Xroniki tonzillit badamcıqların uzunmüddətli və ya təkrarlanan iltihabi vəziyyətini təsvir edir. Təkrarlanan boğaz ağrısı və tonzillolitlər kimi şikayətlərlə müşayiət oluna bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Badamcıqların xroniki iltihabı
Xəstəlik haqqında
Əksər hallarda bu xəstəlik müalicə olunmamış bakterial anginanın nəticəsi kimi meydana çıxır, lakin ilkin-xroniki gedişlə də xarakterizə oluna bilər. Xəstəlik olduqca geniş yayılmışdır – uşaqların 15%-ə, böyüklərin isə 10%-ə qədəri, əsasən kişilər, bu xəstəlikdən əziyyət çəkir. Böyük, tullantı qazları ilə çirklənmiş şəhərlərdə yaşayan, zərərli istehsalatlarda işləyən şəxslər kənd sakinlərinə nisbətən daha tez-tez xəstələnirlər.
Xroniki tonzillitin səbəb olduğu xəstəliklər əlilliyə səbəb olur, buna görə də badamcıqların iltihabını təkcə böyük otolarinqoloji deyil, həm də sosial problem adlandırmaq olar.
Səbəbləri
Hallar yarısında bu patologiyanın səbəbkar amili beta-hemolitik streptokokk və ya onun stafilokokla kombinasiyasıdır. Daha az hallarda xəstəliyə səbəb olur:
- pnevmokokklar;
- adenoviruslar;
- herpes virusu;
- göbələklər;
- xlamidiyalar;
- mikoplazmalar.
Patogen mikroorqanizmlər badamcıqların səthində daim mövcuddur. İmmunitet zəiflədikdə onlar aktiv çoxalmağa başlayır və iltihabi reaksiyaya səbəb olur – tonzillit simptomları inkişaf edir.
Xroniki tonzillit daha çox immun reaktivliyi azalmış orqanizmdə inkişaf edir, buna isə aşağıdakı amillər səbəb ola bilər:
- keçirilmiş virus və ya bakterial təbiətli kəskin infeksion xəstəliklər;
- karies və ağız boşluğunun digər infeksion xəstəlikləri;
- LOR-orqanlarının xroniki xəstəlikləri (sinusitlər, adenoiditlər);
- burun arakəsməsinin əyriliyi;
- allergik reaksiyalar;
- soyuqlama.
Təsnifat
Patoloji prosesin gedişinin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq böyüklərdə və uşaqlarda xroniki tonzillitin üç forması ayırd edilir:
- sadə, yaxud kompensasiya olunmuş forma (klinik mənzərədə yerli simptomatika üstünlük təşkil edir – damaq badamcıqları ödemli, kənarları qalınlaşmışdır, lakunalarda irinli tıxaclar və ya badamcıqların səthində maye irinli ifrazat müəyyən edilir, regionar limfa düyünləri orta dərəcədə böyümüş və ağrılıdır);
- toksik-allergik forma, 1-ci variant (yerli əlamətlərə əlavə olaraq ümumi intoksikasiya sindromunun təzahürləri – yorğunluq, zəiflik, bədən temperaturunun subfebril (37.0-37.5°C) rəqəmlərə qədər yüksəlməsi müəyyən edilir; epizodik olaraq xəstələr normal EKQ zamanı oynaqlarda və ya ürək nahiyəsində ağrı hiss edirlər);
- toksik-allergik forma, 2-ci variant (yuxarıda qeyd olunan bütün simptomlar EKQ-nin patoloji mənzərəsi, aritmiyalar, oynaqlar, böyrəklər, qaraciyər tərəfindən pozğunluqlarla birlikdə müəyyən edilir).
Toksik-allergik forma patoloji prosesin dekompensasiyasından, badamcığın immun funksiyasını itirərək xroniki infeksiya ocağına çevrilməsindən xəbər verir.
Sağlam insanın damaq badamcıqları damaq qövslərinin kənarlarından kənara çıxmır. Böyümüş badamcıqların ölçülərindən asılı olaraq xroniki tonzillitin 3 dərəcəsi ayırd edilir:
- I dərəcə – badamcıqlar damaq qövslərinin kənarlarından kənara çıxır, tənəffüs yolunun lümenini üçdə bir azaldır;
- II dərəcə – böyümüş badamcıqlar boğazın lümenini 2/3 dərəcədə daraldır;
- III dərəcə – badamcıqlar o qədər böyüyür ki, bir-biri ilə təmasda olaraq udlağı örtür.
Klinik mənzərə
Xəstəlik yavaş gedişlə xarakterizə olunur. Prosesin remissiya dövründə xəstələr boğazda zəif ağrı, ağızdan pis qoxu, bədən temperaturunun bir qədər yüksəlməsi, ümumi zəiflik, yorğunluqdan (əvvəllər asanlıqla yerinə yetirilə bilən yükləri yerinə yetirmək çətinləşir) şikayət edirlər.
İldə 2-3 dəfə, bəzən isə daha tez-tez xroniki tonzillitin kəskinləşmələri baş verir. Kəskinləşmənin geniş yayılmış əlamətləri – boğazda qıcıqlanma, quruluq, diskomfort hissi, ağrıdır. Ümumi intoksikasiya simptomları da artır – əzələ və oynaqlarda sızıltı hissi, baş ağrısı, ifadə olunmuş ümumi zəiflik yaranır. Əgər bu mərhələdə artıq sistem ağırlaşmalar inkişaf edibsə, xroniki tonzillitin kəskinləşməsi zamanı onların təzahürləri də güclənir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostikanın ilkin mərhələsində həkim xəstəni ətraflı sorğu-sual edəcək, simptomları və xəstəliyin müddətini aydınlaşdıracaq, sonra udlağın müayinəsini aparacaq. Xroniki tonzillit zamanı müayinə zamanı ödemli, hiperemiyalı (qızarmış) damaq qövsləri, lakunalarında irinli çöküntülər olan boşqovaq badamcıqlar aşkarlanacaq. Palpasiya zamanı mütəxəssis böyümüş, ağrılı boyun və çənəaltı limfa düyünlərini aşkar edəcək.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün xroniki tonzillit şübhəsi olan xəstəni otolarinqoloq əlavə müayinəyə göndərəcək:
- klinik qan analizi;
- biokimyəvi qan analizi;
- törədicini aşkar etməyə və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etməyə imkan verən badamcıqlardan yaxma;
- EKQ;
- burun ciblərinin rentgenoloji müayinəsi və göstərişlərə əsasən digər müayinələr.
Digər orqan və sistemlərin zədələnməsinə işarə edən simptomlar olduqda müvafiq profilli həkimlərin – kardioloq, revmatoloq, endokrinoloq, nefroloqun konsultasiyası zəruridir.
Xidmətlər
Müalicə
Patoloji prosesin mərhələsindən və klinik gedişin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq böyüklərdə və uşaqlarda xroniki tonzillitin müalicəsi konservativ və ya cərrahi ola bilər.
Konservativ müalicənin tərkib hissələri:
- antibiotikoterapiya;
- tablet və ya kapsul formasında qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr;
- vitaminoterapiya;
- badamcıqların iltihabının gedişinə müşayiət edən kəskin və ya xroniki infeksiya ocaqlarının sanasiyası (dişlər, ciblər);
- fizioterapiya (lazer terapiyası, UYT);
- lakunaların iltihab əleyhinə, antiseptik, antibakterial preparatlarla yuyulması;
- qarqara.
Düzgün terapiya sxemi çox vaxt xroniki tonzillitin kəskinləşməsini aradan qaldırmağa imkan verir.
Konservativ müalicə gözlənilən nəticəni verməzsə, xəstəyə tonzillektomiya – damaq badamcıqlarının çıxarılması üsulu ilə cərrahi müdaxilə tövsiyə olunacaq.
Xroniki tonzillit necə müalicə olunur? Əməliyyatsız keçinmək mümkündürmü?
Reabilitasiya
Xroniki tonzilliti tam sağaltmaq mümkün deyil – konservativ müalicə xəstəyə tam remissiyaya nail olmağa imkan verir, onu qorumağın isə yalnız bir yolu var – orqanizmə provokasiyaedici amillərin təsirini istisna etmək.
Tonzillektomiyadan sonra xəstə 2 gün stasionarda qalır, dəstəkləyici müalicə qəbul edir, həkim müayinələrindən keçir. Çıxışdan sonra 2-3 həftə ərzində mexaniki və termik cəhətdən yumşaq qida qəbul etməli, artırılmış fiziki yüklənmələrdən qaçınmalı, sauna və hamamlara getməməli, isti vanna qəbul etməməli, balanslaşdırılmış qidalanmalı, kifayət qədər istirahət etməli və streslərdən qaçmalı, bədən temperaturu yüksəldikdə, boğazda güclü ağrı və ya qanaxma olduqda isə dərhal LOR-həkiminə müraciət etməlidir.
Profilaktika
Xronik tonzillit inkişaf riskini azaltmaq və onun fəsadlarına yol verməmək üçün lazımdır:
- dişləri və digər iltihab ocaqlarını vaxtında sanasiya etmək;
- kəskin tonzilliti vaxtında, keyfiyyətlə müalicə etmək;
- kəskin respirator infeksiya əlamətləri olan şəxslərlə təmasdan çəkinmək;
- soyuqlamalardan çəkinmək;
- kifayət qədər hərəki aktivliyə riayət etmək, hipodinamiyadan çəkinmək;
- rasional, balanslaşdırılmış qidalanmaq;
- iş və istirahət rejiminə riayət etmək;
- stresslərdən çəkinmək.
Yadda saxla!
Praktikant otolarinqoloq kimi tez-tez rastlaşıram ki, tonzillitin qeyri-parlaq klinik mənzərəsi səbəbindən xəstələr həkimə müraciət etməyə tələsmir, özləri bacardıqları kimi müalicə olunur, tibbi yardıma isə artıq inkişaf etmiş ağırlaşmaların müalicəsi ilə əlaqədar müraciət edirlər. Bu tendensiya kədərlidir, çünki xroniki tonzillitin özü ilə mübarizə aparmaq onun nəticələrini aradan qaldırmaqdan xeyli asandır. Dəqiq diaqnoz və adekvat terapiya sxemi üçün həkimə vaxtında müraciət etmək – tonzillit ağırlaşmaları olmadan sağlam həyata gedən yolda ilk addımınızdır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
