Boğazın qızarması (hiperemiya) həm böyüklərin, həm də uşaqların qarşılaşdığı ən tez-tez rast gəlinən simptomlardan biridir. Bu səhifədə boğazın qızarmasının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: İnfeksionist Onkoloq Otolarinqoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Boğazın qızarması (hiperemiya) həm böyüklərin, həm də uşaqların qarşılaşdığı ən tez-tez rast gəlinən simptomlardan biridir. İlk növbədə müxtəlif infeksiyalar fonunda yaranır və LOR həkimlərinə müraciət edən bütün xəstələrin təxminən üçdə birində rast gəlinir. Qırmızı boğaz iltihabi prosesin simptomudur və çox vaxt digər xarakterik əlamətlərlə: ödemlə, toxumaların ağrılı olması ilə müşayiət olunur. Bu proseslər müxtəlif xəstəliklər zamanı yaranır: mövsümi soyuqdəymələr, infeksiyalar, allergik reaksiyalar. Bəzi hallarda onlar ciddi və həyat üçün təhlükəli patoloji proseslərin inkişafından xəbər verir. Buna görə də boğazın qızarması ilə qarşılaşan xəstələr diaqnostikanı ertələməməlidir. Təcrübəli mütəxəssis diaqnoz qoyacaq, müalicə təyin edəcək və sağalma prosesinə nəzarət edəcək.
Növləri
Sağlam udlaq selikli qişası çəhrayı rəngdə, nəmli olur, üzərində tünd ləkələr olmur. Boğazda qızarma özlüyündə xəstəlik deyil, yalnız orqanın normal vəziyyətinin pozulmasının əlamətidir. Diaqnoz qoyarkən həkimlər qızarmanın növlərinə diqqət yetirir:
- Yerləşməsinə görə: badamcıqlar, qövslər və ya arxa divar nahiyəsində;
- Zədələnmə sahəsinə görə: ikitərəfli və ya birtərəfli;
- Rənginə və intensivliyinə görə: parlaq, orta, göyümtül çalarlı və s.
Qızarmaya müşayiət edən əlavə simptomları da nəzərə almaq vacibdir: ağlıq (ləkələr), toxumaların şişkinliyi, selikli və ya irinli ifrazat, qabarcıqlar (vezikulalar), eroziyalar və s.
Səbəbləri
Klinik təbabətdə boğazın niyə qırmızı olmasının, narahatlıq və ağrılı hisslərə səbəb olmasının çoxlu səbəbi məlumdur. İmmun sisteminin qoruyucu hüceyrələri mənfi təsiri ən qısa müddətdə aradan qaldırmağa çalışır, inkişaf edən iltihabın fonunda isə boğazda xarakterik qızarma yaranır.
Beləliklə, selikli qişanın hiperemiyasına səbəb olan amillər bunlardır:
- Yerli immunitetin zəifləməsi fonunda yaranan iltihabi proseslər;
- Ağız-udlağa virus agentlərinin daxil olması;
- Selikli qişaya xəstəliktörədici bakteriyaların keçməsi;
- Udlağın çoxlu patoloji prosesin törədicisi olan göbələklərlə zədələnməsi;
- Termiki təsir (yanıq);
- Selikli qişanın mexaniki travması (məsələn, balıq və ya quş sümüyü kimi kəskin fraqmentli qidaların qəbulu zamanı);
- Kimyəvi yanıqlar: turşuların, qələvilərin, spirtlərin təsiri;
- Tərkibində çoxlu toz, tütün tüstüsü, kənar mexaniki və ya kimyəvi qarışıqlar olan havanın uzunmüddətli tənəffüsü.
Yuxarıda sadalanan səbəblər təkcə boğazın qızarmasına deyil, həm də ciddi xəstəliklərin inkişafına gətirib çıxarır.
Diaqnostika
Qırtlağın və ya udlağın qızarması müxtəlif xəstəliklərin inkişafından xəbər verir, bunların hər biri diaqnostika və müalicəyə özünəməxsus yanaşma tələb edir. Effektiv müalicə təyin etmək üçün hiperemiyanın yaranma səbəbini dəqiq müəyyən etmək lazımdır. Diaqnostik axtarış adətən xəstə ilə söhbətdən, faringoskop vasitəsilə udlağın müayinəsindən başlayır.
Anamnez toplanarkən həkim boğazın nə vaxt qızardığını, ağrılı hisslərin nə vaxt yarandığını, onların davametmə müddətini və intensivliyini dəqiqləşdirir. Müşayiət edən simptomlar (ağrı, hərarət, öskürək, ürəkyanması və s.) mühüm əhəmiyyət daşıyır, çünki onlar daha tam klinik mənzərə yaradaraq düzgün və dəqiq diaqnoz qoymağa imkan verir. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün xəstə əlavə laborator və instrumental müayinələrə yönləndirilə bilər.
- Qırtlağın KT və ya MRT müayinəsi ən kiçik degenerativ dəyişiklikləri və törəmələri aşkar etməyə, boyun nahiyəsində sümük və yumşaq toxumaların vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. Udma zamanı ağrı, tez-tez öskürək, yad cisim hissi olduqda təyin olunur.
- Laringoskopiya tənəffüs yollarının yuxarı hissəsinin selikli qişasının vəziyyətini vizual qiymətləndirmək üçün aparılır. İltihabi proseslərin, atrofiyanın, poliplərin, bədxassəli törəmələrin diaqnostikası üçün istifadə olunur.
- Faringoskopiya boğazın niyə qırmızı olduğunu müəyyən etmək üçün ən sadə və əlçatan diaqnostika üsullarından biridir. Müayinə zamanı ağrının səbəbləri, böyümüş badamcıqlar, şiş törəmələri aşkarlanır. Prosedur həm böyüklərin, həm də uşaqların müayinəsi üçün tətbiq oluna bilər.
- Laborator diaqnostika: ümumi qan və sidik analizi, qanın biokimyası, udlaqdan və burun-udlaqdan PZR və mikrobioloji sürtmə, qanın seroloji müayinəsi, allergiya testləri. Laborator analizlərin nəticələrinə görə iltihabi proseslər, infeksion xəstəliklərin törədiciləri və s. Aşkarlanır.
Boğazın güclü qızarması zamanı ayrı-ayrı patologiyaları istisna etmək üçün dar profilli mütəxəssislərin konsultasiyası tələb oluna bilər.
Müalicə
Boğazın qızarması və iltihabında əsasən yerli müalicə tətbiq olunur — inhalyasiyalar, spreylərlə işlənmə, pastillərin qəbulu və qarqara. Bu məqsədlə iltihab əleyhinə və antiseptik preparatlar təyin olunur. Toxumaların qıcıqlanmasını artırmamaq üçün pəhrizi korrektə etmək lazımdır: yumşaq qidaya keçmək, turş, duzlu, acı, həddindən artıq soyuq və ya isti qidalardan imtina etmək. Boğazı qıcıqlandırmamaq üçün spirtli içki qəbul etməmək və siqaret çəkməmək vacibdir.
Aktiv iltihab prosesləri zamanı və yerli müalicənin nəticəsiz qaldığı hallarda kompleks terapiya təyin olunur:
- Antivirus preparatlar: qrip və digər kəskin respirator virus infeksiyalarında;
- Antibiotiklər və göbələk əleyhinə vasitələr: bakterial və göbələk infeksiyalarında;
- Allergiyada antihistamin preparatlar.
Orqanizmin qoruyucu qüvvələrini dəstəkləmək, ümumi vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün qırmızı boğazın müalicəsinə vitaminlərin, burun axmasına qarşı burun preparatlarının, immunomodulyatorların qəbulu da daxildir. Xroniki iltihablarda müxtəlif fizioterapiya növləri (lazer terapiyası, ultrayüksək tezlikli terapiya, fonoforez, maqnitoterapiya) tətbiq olunur. Konservativ müalicə nəticə vermədikdə, ciddi toxuma böyüməsi olduqda cərrahi müdaxilə (damaq badamcıqlarının çıxarılması) tələb oluna bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Əksər hallarda qırmızı boğaz ev şəraitində uğurla müalicə olunur. Lakin xəstəlik səhv diaqnoz qoyulubsa və ya müalicə nəticəsiz qalıbsa, xəstələr aşağıdakı ağırlaşmalarla üzləşə bilər:
- Iltihabın tənəffüs sisteminin aşağı hissələrinə keçməsi: bronxit, pnevmoniyanın inkişafı; vəziyyət təngnəfəslik, güclü öskürək, bəzən qanlı bəlğəmlə müşayiət olunur;
- Meningit, ensefalitin inkişafı — yuxululuq, qıcolma, qusma, baş gicəllənməsi, koordinasiyanın pozulması kimi nevroloji simptomlarla müşayiət olunur;
- Ürəyin zədələnməsi (miokardit, endokardit), qazanılmış ürək qüsurunun, ürək çatışmazlığının inkişafı; təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, kəskin zəiflik ilə müşayiət olunur;
- Böyrəklərin zədələnməsi (qlomerulonefrit) — güclü ödemlərə, intoksikasiyaya, xroniki böyrək çatışmazlığına səbəb olur;
- Oynaq xəstəlikləri (revmatizm) — güclü ağrılara və hərəkət məhdudiyyətinə səbəb olur.
Yuxarıda sadalanan əlamətlərdən hər hansı biri — boğulma hissi, güclü baş ağrısı, huşun dəyişməsi, qıcolma — yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Hansı həkimə müraciət etməli
Boğaz qırmızı olduqda və udma zamanı ağrı yarandıqda bu xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi ilə terapevt, uşaqlarda isə pediatr məşğul olur. O, müayinə və əsas diaqnostikanı aparır, sonra isə zərurət olduqda xəstəni digər profilli həkimlərə yönləndirir.
Yadda saxla!
Boğazın qızarması əksər insanların adətən diqqət yetirmədiyi simptomdur. Bir qayda olaraq, xəstələr boğazdakı hiperemiyaya güclü ağrı, öskürək əlavə olduqda, bədən hərarəti yüksəldikdə həkimə müraciət edir. Halbuki qırmızı boğaz müalicəsinə mümkün qədər tez başlanmalı olan bir çox xəstəliyin ilkin əlamətidir. Bu, təkcə adətən parlaq simptomatika ilə müşayiət olunan kəskin proseslərə deyil, xroniki patologiyalara da aiddir. Belə ki, uzun müddət mövcud olan tonzillit orqanizmdə patogen floranın ocağıdır. İmmunitetin zəifləməsi ilə müşayiət olunan əlverişsiz şəraitdə bakteriyalar aktivləşərək iltihab prosesinə səbəb ola bilər.
Suallar və cavablar
Mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır. Narahatedici hissləri aradan qaldırmaq üçün bol maye içmək, inhalyasiyalar etmək, iltihab əleyhinə spreylərdən, antiseptik pastil və konfetlərdən istifadə etmək faydalı olar.
Bəli. Qusma zamanı udlağın selikli qişası turş mədə möhtəviyyatı ilə qıcıqlanır ki, bu da yüngül iltihab prosesinə səbəb olur. İnsan nə qədər tez-tez qussa, hiperemiya bir o qədər güclü olur.
