Angina və ya kəskin tonzillit – əsasən damaq badamcıqlarının, daha nadir hallarda isə digər badamcıqların iltihabı ilə xarakterizə olunan, aydın ifadə olunmuş intoksikasiya sindromu ilə müşayiət edilən kəskin infeksion mənşəli xəstəlikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kəskin tonzillit
- badamcıqların iltihabı
Xəstəlik haqqında
Angina – geniş yayılmış xəstəlikdir, uşaqlarda böyüklərə nisbətən daha çox diaqnoz olunur. Patologiyanın halların əksəriyyətində mənbəyi tonzillit və ya skarlatina ilə xəstələnmiş insandır, daha nadir hallarda isə streptokokk daşıyıcısı olur. İnfeksiya hava-damcı yolu ilə (xəstə insanın danışarkən, öskürərkən, asqırarkən tüpürcək damcıları ilə), daha nadir hallarda alimentar (qida ilə) və ya kontakt (çirkli əllər vasitəsilə) yolu ilə ötürülür. Xəstələnmənin pik dövrü payız-yaz mövsümünə təsadüf edir.
Səbəbləri
Angina – infeksion xəstəlikdir. 85% hallarda onun törədicisi β-hemolitik streptokokkdur. Anginadan əlavə, bu bakteriya miokardit, qlomerulonefrit, revmatizm və s. Kimi ağır xəstəliklərə də səbəb olur. Məhz buna görə kəskin tonzillitin vaxtında müalicəsi bu qədər vacibdir.
Ağızudluğa daxil olduqda streptokokk badamcıqların səthində yerləşir, orada çoxalır, onun həyat fəaliyyəti məhsulları isə qan axınına düşür ki, bu da ümumi intoksikasiya sindromunun və sonradan ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxarır.
Daha nadir hallarda tonzilliti digər törədicilər yaradır:
- Viruslar (enteroviruslar, herpesviruslar);
- Bakteriyalar (pnevmokokk, qızılı stafilokokk, korinebakteriyalar və digərləri);
- Bəzən – göbələklər.
Anginanın inkişafına kömək edən amillər:
- Tozluluq;
- Soyuma;
- Orqanizmin allergizasiyası;
- Stres vəziyyətləri;
- Həddindən artıq yorulma;
- Aşağı immunitet;
- Autoimmun xəstəliklər;
- Müalicə olunmamış sinusitlər, diş xəstəlikləri və başqaları kimi digər infeksiya ocaqları;
- Qan xəstəlikləri.
Təsnifat
Təcrübəli otorinolarinqoloqlar bütün anginaları 2 tipə bölürlər:
- Ilkin (vulqar, banal) – ayrıca patologiya kimi inkişaf edir, əsasında beta-hemolitik streptokokk dayanır;
- Atipik – virus mənşəli (infeksion mononukleoz), bakterial (skarlatina, difteriya) və ya infeksion olmayan (leykoz, aqranulositoz) digər xəstəliklərin təzahürünə çevrilir.
Badamcıqların selikli qişasında baş verən dəyişikliklərin xarakterindən asılı olaraq anginanın belə növləri ayırd edilir:
- Kataral (badamcıqlar ödemlidir, hiperemiyalıdır, ölçüləri böyümüşdür);
- Follikulyar (badamcıqlarda böyümüş, irinli kütlələrlə dolmuş follikullar görünür);
- Lakunar (lakunalar – badamcığın qalınlığındakı boşluqlar – irinli ifrazatla doludur);
- Herpetik (badamcıqlarda və udlağın arxa divarında çoxsaylı qabarcıq səpkiləri əmələ gəlir);
- Fibrinoz (badamcıqlar fasiləsiz ağmtıl-sarı ərplə örtülmüşdür);
- Intartonzillyar (badamcığın daxilində yerləşən) abses;
- Qanqrenoz (badamcıqlarda xoralar və nekrozlaşmış toxuma sahələri görünür);
- Qarışıq variantlar.
Simptomların ifadəlilik dərəcəsinə və pasiyentin vəziyyətinə görə tonzillitin yüngül, orta ağırlıqda və ağır gedişi fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Böyüklərdə və uşaqlarda anginanın əsas simptomu – qəfil yaranan intensiv boğaz ağrısıdır. O, udqunarkən artır, çox vaxt elə dərəcəyə çatır ki, insan qida qəbul edə bilmir, qulaqlara, boyuna, gicgahlara irradiasiya (yayılır). Anginanın digər əlamətləri:
- Bədən temperaturunun febril (38-39°C) göstəricilərə qədər yüksəlməsi;
- Üşütmə, bədəndə ağrı;
- Əzələ və oynaq ağrıları;
- Baş ağrısı;
- Ümumi zəiflik, yorğunluq.
Badamcıqlardakı aktiv iltihabi proses regional (boyun, çənəaltı) limfa düyünlərinə yayılır. Onlar da iltihablanır, ölçüləri böyüyür – limfadenit inkişaf edir. Bu, zədələnmiş düyünə toxunarkən ağrı və həssaslıq, başı döndərərkən narahatlıq hissi, boyunda dolğunluq və gərginlik hissi ilə təzahür edir.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostik prosesin əvvəlində otolarinqoloq xəstənin şikayətlərini diqqətlə dinləyəcək və xəstəliyin anamnezini (tarixçəsini) aydınlaşdıracaq. Sonra o, faringoskop vasitəsilə LOR orqanlarını diqqətlə, ətraflı müayinə edəcək və anginaya xas dəyişiklikləri aşkar edəcək: badamcıqların və udlağın arxa divarının qızarması, ödemi, follikullarda, lakunalarda və ya badamcıqların bütün səthində patoloji ifrazat (örtük). Səthi limfa düyünlərinin palpasiya (əllə yoxlama) zamanı həkim onların ölçüsünün böyüməsini və ağrılılığını aşkar edəcək.
Törədicinin növünü təsdiqləmək və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etmək məqsədilə xəstənin badamcıqlarından sonrakı bakterioloji müayinə üçün yaxma götürüləcək.
Dəqiq diaqnoz həkimdə şübhə doğurmadıqda, mütəxəssis xəstəyə onun vəziyyəti üçün ən effektiv terapiya sxemini tövsiyə edəcək.
Müalicə
Klassik bakterial (irinli) anginanın həm böyüklərdə, həm də uşaqlarda müalicəsinin əsasını antibiotiklər təşkil edir. Xəstəliyin başlanğıcında həkim geniş təsir spektrinə malik preparatı seçir – bu xəstəliyə səbəb ola biləcək maksimum sayda mikroorqanizmə təsir edən preparatı. Sonradan bu antibiotik bakterioloji müayinənin məlumatları nəzərə alınmaqla başqa preparatla – məhz həmin konkret mikroorqanizmə ən həssas olan preparatla əvəz oluna bilər. Preparat işçi, effektiv dozalarda tam kursla (kliniki vəziyyətin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq – 7 gündən 14 günədək) istifadə olunmalıdır.
Həmçinin müalicə aşağıdakıları əhatə edir:
- Ağır hallarda – infuzion dezintoksikasiya terapiyasını (su-duz balansını normallaşdıran və intoksikasiyanı azaldan preparat məhlullarının venadaxili damcı şəklində yeridilməsi);
- NVQS qrupuna aid preparatlar (temperaturu və iltihabın fəallığını azaldacaq, ağrını kəsəcək);
- Vitaminlər (orqanizmin müdafiə qüvvələrini artıracaq);
- Antihistamin vasitələr (xəstəliyin allergik komponenti olduqda onu aradan qaldıracaq);
- Yerli təsirli antiseptiklər və analgetiklər (boğaz ağrısından tez qurtulmağa kömək edəcək);
- Fizioterapiya üsulları (fonoforez, işıq müalicəsi, elektroterapiya);
- Inhalyasiyalar;
- Badamcıqların yuyulması.
Reabilitasiya
Vaxtında başlanmış adekvat müalicə ilə angina 7-14 gün ərzində xəstənin tam sağalması ilə nəticələnir. Bu xəstəliyin düzgün müalicəsi aparılmadıqda, patoloji prosesin xronikləşməsi və ya ciddi sistem ağırlaşmaların inkişafı riski yüksəkdir.
Müalicə kursu başa çatdıqdan sonra xəstəlikdən sonra zəifləyən immunitetin normallaşması üçün xəstəyə sağlam həyat tərzinə riayət etmək və hipotermiyalardan çəkinmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Anginanın profilaktikası aşağıdakıları əhatə edir:
- Infeksion xəstəlik əlamətləri olan şəxslərlə təmasların minimuma endirilməsi;
- Tam, balanslaşdırılmış qidalanma;
- Əmək və istirahət rejiminə riayət;
- Gündəlik kifayət qədər fiziki fəallıq;
- Istənilən lokalizasiyalı kəskin və xroniki infeksiya ocaqlarının sanasiyası;
- Somatik xəstəliklərin vaxtında müalicəsi.
Yadda saxla!
Praktik otolarinqoloq kimi mən tez-tez kəskin tonzillitin özbaşına müalicəsinin nəticələri ilə rastlaşıram. Xəstələr öz hərəkətlərini bununla izah edirlər ki, artıq bu patologiya ilə dəfələrlə xəstələniblər və onu necə müalicə etməyi bildiklərini düşünüblər. Lakin angina anginadan fərqlənir, törədici müxtəlif mikroorqanizmlər ola bilər. Bundan əlavə, rasional antibiotikoterapiyanın qaydaları mövcuddur, onlardan biri təkrarlanan infeksiyalarda müxtəlif preparatların istifadəsini tələb edir. Yanlış müalicə (mikrobun həssas olmadığı preparat) xəstəyə fayda verməyəcək, anginanın simptomlarını yüngülləşdirməyəcək, əksinə, patoloji prosesi ağırlaşdıracaq, ağırlaşmaların inkişaf ehtimalını artıracaq. Oxucunu öz sağlamlığına diqqətlə yanaşmağa, xəstəlik halında isə ona peşəkarlara etibar etməyə çağırıram.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Angina – əlaqəli ixtisasların xəstəliyidir, simptomları ilə otolarinqoloqa (LOR həkiminə), terapevtə, ailə həkiminə və ya infeksionistə müraciət etmək olar.
Xeyr. Bu patologiyanın yüngül və orta ağırlıqlı hallarını ambulator şəraitdə müalicə etmək olar, yalnız ağır gedişat zamanı xəstə infeksion stasionara hospitalizasiya olunmalıdır.
Müvafiq antibiotikoterapiya olmadıqda kəskin tonzillit, şübhəsiz ki, ciddi ağırlaşmalar törədəcəkdir, buna görə bu patologiyanın müalicəsi ilə eksperiment aparmaq olmaz. Xalq təbabəti vasitələri elmi cəhətdən əsaslandırılmış effektiv müalicəni tamam edə bilər, lakin onun əvəzinə istifadə oluna bilməz.
Otolarinqologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
