Gicgahda ağrı tez-tez rast gəlinən əlamətdir, beyin və onun qişalarının, ürək-damar sisteminin, LOR orqanlarının xəstəliklərindən xəbər verə bilər. Bu səhifədə gicgahda ağrının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Nevroloq Oftalmoloq Revmatoloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Gicgahda ağrı tez-tez rast gəlinən əlamətdir, beyin və onun qişalarının, ürək-damar sisteminin, LOR orqanlarının xəstəliklərindən xəbər verə bilər. Bu əlamət bəzən həddən artıq gərginlik və stress zamanı, atmosfer təzyiqinin dəyişməsi və əlverişsiz hava şəraitində də yaranır.
Növləri
Gicgah ağrısı baş ağrısının bir növüdür. Beynəlxalq təsnifat patologiyanın iki əsas tipini ayırır.
- Birincili: gicgah nahiyəsindəki ağrı reseptorlarının həssaslığının artması nəticəsidir. Patologiya beynin və başın, boynun digər strukturlarının xəstəlikləri ilə bağlı deyil. Bu qrupa miqren, gərginlik baş ağrıları və s. Aiddir.
- İkincili: başın, boynun, LOR orqanlarının, ürək-damar sisteminin və s. Xəstəlikləri və ya zədələnmələri nəticəsində yaranır.
Bəzi həkimlər periferik sinirlərin zədələnməsi ilə əlaqəli ağrıları (nevropatiyaları) ayrıca qrupa ayırır.
Davametmə müddətindən və gedişat xüsusiyyətlərindən asılı olaraq gicgah ağrısı kəskin və xroniki, daimi və ya residivləşən (tutma şəklində), sancıcı, sıxıcı, kəsici, sızıldayıcı və s. Ola bilər. Yerləşməsinə görə birtərəfli (sağ tərəfli və ya sol tərəfli) və ikitərəfli patologiya ayırd edilir. Xəstə öz hisslərini mümkün qədər dəqiq təsvir edə bilsə, bu, həkimə düzgün diaqnoz qoymağa daha tez kömək edir.
Səbəbləri
Başda gicgah ağrısının səbəbləri müxtəlif ola bilər. Ən çox hallarda patologiyanın mənbəyi boyun onurğasında olur, bu səbəbdən beyin strukturları kifayət qədər oksigen ala bilmir. Bəzən problemin kökü əzələ və ya kök sinir sıxılmasında, hətta fəqərələrin yerdəyişməsində gizlənir. Bundan əlavə, vəziyyət digər amillərlə də əlaqələndirilə bilər:
- Hava şəraitinin dəyişməsi;
- Hündürlük fərqləri;
- Psixoemosional gərginlik;
- Uzunmüddətli aclıq;
- Kofein və enerji içkilərinin həddən artıq qəbulu;
- Hormonal pozğunluqlar;
- Intoksikasiya (zəhərlənmə);
- Dərman preparatlarının qəbulu (məsələn, qlükokortikoidlər, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, qıcolmaəleyhinə vasitələr);
- Infeksion xəstəliklər;
- Beynin, onun qişalarının, habelə kəllə sümüklərinin həcmli prosesləri (şişləri).
Diaqnostika
Gicgahda ağrının səbəbləri anamnez toplanması yolu ilə müəyyən edilir. Mütəxəssis xəstəyə istiqamətləndirici suallar verir, baş və boyun nahiyəsini müayinə edir, travmanı istisna edir və ya təsdiqləyir, müxtəlif testlər aparır. Bundan sonra bir sıra laborator və instrumental müayinələr təyin edilir.
- Kompüter tomoqrafiyası (KT). Bu, rentgen şüalanmasına və məlumatların sonrakı kompüter işlənməsinə əsaslanan, beynin ətraflı təsvirlərini yaratmaq üçün istifadə olunan üsuldur. KT struktur dəyişikliklərini – şişləri, qansızmaları və iltihabi prosesləri aşkar etməyə imkan verir.
- Beynin və boyun onurğasının maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT). Maqnit sahələrinin və radiodalğaların təsirinə əsaslanır, KT ilə müqayisədə daha ətraflı təsvirlər yaradır. MRT-ni məhz boyun nahiyəsini əhatə edərək aparmaq məqsədəuyğundur.
- Angiografiya. Venadaxili yeridilən kontrast maddə vasitəsilə baş damarlarının vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. Bundan sonra rentgen, KT və ya MRT aparılır. Prosedur gicgahda ağrının tez-tez səbəbi olan damarların daralmasını və ya tıxanmasını aşkar etməyə və yerini müəyyən etməyə imkan verir.
- Gicgah-alt çənə oynağının rentgenoqrafiyası. Mütəxəssisə gicgah ilə alt çənə arasındakı oynağın quruluşunu və funksiyasını qiymətləndirməyə imkan verir. Anamnez toplanarkən aşkar edilən travmalarda və ya laborator müayinələrin nəticələrinə əsasən qeyd olunan iltihabi prosesdə tətbiq edilir.
- Baş və boyun damarlarının dopplerometriyası (UZDG). Skanlaşdırma arteriya və venalarda qan axınını qiymətləndirmək üçün ultrasəs dalğalarının işinə əsaslanır. UZDG qan dövranı patologiyalarını – damarların daralmasını və ya trombozu müəyyənləşdirməkdə effektlidir.
- Arterial təzyiqin sutkalıq monitorinqi. Xəstənin arterial təzyiqinin avtomatik tonometr vasitəsilə 24 saat ərzində ölçüldüyü müayinədir. Bu üsul gün və gecə ərzində təzyiqin dinamikasını qiymətləndirməyə imkan verir.
- Elektroensefaloqramma (EEQ). Xəstənin başına yerləşdirilmiş elektrodlar vasitəsilə beynin elektrik aktivliyini qeydə alan neyrofizioloji müayinə növlərindən biridir.
- Laborator diaqnostika: ümumi qan analizi, koaqulogramma, C-reaktiv zülalın səviyyəsinin qiymətləndirilməsi və s.
Bu, gicgah ağrısında yalnız əsas diaqnostika növləridir. Müşayiət edən əlamətlər olduqda həkim digər müayinə üsullarını da təyin edə bilər.
Müalicə
Gicgah ağrısının müalicəsi onun səbəbi olan patologiyanın növündən asılıdır. Hər bir dar ixtisaslı mütəxəssisin öz protokolları var. Yalnız əlamət deyil, patologiyanın özü də aradan qaldırılır.
Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar iltihabı azaltmaq və ağrını lazımi qaydada kəsmək üçün dərman terapiyası kimi geniş istifadə olunur. Lakin qeyd etmək vacibdir ki, bu preparatlarla həkim nəzarəti olmadan özbaşına müalicə qadağandır.
Konkret xəstəlikdən asılı olaraq spesifik müalicə üsulları tətbiq oluna bilər.
- Arterial hipertenziyada (yüksək qan təzyiqində) həkim antihipertenziv preparatlar təyin edə bilər.
- Nəhəng hüceyrəli arteritdə (damar divarlarının iltihabı ilə xarakterizə olunan xəstəlikdə) iltihabı azaltmaq və damarların zədələnməsinin qarşısını almaq üçün qlükokortikosteroidlər və immunosupressiv preparatlar təyin edilir.
- Qulağın və ya burun ətrafı boşluqların iltihabi xəstəliklərində infeksiya ilə mübarizə və iltihabı azaltmaq üçün antibakterial terapiya təyin oluna bilər.
- Vegetativ-damar distoniyasında bir sıra sedativ preparatlar təyin edilir.
Travmalarda, xüsusən ciddi zədələnmə hallarında, çox vaxt cərrahi müdaxilə və stasionar şəraitdə müalicə tələb olunur. Zədələnmiş toxumaların bərpası və ümumi vəziyyətin sabitləşdirilməsi üçün cərrahi rekonstruksiya, fiksasiya və digər üsullardan istifadə olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Ağırlaşmalar əsas xəstəliyin müalicəsinin nəzərə alınmaması nəticəsində inkişaf edir.
- Arterial hipertenziya ürək çatışmazlığına, aritmiyalara, miokard infarktına və s. Səbəb olur.
- İnsult. Beynə qansızma (hemorragik insult) və ya qan damarlarının tutulması (işemik insult) ilə müşayiət olunur.
- Böyrək xəstəlikləri. Məsələn, müalicə olunmamış arterial hipertenziyanın nəticəsi kimi xroniki böyrək çatışmazlığı yaranır.
- Görmə patologiyaları. Qan axınının pozulması görmə damarlarına təsir edərək retinopatiyaya səbəb olur. Nəticədə insan görmə qabiliyyətini itirə bilər.
- Sinusit. Burun və göz ətrafındakı hava boşluqlarının iltihabıdır. Öz növbəsində sinusitin ağırlaşması infeksiyanın qonşu nahiyələrə, o cümlədən gicgah sinuslarına yayılması ola bilər.
- Gicgah ağrısı ilə müşayiət olunan baş travmalarına münasibətdə tədbir görülmədikdə kəllədaxili qansızma, beyin ödemi, posttravmatik epilepsiya və infeksiyanın yayılması inkişaf edə bilər.
Ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün vaxtında həkimə müraciət etmək vacibdir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Gicgah nahiyəsində ağrısı olan xəstə terapevtə müraciət etməlidir. Həkim ilkin anamnez toplayacaq və insanın şikayətlərinə əsasən aşağıdakı mütəxəssislərin əlavə konsultasiyasını təyin edə bilər:
Yadda saxla!
Gicgah nahiyəsindəki ağrı görünən səbəb olmadan da narahat edə bilər. Hətta yuxusuzluq, həddən artıq yorğunluq da tez-tez bu əlamətlə müşayiət olunur. Eyni zamanda, belə ağrı tam istirahət və ya yuxudan sonra özbaşına keçir. Lakin vəziyyət uzun müddət yaxşılaşmaya bilər, analgetiklər əlaməti aradan qaldırmır. Bu, ciddi pozğunluqlara işarə ola bilər. Ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün həkimə müraciət etmək lazımdır, ürəkbulanma, ətraflarda keyimə, huşun itməsi kimi əlamətlər olduqda isə dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır. Bu halda mütəxəssis problemin səbəbini vaxtında müəyyən edəcək və müalicə təyin edəcək.
Suallar və cavablar
Bu, miqrenə, otitə, sinusitə, şişlərə və digər səbəblərə işarə ola bilər. Diaqnoz qoymaq üçün müayinədən keçmək vacibdir.
Bəli, əlaməti uzun müddət dərmanlarla yatırmaq olmaz. Bu, səbəbi aradan qaldırmır, nəticədə xəstəlik proqressivləşir.
