Faringit – əsasən infeksion mənşəli, udlağın arxa divarının selikli qişasını zədələyən iltihabi xəstəlikdir. Bir qayda olaraq, bu, pasiyentin sağalması ilə başa çatır, lakin bəzi hallarda xroniki formaya keçir və ya ciddi ağırlaşmalara səbəb olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Udlaq iltihabı
Xəstəlik haqqında
Faringit – əsasən infeksion mənşəli, udlağın arxa divarının selikli qişasını zədələyən iltihabi xəstəlikdir. Bir qayda olaraq, bu, pasiyentin sağalması ilə başa çatır, lakin bəzi hallarda xroniki formaya keçir və ya ciddi ağırlaşmalara səbəb olur. Mənfi nəticənin qarşısını almaq üçün sağlamlığınıza diqqət yetirmək və faringit əlamətləri yarandıqda diaqnozu dəqiqləşdirmək və müalicə üzrə tövsiyələr almaq üçün otolarinqoloqa müraciət etmək lazımdır.
Faringit nadir hallarda izolə olunmuş şəkildə keçir, adətən o, yuxarı tənəffüs yollarının digər xəstəlikləri – rinit, laringit, tonzillit ilə birləşir. Hər yaşdan şəxslərdə rast gəlinir, lakin statistika məlumatlarına görə, xəstəliyin kəskin formasına uşaqlar daha çox tutulur, xroniki faringit isə əsasən böyüklərdə diaqnoz olunur. Bu xəstəliyin xroniki forması bütün LOR orqanlarının xəstəliklərinin 5-dən 10%-ə qədərini təşkil edir.
Səbəbləri
Kəskin faringit hallarının böyük əksəriyyəti infeksiya ilə, bunların 70%-i isə virus mənşəli olur. Törədicilər əsasən ARVI yaradan viruslar – qrip, paraqrip virusları, adenoviruslar, rinoviruslar və başqalarıdır. Bakterial faringitin səbəbi adətən streptokoklardır. Ayrı-ayrı hallarda xəstəliyə patogen göbələklər səbəb olur.
Daha nadir hallarda udlağın kəskin iltihabının səbəbi olur:
- Travma (məsələn, yad cisimlə);
- Aqressiv kimyəvi maddələrin (turşuların, qələvilərin) və ya isti mayenin təsiri.
Xroniki faringitə səbəb olur:
- Bakteriyalar (çox vaxt – şərti patogenlər, insanın yuxarı tənəffüs yollarını kolonizasiya edən, və yalnız yerli və ya ümumi immunitet zəiflədikdən sonra çoxalmağa başlayan);
- Həzm traktının patologiyasında (QERX və ya diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığında) udlağa düşən mədə möhtəviyyatı;
- Xroniki rinit və sinusit (bu xəstəliklərdən əziyyət çəkən pasiyent burun tutulması hissi keçirir və ağızla nəfəs alır, bu da udlaq selikli qişasının quruluğuna və nəticə etibarilə onun iltihabına gətirib çıxarır).
Faringitin inkişaf ehtimalı orqanizmə aşağıdakı risk faktorlarının təsiri zamanı artır:
- Ümumi soyuma;
- Aktiv və passiv siqaretçəkmə;
- Yaxınlıqdakı iltihab ocaqlarından infeksiyanın yayılması (dişlər, ciblər);
- Xəstəliklər, həddindən artıq yorğunluq, tez-tez stresslər nəticəsində immunitetin azalması;
- Hipovitaminoz;
- Digər orqan və sistemlərin xəstəlikləri (mədə-bağırsaq traktı, qaraciyər, ürək-damar sistemi);
- Tozlu otaqlarda və ya uçucu kimyəvi maddələrin istehsalında iş.
Xroniki atrofik faringit adətən yaşla əlaqədar udlağın selikli qişasında baş verən dəyişikliklər nəticəsində yaşlı insanlarda müşahidə olunur.
Təsnifat
Patoloji prosesin gediş xarakterindən asılı olaraq faringitin iki növü ayırd edilir:
- Kəskin (birdən başlayır, parlaq simptomatika ilə keçir, udlağın bütün hissələrini zədələyir);
- Xroniki (dalğavari keçir – remissiya və kəskinləşmə dövrlərinin növbələnməsi ilə, bir qayda olaraq, udlağın hər hansı bir ayrı hissəsində lokalizə olunur).
Xroniki faringit şərti olaraq bölünür:
- Kataral;
- Hipertrofik;
- Atrofik.
Klinik mənzərə
Faringitin simptomları böyüklərin və uşaqların əksəriyyətinə tanışdır və iltihabın xarakterindən asılıdır. Xəstəliyin kəskin formasının əlamətləri:
- Boğazda qıcıqlanma hissi;
- Boğaz ağrısı (boş qida udmada daha güclü olur, tez-tez qulaqlara verir)
- Udlağın quruluğu;
- Diskomfort, boğazda yad cisim hissi;
- Subfebril bədən temperaturu (38°-dən yuxarı olmayan);
- Quru, israrlı öskürək.
Kəskinləşmə mərhələsində xroniki faringit eyni təzahürlərlə xarakterizə olunur, lakin onlar daha az ifadəlidir. Adətən pasiyentlər boğazın arxa divarında toplanan və boğazda düyün, yad cisim hissi yaradan qalın, yapışqan bəlğəmin ifrazı ilə müşayiət olunan quru öskürəkdən şikayət edirlər. Xroniki faringitin remissiya dövründə pasiyentlər yüngül öskürəyi və boğazda müəyyən diskomfort hissini qeyd edə bilərlər, lakin bəzi hallarda onlar özlərini qənaətbəxş hiss edir, hər hansı bir xəstəlik əlaməti duymurlar.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Yetkinlərdə və uşaqlarda faringitin diaqnostikası və müalicəsi – otolarinqoloqun vəzifəsidir.
Hər şeydən əvvəl həkim pasiyentlə söhbət edəcək – şikayətlərini soruşacaq, onların nə qədər vaxtdır yarandığını və zaman keçdikcə necə dəyişdiyini, əvvəllər belə halın olub-olmadığını, nə qədər tez-tez və hansı nəticə ilə baş verdiyini dəqiqləşdirəcək. Daha sonra LOR farinqoskopiya aparacaq – ağız boşluğunu və pasiyentin udlağını müayinə edəcək. Müayinə zamanı o, faringitin əlamətlərini aşkar edəcək – hiperemiya (qızartı) və ya solğunluq (əgər xroniki atrofik proses mövcuddursa), ödem, selikli, selikli-irinli və ya irinli xarakterli bəlğəm yığıntıları. Boynun palpasiya (əllə yoxlanılması) zamanı həkim böyümüş limfa düyünlərini aşkar edə bilər.
Farinqoskopiya əlavə cihazlardan istifadə etmədən və ya xüsusi cihaz – laringofarinqoskop vasitəsilə aparıla bilər. O, yüksək keyfiyyətli işıq ötürücüsü ilə təchiz olunmuşdur və bu, həkimə selikli qişanı ətraflı müayinə etməyə və Biopsiya zərurət olduqda aparmağa imkan verir.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün pasiyentə əlavə müayinə üsulları tövsiyə olunacaq, yəni:
- Kliniki qan analizi (iltihabi prosesin aktivliyini əks etdirəcək, onun təbiətini ehtimal etməyə kömək edəcək);
- Udlağın yaxmasından götürülmüş nümunə (törədicini müəyyən etməyə və ona hansı antibakterial preparatlara həssaslığının daha yüksək olduğunu müəyyən etməyə kömək edəcək).
Dəqiq diaqnoz aydın olduqda, həkim pasiyentə onun vəziyyətində ən effektiv müalicə sxemini təyin edəcək.
Müalicə
Bu xəstəliyin müalicə prinsipləri onun gedişinin xüsusiyyətlərindən asılıdır. Ağırlaşmamış faringit zamanı pasiyentə təyin olunacaq:
- Bol ilıq maye qəbulu;
- Antiseptik təsirli pastil və lozenjlərin sorulması;
- Selikli qişanı nəmləndirmək üçün fizioloji məhlulun inhalasiyası;
- Boğazın antiseptik məhlullarla qarqarası;
- Boğazda ifadəli ağrı və ya yüksək bədən temperaturu olduqda – QSİƏP;
- Siqaret çəkməkdən imtina;
- Udlağın selikli qişasını qıcıqlandıran məhsulların istisna olunduğu pəhriz.
Əgər selikli qişanın yaxmasının mikrobioloji müayinəsi zamanı törədici aşkar edilərsə, otolarinqoloq ona qarşı yönəlmiş antibiotik kursu təyin edəcək. Antibakterial terapiya antihistamin preparatların qəbulu və vitamin kursları ilə birləşdirilə bilər.
Hipertrofik faringit zamanı pasiyentə böyümüş toxumaların krioterapiya və ya elektrokoaqulyasiya üsulu ilə yandırılması tövsiyə olunacaq.
Reabilitasiya
Kəskin virus mənşəli faringit, pasiyentin düzgün hərəkətləri olduqda, bir həftədən sonra tam sağalma ilə nəticələnir. Risk faktorlarının təsiri altında xəstəlik xroniki formaya keçir və ya ciddi ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxarır (məsələn, xroniki revmatik ürək xəstəliyinə).
Faringitin dərman müalicəsi kursu başa çatdıqdan sonra pasiyent sağlam hesab olunur və öz adi həyat tərzini davam etdirir. Əgər selikli qişanın hipertrofiya olunmuş sahələrinin yandırılması aparılmışdırsa, pasiyent klinikadan zədələnmiş selikli qişaya 2-3 həftə ərzində mexaniki təsirdən çəkinmək (səs rejiminə riayət etmək, yumşaq qida qəbul etmək) və toxumaların tam sağalmasına qədər dərman müalicəsi üzrə həkimin bütün tövsiyələrini yerinə yetirmək tövsiyəsi ilə evə buraxılır.
Profilaktika
Faringitin spesifik profilaktikası yoxdur. Onun inkişaf riskini azaltmaq üçün aşağıdakılar edilməlidir:
- Siqaret çəkməkdən imtina etmək;
- Soyumağa yol verməmək;
- Düzgün qidalanmaq;
- Çox hərəkət etmək;
- Immunitetə nəzarət etmək;
- Toz və kəskin kimyəvi maddələrlə daha az təmasda olmaq;
- Yanaşı orqanların infeksion xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək.
Yadda saxla!
Yuxarı tənəffüs yollarının patologiyası olan pasiyentləri bir neçə ildir məsləhətləndirən otolarinqoloq kimi deyə bilərəm ki, virus mənşəli faringitlər əksər hallarda pasiyent üçün təhlükəli deyil və bir həftədən sonra tam sağalma ilə başa çatır. Lakin aramızda çoxlarında kariyes dişlər var, xroniki sinusitlərdən, tonzillitlərdən əziyyət çəkənlər var. Bu infeksiya mənbələri iltihablaşmış udlaq selikli qişasının ikincili bakterial flora ilə yoluxmasına səbəb ola bilər, çünki onun yerli immuniteti azalmışdır, o, törədiciyə tam şəkildə müqavimət göstərə bilmir. Qarışıq infeksiya faringitin gedişini ağırlaşdırır, onun xroniki formaya keçmə riskini artırır və adekvat müalicə tələb edir.
Suallar və cavablar
Xeyr, antibakterial terapiya yalnız udlaq selikli qişasının bakteriyalar tərəfindən zədələnməsinin obyektiv əlamətləri olduqda aparılır. Əksər hallarda faringitlər virus mənşəli olur və pasiyentlərin antibiotikoterapiyaya ehtiyacı olmur.
Adətən, bu xəstəlik zamanı öskürək selikli qişanın quruluğu nəticəsində və ya onun üzərində qatı, özləkli bəlğəmin toplanması zamanı yaranır. Onu aradan qaldırmağa bol maye qəbulu və aptekdən alınmış pastillərin və ya sadə karamel konfetlərinin sorulması kömək edəcək. Bu, tüpürcək ifrazını artıracaq, tüpürcək selikli qişanı nəmləndirəcək və öskürəyi minimuma endirəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
