Miozit əzələ toxumasının iltihabı ilə xarakterizə olunan xəstəliklər qrupudur. İnfeksion, autoimmun, dərmanla əlaqəli və digər formaları mövcuddur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Əzələ iltihabı
Xəstəlik haqqında
Əzələ iltihabı müxtəlif yerlərdə ola bilər. Belə ki, patoloji proses ən çox boyun və kürək əzələ kompartmentində, o cümlədən bel nahiyəsində inkişaf edir. Bir qədər nadir hallarda yuxarı və aşağı ətrafların miozitlərinə rast gəlinir.
Miozitin əsas əlaməti iltihablanmış hissədə yerləşən əzələ ağrısıdır. Ağrı hissi sakitlik vəziyyətində də olur, lakin hərəkət və palpasiya zamanı onun intensivliyi bir neçə dəfə artır. Xəstəlik uzun müddət davam etdikdə zədələnmiş əzələ refleks tonik yığılma vəziyyətində olur; bu isə yaxınlıqdakı oynağın vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər (ikincili kontraktura və hərəkətliliyin məhdudlaşması). Zaman keçdikcə əzələlərin gücü azalır, hətta ikincili atrofiyayadək.
Miozitin diaqnostikası pasiyentin şikayətlərinə, obyektiv müayinənin və palpasiyanın nəticələrinə əsaslanır. Mürəkkəb klinik hallarda göstərişlərə əsasən əlavə müayinələr təyin olunur.
Xəstəliyin müalicəsi əsasən konservativ tədbirlərlə aparılır. Terapiya ağrının və iltihabi prosesin aradan qaldırılmasına, həmçinin patoloji prosesin səbəblərinin ləğvinə yönəlir.
Miozit eninəzolaqlı (skelet) əzələlərin iltihabi zədələnməsidir.
Bu xəstəliklə məşğul olan mütəxəssislər: nevroloq, travmatoloq-ortoped, masajist.
Səbəbləri
Miozitin səbəbləri aşağıdakı vəziyyətlər ola bilər:
- travmalar – kəskin və xroniki;
- bədxassəli şişlər – qadınlarda süd vəzisi, reproduktiv sistem orqanları, qalxanvari vəzi xərçəngi, kişilərdə isə bronxağciyər sistemi və həzm traktı xərçəngi;
- autoimmun proseslər – vaskulit, sistem qırmızı qurdeşənəyi, dermatomiozit, revmatoid artrit;
- sensibilizasiya olunmuş xəstələrdə müxtəlif antigenlərə allergik reaksiyalar;
- qurd və parazitar invaziya (exinokokkoz, difillobotrioz və başqaları);
- virus infeksiyası (viruslar və sitokinlər qan axını ilə əzələ hüceyrələrinə və interstisial fəzaya daxil olur);
- bakterial infeksiya – piogen bakteriyalar irinli iltihaba səbəb ola bilər (bakteriyalar xroniki infeksiya ocaqlarından və ya yaralanma zamanı əzələ toxumasına nüfuz edir);
- əzələdaxili inyeksiyalar – sterillik qaydalarına riayət edildikdə belə aseptik miozit inkişaf edə bilər (əzələ travması ilə əlaqədardır, buna görə də müasir tibbdə inyeksiyalar yalnız mütləq göstərişlər olduqda yerinə yetirilir).
Təsnifat
Etioloji amili nəzərə alaraq miozitin aşağıdakı formaları ayırd edilir:
- posttravmatik – birdəfəlik intensiv travmatik təsirin və ya aşağı enerjili, lakin müntəzəm təkrarlanan travmatizasiyanın nəticəsidir;
- autoimmun – əzələ iltihabı immunitetin patoloji aktivləşməsinin nəticəsidir (immun hüceyrələr miositləri zədələyir);
- eozinofil – çox vaxt allergik prosesin əksidir;
- infeksion – patogen mikroorqanizmlərin (bakterial forma), helmintlərin və ya sadə birhüceyrəlilərin (parazitar forma) əzələlərə nüfuz etməsi ilə şərtlənir;
- paraneoplastik – bədxassəli şişlər əmələ gələn proiltihabi mediatorlar hesabına əzələ və dəri örtüklərinin zədələnməsinə gətirib çıxara bilər.
Klinik gedişinə görə kəskin və xroniki miozit fərqləndirilir. Sonuncu variant dalğavari gedişə malikdir – klinik sakitlik dövrləri kəskinləşmə dövrləri ilə növbələşir.
İkincili iltihabi miopatiya variantları bunlardır:
- polimiozit – yalnız əzələ liflərinin təcrid olunmuş zədələnməsi;
- dermatomiozit – əzələ və dəri örtüyünün iltihabi zədələnməsi.
Ayrıca kateqoriyaya ossifikasiyaedici miozit aid edilir. Mahiyyət etibarilə bu müxtəlif təbiətli qeyri-iltihabi xəstəlikdir, buna görə də «miozit» termini o qədər də uğurlu deyil, lakin tibb dairələrində möhkəm yer tutub. Ossifikasiyaedici miozit əslində travmatik ossifikatdan (travmadan sonra əzələdə kalsium duzlarının çökməsi) başqa bir şey deyil. Bazu əzələsi nahiyəsində (dirsək oynağının zədələnmələrində) və qalça nahiyəsində (budun sınıqlarında və ya çıxıqlarında) rast gəlinir. Kəskin travmadan sonra əzələlərdə əhəngləşmə və sümükləşmə zədələnmiş toxumaların hematomasının təşkilinin ifadəsidir (o sorulduqdan sonra «boşluq» kalsium duzları ilə dolur).
Klinik mənzərə
Miozitin vacib əlamətləri ağrılar və proqressivləşən əzələ zəifliyidir. Adətən özünü pis hiss etmə, ümumi zəiflik yaranır, bədən temperaturu yüksələ bilər (37,5°C-dən çox olmayaraq). Xroniki miozit zamanı zədələnmiş əzələlərin zəifliyi tədricən artır. Ağır hallarda, xüsusən paraneoplastik miozitdə, bu, alçaq oturacaqdan çətinliklə qalxmağa, üzü yumaq və saçı daramaqda çətinliyə gətirib çıxarır, yerişi pozulur (bəzən spontan yıxılmalar mümkündür).
Patoloji prosesin lokalizasiyasından asılı olaraq xəstəliyin bəzi xüsusiyyətləri mümkündür:
- Çənəyə birləşən çeynəmə əzələləri zədələndikdə qida qəbulu, danışıq nitqi pozulur.
- Boyun əzələlərinin cəlb olunması başın döndərilməsini çətinləşdirir.
- Armudvari əzələnin zədələnməsi qalça-bud oynağındakı hərəkətləri, xüsusən budun xaricə döndərilməsini məhdudlaşdırır.
- Baldır sümüyünə birləşən baldır əzələlərinin miozitı gəzintini, ayağın barmaq ucunda qalxmasını çətinləşdirir.
- Döş qəfəsi əzələlərinin iltihabı tənəffüs aktını və çiyin, kürək sümüyü nahiyəsindəki hərəkətləri (dolayı yolla – bilək nahiyəsində) poza bilər.
- Qalça-bel əzələsinin zədələnməsi arxanın arxa hissəsində və qasıq nahiyəsində ağrılara gətirib çıxarır (ağrılar budun ekstenziyasında və onun daxili rotasiyasında güclənir).
- Üzün gözhərəkətedici əzələlərinin iltihabı gözlərin ahəngdar döndərilməsinin pozulması nəticəsində görmə pozğunluqlarına gətirib çıxara bilər.
- LOR orqanlarının infeksiyalarını ağırlaşdıra bilən məməvari çıxıntı əzələsinin iltihabı başın əyilmə və döndərilmələrində ağrılarla, yaxalıq zonasında xoşagəlməz hisslərlə müşayiət olunur.
- Qarın əzələlərinin zədələnməsi həzm traktı orqanlarının patologiyası simptomlarını və ya qabırğaarası sinirlərin sıxılmasını imitasiya edə bilən ağrılara gətirib çıxarır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozun qoyulmasında aşağıdakı əsas meyarlar kömək edə bilər:
- proksimal tip əzələ zəifliyi (əsasən çiyin və çanaq qurşağı əzələlərində);
- istirahətdə və əl ilə yoxlanılarkən, həmçinin hərəkət zamanı əzələlərdə ağrılar;
- qanda kreatinfosfokinaza konsentrasiyasının artması (bu, eninəzolaqlı əzələ toxumasında olan fermentdir);
- ümumi klinik qan analizində iltihabi dəyişikliklər.
Qan zərdabında kreatinfosfokinaza aktivliyinin artması əzələ zədələnməsinin klinik aktivliyi ilə korrelyasiya edir. Bu fermentin ürək əzələsində də cəmləndiyini nəzərə alaraq, klinik təzahürlərin dərəcəsinə uyğun olmayan normativ göstəricilərdən artıq olduqda miokard infarktı (ürək hüceyrələrinin bəzən ağrısız formada gedə bilən nekrotikləşdirici zədələnməsi) ilə differensial diaqnostika aparılır.
Miozitdən şübhələndikdə klinik tövsiyələrə uyğun olaraq instrumental müayinələr faydalı ola bilər:
- elektromioqrafik – spontan fibrilyasiyalarla növbələşə bilən qısa əzələ potensialları müəyyən edilir (birincili-əzələ zədələnməsini təsdiqləmək, iltihabi prosesin aktivlik dərəcəsini və əzələ liflərinin nekrozunu təyin etmək məqsədilə aparılır);
- əzələlərin ultrasəs skanlanması (USM) yumşaq toxuma kompartmentinin vəziyyətini öyrənməyə imkan verir;
- KT və MRT – digər tədqiqat üsullarının obyektiv diaqnoz qoymağa imkan vermədiyi mürəkkəb klinik hallarda qat-qat skanlar informativdir.
Diaqnozda son nöqtəni histoloji tədqiqatla biopsiya qoymağa imkan verir. Bu analiz yalnız çətin vəziyyətlərdə aparılır. Klassik diaqnostik meyarlara görə əzələ bioptatında əzələ liflərinin nekrozu və atrofiyası, limfositlər və histiositlərlə ifadə olunmuş infiltrasiya, əzələ liflərinin orta dərəcəli regenerasiyası, eninəzolaqlı zolaqlanmanın itməsi aşkar edilir. Müxtəlif inklüziyalar da aşkarlana bilər.
Xidmətlər
Müalicə
Miozitin müalicəsi əsasən konservativ üsullarla aparılır. Cərrahi müdaxilə yalnız xəstəliyin irinli formalarında göstərişdir.
Müalicənin əsasını qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr təşkil edir. Xəstəliyin ağır gedişində hormonal (kortikosteroid) vasitələr tətbiq oluna bilər. Əleyhinəmikrob preparatlar yalnız mikroorqanizmlərin, sadə birhüceyrəlilərin və ya helmintlərin səbəbkar rolu sübut edildikdə təyin edilir. Kompleks terapiyada vitamin və miotrop preparatlar tətbiq oluna bilər.
Aparılan terapiyanın effektivliyini dinamikada qiymətləndirmək üçün elektromioqrafik tədqiqat yerinə yetirilir.
Əməliyyat əzələ strukturlarına bakterial floranın nüfuz etməsi ilə şərtlənən irinli miozitdə aparılır. Cərrahi müdaxilə adekvat ağrısızlaşdırma altında yerinə yetirilir və bir neçə mərhələdən ibarətdir:
- İrinli ocağa çatmaq üçün kəsik və giriş təmin etmək.
- İrinli-nekrotik kütlələrin çıxarılması.
- İltihablanmış boşluğun antiseptik məhlullarla yuyulması.
- Yara ifrazatının əlavə axmasını təmin etmək lazım gəldikdə drenajın qoyulması.
İrinli yaralar tikilmir, açıq üsulla aparılır. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə müntəzəm işlənmə və sarğılar aparılır.
Reabilitasiya
Reabilitasiya proqramının xarakteri xəstəliyin mərhələsindən asılıdır. Kəskin fazada passiv məşqlər, sağalma mərhələsində izometrik, sonra isə izotonik məşqlər, nəhayət, xroniki mərhələdə isə anaerob məşqlər göstərişdir. Reabilitasiya proqramına fizioprosedurların və masajın daxil edilməsi də tövsiyə olunur. Bərpa mərhələsində psixosomatik pozğunluqların aradan qaldırılması üzrə psixoloqun işi də faydalıdır.
Profilaktika
Miozitin profilaktikası qeyri-spesifik tədbirləri əhatə edir:
- xroniki infeksiya ocaqlarının vaxtında müalicəsi;
- səbəbkar patologiyanın (revmatik və digər) adekvat korreksiyası;
- əzələdaxili inyeksiyaların peroral (daxilə qəbul edilən) dərman formaları ilə əvəz edilməsi;
- travma riski olan fəaliyyət növləri ilə məşğul olarkən mühafizə vasitələrindən istifadə;
- monoton işdə teyp və digər fiksatorların tətbiqi.
Yadda saxla!
Postkovid sindromu miozitin inkişafını əhatə edə bilər. Əzələ iltihabı əzələ strukturlarını birbaşa və ya dolayı yolla zədələyən virus infeksiyası ilə şərtlənir. Bir tərəfdən miozit miositlərin sitokinlər tərəfindən zədələnməsi ilə, digər tərəfdən isə (xəstəliyin ağır gedişində) uzun müddətli immobilizasiya dövrü ilə əlaqədardır. Postkovid miozit sarkopeniyaya – əzələ kütləsinin proqressiv azalmasına və bununla əlaqəli fiziki zəifliyə gətirib çıxara bilər. Buna görə də iltihabi proses sakitləşdikdən sonra xəstəyə mütəxəssisin nəzarəti altında kompleks reabilitasiyaya başlaması tövsiyə olunur. COVID-dən sonra bərpa fizioprosedurları və müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqlərini əhatə edə bilər. Reabilitasiya proqramı hər bir xəstə üçün fərdi qaydada hazırlanır.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
