaların iltihabı;
• sidik yollarının daralması və sidik ifrazında çətinlik;
• daşların sidik axarını tıxaması və böyrək funksiyasının pozulması;
• reproduktiv funksiyaya mənfi təsir.

Vaxtında müraciət bu ağırlaşmaların riskini xeyli azaldır.

Sidik-cinsiyyət sistemi xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün sadə qaydalara əməl etmək kifayətdir:

• şəxsi gigiyena qaydalarına riayət edin, qızlara düzgün yuyunmağı (öndən arxaya doğru) öyrədin;
• kifayət qədər maye için, sidik ifrazını uzun müddət saxlamayın;
• soyuqlamadan, hipotermiyadan və həddindən artıq yorğunluqdan qaçının;
• təsadüfi cinsi əlaqədən çəkinin, qoruyucu vasitədən istifadə edin;
• hərəkətli həyat tərzi sürün və uzun müddət oturmayın;
• xroniki iltihab ocaqlarını, məsələn dişləri, badamcıqları vaxtında müalicə edin;
• həkim müayinəsindən ildə bir dəfə keçin.

Sidik ifrazı zamanı ağrı özbaşına keçsə belə, səbəbini aydınlaşdırmaq lazımdır. Aşağıdakı hallarda gecikmədən həkimə müraciət edin:

Güclü, dözülməz bel və qarın ağrısında, sidik ifrazının tam dayanmasında təcili tibbi yardıma müraciət edin.