Hürən öskürək iti, kəsik-kəsik it hürməsini xatırladan, ucadan, kəskin və metal cingiltili səslə eşidilən öskürəkdür. Bu səhifədə hürən öskürəyin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq İnfeksionist Otolarinqoloq Pulmonoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Hürən öskürək iti, kəsik-kəsik it hürməsini xatırladan, ucadan, kəskin və metal cingiltili səslə eşidilən öskürəkdür. Suitinin bağırtısına, qarğanın qarıltısına, şüşəyə dəyən dəmir səsinə bənzəyir və traxeyanın, bronxların, qırtlağın zədələnməsinin əlaməti ola bilər. Tənəffüs yollarının iltihabi daralması mümkündür, bu isə xüsusilə 3 yaşınadək uşaqlar üçün təhlükəlidir. Vaxtında diaqnostika və müalicə ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Növləri
Hürən öskürəyin iki növü var: bəlğəmli və bəlğəmsiz (quru). Xəstəlik prosesində onlar bir-birini əvəz edə bilər. Məsələn, qırtlağın virus iltihabının başlanğıcında öskürək quru olur. Sonra xəstəlik inkişaf etdikcə və bakterial infeksiya qoşulduqca bəlğəm ayrılmağa başlayır.
Səbəbləri
Quru hürən öskürəyin səbəbi adətən qırtlağın iltihabi zədələnməsidir. O, infeksion, allergik, daha az hallarda mexaniki xarakterli ola bilər. Qırtlaq udlaq ilə traxeyanı birləşdirir, səs tellərini özündə saxlayır. Eyni zamanda o, xarici mühitdən gələn patogenlərin aşağı tənəffüs yollarına keçməsinin qarşısını alan son sərhəddir. Qırtlağın iltihabı nadir hallarda təcrid olunmuş şəkildə baş verir. Adətən tonzillitin və ya farinqitin infeksiyanın aşağıya yayılması nəticəsində yaranan ağırlaşması kimi meydana çıxır.
Hürən öskürəyi ən çox kəskin respirator xəstəliklərin törədiciləri yaradır.
- Adenovirus. Quru öskürək qısa inkubasiya dövründən sonra yaranır, 2-3 həftə davam edə bilər. Tutmalar gecələr güclənir və tez-tez təkrarlanır, bu da yuxunun pozulmasına, zəifliyə səbəb olur. İnfeksiya bronxlara yayıldıqda az miqdarda bəlğəm görünür. Adenovirus tez-tez rinit və konyunktivit ilə müşayiət olunur.
- Paraqripp virusu. Qırtlağın və traxeyanın güclü şişməsi xarakterikdir. Havanın keçməsinə maneə olduğundan nəfəs almaq fışıltılı, nəfəs alışlar isə səs-küylü və qısa olur. Temperatur 38°C-yə qədər qalxır, bədəndə ağrı, burun tutulması, döş sümüyü arxasında ağrı yaranır.
- Göy öskürək törədicisi. Güclü öskürək tutmaları xəstəliyin ən qızğın dövründə yaranır. Onları ucadan gülmə, parlaq işıq, kəskin səslər qıcıqlandıra bilər. Temperatur 38°C-dən yuxarı qalxmır.
Quru hürən öskürəklə müşayiət olunan xəstəliklərin 20%-ə qədərini bakteriyalar yaradır. Onların arasında mikoplazma, streptokoklar, stafilokoklar, hemofil çöpü, pnevmokoklar var.
Diaqnostika
Diaqnostika üçün ağız-udlaq və tənəffüs sisteminin vizual müayinəsi, həmçinin laborator analizlər tələb olunur.
- Laringoskopiya. Həkim xüsusi güzgü vasitəsilə ağız-udlağın selikli qişasını, udlağı və qırtlağı müayinə edir. Səs tellərinin və udlağın iltihabı zamanı şişkinlik və qızarma nəzərə çarpır.
- Döş qəfəsinin rentgeni. Bronxağciyər sisteminin vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. İlkin mərhələlərdə bir sıra patologiyalar özünü quru, ucadan eşidilən hürən öskürəklə göstərir.
- KT və ya MRT. Tənəffüs traktının vəziyyətini dəqiqləşdirmək, onun morfoloji xüsusiyyətlərini ətraflı vizuallaşdırmaq üçün aparılır.
- Spiroqrafiya — ağciyərlərin həcminin, nəfəs alma-vermə sürətinin ölçülməsi.
İltihabi və infeksion prosesləri aşkar etmək üçün qan analizləri təyin edilir. Öskürək zamanı bəlğəm ayrılırsa, onun nümunəsi PZR, mikroskopiya üsulları ilə tədqiq edilmək və bakterioloji əkin aparılmaq üçün götürülür.
Müalicə
Hürən öskürəyə qarşı universal dərman mövcud deyil. Terapiyanın seçimi diaqnostikanın nəticələrindən asılıdır.
Qırtlağın və bronxların bakterial iltihabı fonunda hürən öskürəyin müalicəsi üçün antibiotiklər təyin edilir. Virus mənşəli olduqda antivirus, iltihab əleyhinə, immunomodulyator preparatlar yazılır. Allergik xarakterli olduqda əlamətləri aradan qaldırmağa antihistamin vasitələr kömək edir.
Pasiyentlərə bol miqdarda isti bitki dəmləməsi və ya zəif çay içmək faydalıdır. Quru hava, allergenlər, təhriketmə xarakterli içki və qidalar kimi provokasiyaedici amilləri aradan qaldırmaq, səs tellərinə istirahət vermək vacibdir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Fəsadların növləri xəstəlikdən asılıdır. Vaxtında müalicə edilmədikdə laringit xroniki formaya keçə, infeksiya bronxopulmonar sistemə yayıla, absses əmələ gələ, bağ aparatında geri dönməz dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Krup traxeitin inkişafına, hipoksiyaya, pnevmoniyaya səbəb ola bilər.
Bronx vəreminin fəsadları:
- Bronxoektazlar — bronxların geri dönməz genişlənməsi;
- Pnevmoniya;
- Bronxların, traxeyanın stenozu.
Bronxial astma ağır gedişdə ağciyər emfizeması ilə fəsadlaşa bilər — bu, artıq hava toplanması nəticəsində toxumaların geri dönməz şişməsidir. Bu vəziyyət öz növbəsində ürək-ağciyər çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hürən öskürək zamanı terapevtə müraciət etmək olar. İlkin baxışdan sonra o, zərurət olduqda dar ixtisaslı mütəxəssisə yönləndirəcək.
Terapevt, pediatr, otolarinqoloq (LOR), pulmonoloq, infeksionist, allerqoloq.
Yadda saxla!
Hürən öskürək əksər hallarda səs tellərinin və qırtlağın iltihabından xəbər verir. Daha az hallarda bu əlamət bronxların və ağciyərlərin zədələnməsini göstərir. Əlamət yarandıqda antibiotikləri özbaşına qəbul etmək, inhalyasiya etmək, boğazı qızdırmaq olmaz. Bu, fəsadlara səbəb ola, diaqnostikanı və müalicəni çətinləşdirə bilər. Dərhal həkimə müraciət etmək məqsədəuyğundur, xüsusilə kiçik yaşlı uşaq söhbət mövzusu olduqda. Əgər nəfəs almaq çətinləşir, dincəlmə zamanı da fit səsi eşidilir, ya da dodaqlar göyərirsə, dərhal təcili yardım çağırın.
İltihabın inkişafının qarşısını almaq mümkündür. Əsas profilaktika tədbirləri:
- Siqaretdən imtina;
- Minimum alkoqol;
- Güclü tozlu və ya toksiki hava şəraitində tənəffüs orqanlarının qorunması;
- QBB orqanlarının, kariesin vaxtında müalicəsi;
- Qripə, hemofil çöpünə, vərəm və difteriya törədicilərinə qarşı peyvəndlənmə.
Profilaktik tədbirlər xüsusilə səs aparatının gərginliyi ilə bağlı fəaliyyət göstərən və hava çirklənməsi yüksək olan şəraitdə işləyən şəxslər üçün aktualdır.
Suallar və cavablar
Bəli, ola bilər, xüsusilə 3-4 yaşa qədər. Böyüdükcə təkrarlanma riski azalır. Uşaqda tutmalara meyillilik varsa, həkimlər hansı preparatların əldə saxlanması lazım olduğunu izah edəcək. Krupu Kvinke ödemi ilə qarışdırmamaq vacibdir. Öskürək və boğulma xarici cismin udlağa düşməsindən də yarana bilər. Nəfəs alma çətinləşərsə və ya dodaqlar göyərərsə, dərhal təcili yardım çağırın.
Bu əlamət ən çox laringit zamanı yaranır.
Dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır. Həkim iltihabın xarakterini (virus, bakterial, allergik) müəyyən edəcək və müvafiq preparatlar təyin edəcək. 3 yaşa qədər uşaqların müalicəsində hətta fitospreyləri belə özbaşına tətbiq etmək təhlükəlidir.
